Theo Quyết định 498 của Thủ tướng Chính phủ  phê duyệt Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình Tập đoàn, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia được định hướng trở thành doanh nghiệp then chốt, trọng yếu trong tổ chức quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì đường sắt; chủ trì, dẫn dắt, liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, tạo động lực phát triển công nghiệp đường sắt.

Như vậy, câu chuyện không chỉ là có thêm một “Tập đoàn” trong hệ thống doanh nghiệp nhà nước.

Quan trọng hơn, là từ một doanh nghiệp chủ yếu thực hiện chức năng quản lý, vận hành, khai thác đường sắt hiện có, phải từng bước hình thành một doanh nghiệp có năng lực tham gia sâu hơn vào những dự án đường sắt quy mô lớn, làm chủ công nghệ, kết nối các doanh nghiệp trong nước và tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp đường sắt.

Quyết định 498 đã đặt ra việc bổ sung vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước, nguồn tài sản công và các nguồn vốn hợp pháp khác; đồng thời yêu cầu xây dựng cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù và phát triển năng lực công nghiệp đường sắt. Mục tiêu là để doanh nghiệp có đủ năng lực thực hiện những nhiệm vụ lớn được giao.

Nhưng vốn chỉ là một phần.

Quan trọng hơn là phải biến nguồn vốn, tài sản và lợi thế của doanh nghiệp nhà nước thành năng lực cạnh tranh thực sự. Tăng năng suất lao động. Làm chủ công nghệ. Nâng chất lượng dịch vụ. Khai thác hiệu quả tài sản. Kết nối vận tải đường sắt với logistics. Và quan trọng nữa, là kéo được các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học cùng tham gia chuỗi giá trị.

Đây cũng là tinh thần rất rõ trong Nghị quyết 79-NQ/TW khóa XIII về phát triển kinh tế nhà nước: xây dựng những tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt ở những ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược. Đường sắt, vì thế, có thể xem là một phép thử cụ thể cho yêu cầu xây dựng doanh nghiệp nhà nước mạnh trong giai đoạn mới.

Nghị quyết 19-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam vừa được ban hành cũng đặt yêu cầu tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành; nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực; tạo nền tảng cho các doanh nghiệp dẫn dắt. Mục tiêu đến năm 2030 là tạo đột phá về quản trị quốc gia hiện đại, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp dẫn dắt; hướng tới mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập.

Trong logic đó, một Tập đoàn Đường sắt Quốc gia mạnh phải là doanh nghiệp đủ năng lực để dẫn dắt, liên kết và tạo thị trường; đủ sức làm chủ một phần công nghệ quan trọng; đủ sức tham gia những dự án lớn; và đủ năng lực biến những khoản đầu tư rất lớn cho hạ tầng đường sắt thành năng lực phát triển lâu dài của nền kinh tế.

Đặc biệt, phải tránh được tình trạng “bình mới, rượu cũ”: mô hình mới nhưng tư duy cũ; doanh nghiệp lớn hơn nhưng hiệu quả không cao hơn; nguồn lực nhiều hơn nhưng sức cạnh tranh không tăng lên.

Kỳ vọng, với mô hình mới, nguồn lực mới và yêu cầu quản trị ngày càng hiện đại, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam sẽ thực sự trở thành một doanh nghiệp nhà nước mạnh, đủ sức dẫn dắt ngành đường sắt, góp phần hình thành công nghiệp đường sắt Việt Nam, khơi thông thêm những nguồn lực phát triển; từ đó đóng góp vào mục tiêu lớn hơn: xây dựng một nền kinh tế tự chủ, có sức cạnh tranh, phát triển nhanh và bền vững, hướng tới Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045./.