Hưởng ứng Ngày Đại dương thế giới 8/6 và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm nay, nhiều hoạt động thiết thực đang được triển khai nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn xã hội trong bảo vệ môi trường biển, phát triển bền vững kinh tế biển và gìn giữ đại dương xanh cho các thế hệ mai sau.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và những thách thức an ninh phi truyền thống đang tác động ngày càng sâu sắc đến biển và đại dương, bài viết “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục khẳng định tầm nhìn chiến lược, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm chung trong bảo vệ môi trường, gìn giữ hòa bình và phát triển bền vững biển, đảo Việt Nam. Nội dung này, phóng viên Đài TNVN phỏng vấn TS Trần Công Trục, nguyên Trưởng Ban Biên giới Chính phủ; chuyên gia về biển, đảo.

Phóng viên: Thưa ông, trong bài viết "Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Theo ông, đâu là những thông điệp cốt lõi và ý nghĩa của bài viết đối với công tác bảo vệ môi trường biển, hải đảo và phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam hiện nay?

TS Trần Công Trục: Có thể nói đây là một bài viết rất có giá trị và hết sức kịp thời. Không chỉ gắn với Ngày Môi trường thế giới hay Ngày Đại dương thế giới, bài viết còn đề cập đến một vấn đề mang tầm chiến lược và có ý nghĩa toàn cầu.

Hiện nay, nhân loại đang đứng trước nhiều nguy cơ lớn, trong đó có những tác động từ cả an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Những thách thức này ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường sinh tồn và phát triển của con người. Đặc biệt, biển và đại dương có vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của nhân loại. Nhiều diễn đàn quốc tế đã khẳng định thế kỷ XXI là thế kỷ của biển và đại dương. Trong bối cảnh tài nguyên trên đất liền ngày càng cạn kiệt, môi trường biến đổi phức tạp, đại dương được ví như lá phổi của Trái đất.Tuy nhiên, biển và đại dương không chỉ mang lại cơ hội mà còn chứa đựng nhiều thách thức. Chính vì vậy, bài viết của Tổng Bí thư đã chỉ rõ những nguy cơ, hiểm họa mà nhân loại đang đối mặt, đồng thời kêu gọi trách nhiệm và sự chung tay của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia và cộng đồng quốc tế trong bảo vệ môi trường, gìn giữ hòa bình và phát triển bền vững.

Phóng viên: Từ những định hướng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu, theo ông, Việt Nam cần tập trung thực hiện những giải pháp trọng tâm nào để bảo vệ môi trường biển, phục hồi các hệ sinh thái biển và hướng tới mục tiêu xây dựng một đại dương xanh, hòa bình, bền vững trong thời gian tới?

TS Trần Công Trục: Tôi cho rằng đây là một thông điệp xuyên suốt, không chỉ trong bài viết lần này. Ngay tại Đối thoại Shangri-La vừa qua ở Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh rất rõ rằng Biển Đông là khu vực có các quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia cần được tôn trọng và bảo vệ.

Những quyền và lợi ích hợp pháp đó phải được xác lập trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), trong đó quy định rõ phạm vi các vùng biển và thềm lục địa của các quốc gia ven biển. Đây là cơ sở quan trọng để giải quyết các vấn đề giữa các quốc gia. Mục tiêu chung là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực cũng như trên thế giới. Đó cũng chính là trách nhiệm của các quốc gia ven biển, trong đó có Việt Nam.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã và đang xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, các nghị định và văn bản hướng dẫn nhằm tạo cơ sở pháp lý để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trên biển một cách hợp pháp. Đồng thời, trong tinh thần hợp tác quốc tế, Việt Nam luôn sẵn sàng phối hợp với các quốc gia để xây dựng các khuôn khổ pháp lý phù hợp, duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững trên biển.

Phóng viên: Nhân Ngày Đại dương thế giới 8/6 và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm nay, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp, ngư dân và mỗi người dân để cùng chung tay hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững như tinh thần bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm?

TS Trần Công Trục: Với tư cách là một công dân Việt Nam và là người nhiều năm nghiên cứu, theo dõi các vấn đề về biển, đảo và môi trường biển, tôi cho rằng điều quan trọng đầu tiên là phải tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của toàn xã hội.

Hiện nay, nhiều người vẫn chưa hình dung đầy đủ về các vấn đề như bảo vệ môi trường, biển xanh, an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống. Chỉ khi hiểu rõ ý nghĩa, giá trị cũng như những nguy cơ, thách thức mà chúng ta đang đối mặt, mỗi người mới có thể tự giác và tích cực tham gia bảo vệ môi trường sống của chính mình. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương cần tiếp tục phối hợp xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

Đối với người dân, nhất là những lực lượng thường xuyên hoạt động trên biển, cần chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao kiến thức để họ có đủ năng lực thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của mình. Tôi tin rằng, với sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng lòng, tự giác của nhân dân, chúng ta sẽ bảo vệ được môi trường biển xanh, xây dựng môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.

Qua đó, Việt Nam không chỉ góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn đóng góp tích cực vào việc giải quyết các bất đồng, xung đột trên thế giới, giữ gìn môi trường sinh thái và môi trường sống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn TS Trần Công Trục!

Tuấn Nam