Chủ trì hội thảo có: PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS. TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS. TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.

Hội thảo diễn ra với 2 phần gồm: Trình bày tham luận và thảo luận bàn tròn.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết: Hội thảo được tổ chức nhằm quán triệt và cụ thể hóa các ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu, xây dựng thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề hệ trọng, mới và khó, đòi hỏi được nhận thức thấu đáo với sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Theo đó, PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho đề nghị các đại biểu dự hội thảo tập trung làm rõ một số vấn đề trọng tâm trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, như: Luận giải cơ sở khoa học của xã, phường xã hội chủ nghĩa đặt trong tổng thể 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Cương lĩnh đã xác định; đặt trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trong chủ nghĩa xã hội khi đã đạt đến độ hoàn chỉnh; lý giải vì sao xây dựng xã hội chủ nghĩa bắt đầu từ xã, phường xã hội chủ nghĩa và ý nghĩa của vấn đề này khi xác lập một mô hình xã hội mới. PGS. TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh: Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới liên quan đến một số vấn đề như:

Về quy mô, phạm vi ở xã, phường, tức là bắt đầu cũng từ cơ sở, lấy cơ sở để kiểm chứng từ thực tiễn của cấp xã để từ đó mới nhân rộng ra.

Xã, phường phải là nơi gần dân, để lấy dân, sự hài lòng của nhân dân, mức sống, chất lượng sống người dân để kiểm chứng. Thông qua xã, phường xã hội chủ nghĩa cũng là việc xây dựng mô hình, từ đó tổng kết mô hình, nhân rộng mô hình khi mở rộng đại trà.

Tiêu chí hóa 8 đặc trưng xã hội chủ nghĩa làm căn cứ định lượng cho xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Tập trung làm rõ cơ chế đánh giá, công nhận và lộ trình xây dựng theo hướng khả thi, có trọng tâm, có thí điểm, có tổng kết và có khả năng nhân rộng.  

“Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới cần xác định rõ vai trò lãnh đạo của cấp ủy, quản lý của chính quyền, sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp, hộ gia đình và từng người dân. Đặc biệt cần tránh khuynh hướng hình thức, chạy theo thành tích hoặc tuyệt đối hóa các chỉ số vật chất mà xem nhẹ chất lượng sống của con người, đặc biệt thể hiện trong các tiêu chí về văn hóa, về cảnh quan, về môi trường, về phúc lợi cho con người”.

Tham luận tại hội thảo với chủ đề “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa”, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nêu ra 10 tiêu chí của xã phường xã hội chủ nghĩa ở nước ta, ở đó: Xã/phường là một cộng đồng dân chủ, nơi người dân thực sự tham gia vào quản trị xã hội và phát triển cộng đồng; là một cộng đồng pháp quyền, được quản trị bằng pháp luật, kỷ luật hành chính và tính minh bạch của thể chế; là một cộng đồng kỷ cương, nơi dân chủ đi đôi với pháp chế và trách nhiệm xã hội; là một cộng đồng an toàn, bảo đảm an ninh con người và môi trường sống ổn định cho nhân dân; là một cộng đồng xanh, hướng tới phát triển bền vững và hài hòa với tự nhiên; là một cộng đồng số, có khả năng ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào quản trị và phát triển xã hội; là một cộng đồng mở, có khả năng kết nối rộng rãi, thích ứng linh hoạt và không ngừng đổi mới sáng tạo trong bối cảnh phát triển và hội nhập sâu rộng; là một cộng đồng nhân văn, lấy con người làm trung tâm của phát triển; là một cộng đồng phát triển, không chỉ về kinh tế mà cả về xã hội, văn hóa và con người; là một cộng đồng hạnh phúc. Bởi suy cho cùng, mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa xã hội không chỉ là tăng trưởng kinh tế hay hiện đại hóa xã hội, mà là làm cho con người được sống hạnh phúc hơn, an toàn hơn, nhân văn hơn và có điều kiện phát triển toàn diện hơn.

“Suy cho cùng, mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa xã hội không chỉ là tăng trưởng kinh tế hay hiện đại hóa xã hội, mà là làm cho con người được sống hạnh phúc hơn, an toàn hơn, nhân văn hơn và có điều kiện phát triển toàn diện hơn. Hạnh phúc ở đây không chỉ là điều kiện vật chất, mà còn là niềm tin xã hội và sự gắn kết cộng đồng, môi trường sống an lành, cơ hội phát triển công bằng và cảm nhận của người dân về một cuộc sống có chất lượng, có ý nghĩa và dự cảm được tương lai. Một xã/phường xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa phải là nơi người dân muốn sống, muốn gắn bó và cảm thấy hạnh phúc trong đời sống hằng ngày của mình. Có thể nói, 10 nội dung trên sẽ tích hợp thành một hệ giá trị trong xây dựng mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa mang đặc trưng riêng có của Việt Nam”.

Tại hội thảo, ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tham luận với chủ đề “Mô hình, các tiêu chí xã, phường xã hội chủ nghĩa của thành phố Hà Nội hiện nay" cho biết: thực hiện ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngay từ Quý I năm 2026, thành phố đã thành lập Ban chỉ đạo, Tổ công tác để xây dựng đề án xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa. Hà Nội cũng mời các chuyên gia, nhà khoa học, các sở, ban, ngành của thành phố tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý, cũng như cơ sở thực tiễn trong nước và quốc tế để xây dựng “Đề án phát triển, đề án thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn của thành phố Hà Nội”.

Theo ông Vũ Đại Thắng: Hệ thống tiêu chí của xã, phường xã hội chủ nghĩa mà Hà Nội xây dựng trong Đề án được xây dựng rất cụ thể, có thể lượng hóa, đo đếm và đánh giá được. Trong đó thì xác định rõ các nhóm tiêu chí chủ yếu về phát triển kinh tế, việc làm, thu nhập, sinh kế bền vững của người dân; về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; y tế, giáo dục, văn hóa; an sinh xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh trật tự, an toàn xã hội; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; mức độ hài lòng, hạnh phúc và sự tham gia của người dân vào đời sống cộng đồng, quản trị xã hội. Việc xây dựng xã, phường xã hội chỉ nghĩa ở Hà Nội có 54 tiêu chí, trong đó có 52 tiêu chí chính và 2 tiêu chí tổng hợp là chỉ số hạnh phúc của người dân và mức độ hài lòng chung. Dự kiến thành phố sẽ chọn 2 xã cạnh nhau để thực hiện thí điểm, đảm bảo quy mô dân số khoảng 700 nghìn người.

“Về lộ trình thực hiện thì dự kiến sẽ bao gồm 3 giai đoạn. Trong năm 2026 thì hoàn thiện đề án và các dự án thành phần, cũng như là chọn cái địa bàn thí điểm, bố trí nguồn lực để triển khai ngay. Dự kiến là tầm tháng 9 là có thể lựa chọn xong việc lựa chọn địa điểm cũng như là xây dựng các cái đề án và chỉ chỉ đạo việc triển khai thực hiện thí điểm. Từ giai đoạn 2027 - 2030 thì đồng triển khai đồng bộ tất cả các nhiệm vụ trên địa bàn thí điểm đó. Và đến 2030 thì sẽ sơ kết và hoàn thiện toàn bộ tất cả các bộ tiêu chí và từ năm 2031 - 2035 thì sẽ tiếp tục thực hiện và tổng kết đề án”.

Hội thảo đã nhận được hơn 40 bài viết, 5 báo cáo tham luận cùng 9 ý kiến thảo luận trực tiếp, bình luận, trao đổi với sự tham gia của các nhà khoa học, nghiên cứu lý luận, chuyên gia, các nhà quản lý, tổ chức thực tiễn; nhất là các địa phương đang khẩn trương tiến hành thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa như Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai.

Tham luận và thảo luận bàn tròn tại hội thảo, một số đại biểu đều cho rằng: Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới phải đảm bảo đề phát triển hôm nay - tương lai không phải hối hận về không gian. Xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là cộng đồng tự sống, tự đổi mới và tự tồn tại, mà ở đó người dân là chủ thể. 

Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, nguyên viện trưởng Viện chiến lược chính sách nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và môi trường) tham luận với chủ đề “Mô hình tiêu chí- những điểm cần lưu ý trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" cho rằng:

"Chúng ta đang nhắm đến xây dựng một mô hình cho một xã hội ở cơ sở trong 20 năm tới. Có thể nói là có những cái thì lúc đó nó sẽ như bây giờ như: Phát triển không gian, bố trí cư dân, nhưng còn về khoa học công nghệ, về biến đổi khí hậu, về cách người ta đi lại thế nào, cách người ta sinh sống, ăn uống, làm việc như thế nào. Vì thế, làm thế nào mà xây dựng được một mô hình vừa có tính chất dẫn dắt, mà vừa có độ mở phát triển thì các đồng chí đã nói về các chỉ tiêu, các định hướng về sinh kế và kinh tế là rất rõ rồi. Các định hướng về văn hóa xã hội cũng khá rõ, môi trường cảnh quan cũng rất rõ. Câu chuyện còn lại đấy là cái mà sẽ phát triển hôm nay, đảm bảo làm thế nào đến tương lai không phải hối hận nữa, đấy là vấn đề phát triển không gian. Trong đó, cơ sở hạ tầng và dịch vụ là cái chính."

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS. TS Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Kết quả hội thảo bước đầu hình thành những nền tảng nhận thức quan trọng, góp phần luận giải cả những khía cạnh lý luận và thực tiễn về việc xây dựng xã, phường chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.

Qua các tham luận và thảo luận, PGS. TS Đoàn Minh Huấn nêu ra một số vấn đề mang tính thu hoạch, đó là:

Thứ nhất, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cần được nhận thức như là một đột phá chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu xã hội xã hội chủ nghĩa; đưa chủ nghĩa xã hội từ lý tưởng trở thành mô hình hiện thực tại địa bàn cấp xã mà người dân có thể được chứng thực, đo lường, cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày. Thí điểm quy mô xã, phường là cách làm phù hợp thực tiễn. Điều này xuất phát từ vai trò của cơ sở là nơi kiểm chứng mọi chủ trương, chính sách, nơi gần dân nhất. Chính người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, cũng là người kiểm chứng của mô hình.

Vì xuất phát từ quy luật phát triển không đều nên không thể tiến hành đồng loạt trên phạm vi của một tỉnh hay trên toàn quốc. Phải từ phạm vi cấp xã làm điểm để rồi mới nhân rộng và làm tiếp, và thậm chí khi phát triển cao hơn thì trở thành có những tỉnh hoặc thành phố xã hội chủ nghĩa. Vì các tiêu chí định tính, vì các tiêu chí định lượng chỉ thuận lợi khi đo lường tại xã, phường, gắn với dân, đo lường dân kiểm chứng. Cùng với đó là xuất phát từ tính đa dạng của mô hình giữa đồng bằng và miền núi, giữa đô thị và nông thôn, hay là bản sắc địa phương, dân tộc. Chính tại địa bàn cấp xã là nơi thể hiện đậm nét nhất chính cái tính đa dạng đó.

Thứ hai, thống nhất hệ tiêu chí xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa được xem như thao tác hóa 8 đặc trưng, các trụ cột, các mối quan hệ lớn thể hiện những đặc trưng, những thuộc tính của chủ nghĩa xã hội vào điều kiện cụ thể của xã, phường xã hội chủ nghĩa. 8 đặc trưng này vừa thể hiện bao trùm, vừa là cái cụ thể. PGS. TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh: 

“Giá trị của hội thảo là bước đầu mở rộng không gian nhận thức về xã, phường xã hội chủ nghĩa như một mô hình phát triển ở cấp cơ sở, một đột phá chiến lược trong cái thời kỳ mới trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Về bản chất, xã, phường xã hội chủ nghĩa cần được hiểu là không gian phát triển toàn diện, nơi hội tụ của quản trị hiệu quả, xã hội tiến bộ và đời sống người dân ngày càng được nâng cao. Sau hội thảo này, tôi đề nghị Ban Tổ chức tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các ý kiến, tham luận và kết quả thảo luận để xây dựng báo cáo kiến nghị có chất lượng, phục vụ công tác nghiên cứu lý luận, tham mưu chính sách và chuẩn bị cho quá trình thí điểm của các địa phương trong thời gian tới. Hội thảo hôm nay mới là bước đầu nhưng có ý nghĩa định hướng quan trọng, cung cấp luận cứ lý luận thực tiễn cho việc thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa”.

Hà Nam-VOV1