Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2024, Việt Nam có khoảng 184 nghìn bệnh nhân lao mới, trong đó có khoảng 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và khoảng 12 nghìn người tử vong do lao. Hiện Việt Nam đứng thứ 12 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, đồng thời đứng thứ 10 trong 30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất toàn cầu. Những con số này cho thấy bệnh lao vẫn âm thầm đe dọa sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, lao kháng thuốc đang trở thành thách thức nghiêm trọng bởi quá trình điều trị kéo dài, chi phí cao và nguy cơ thất bại điều trị lớn hơn so với lao thông thường.

Theo Chương trình Chống Lao Quốc gia, năm 2025, cả nước đã phát hiện trên 119 nghìn ca bệnh lao. Đây là con số cao nhất từ trước tới nay, cho thấy hiệu quả của việc mở rộng sàng lọc, tăng cường phát hiện chủ động trong cộng đồng và nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở. TS.BS Nguyễn Đình Tuấn, Chánh văn phòng Chương trình phòng chống lao Quốc gia, BV Phổi Trung ương nhận định: "Một trong những nguyên nhân gia tăng đặc biệt có yếu tố sau đại dịch Covid, số bệnh nhân lao không được khám, phát hiện kịp thời, người ta dồn nén trong cộng đồng và lây lan rất nhiều, chính vì vậy đỉnh điểm bệnh nhân lao theo Tổ chức Y tế thế giới đánh giá có thể rơi vào giai đoạn 2025-2027, sau đó dịch tễ lao sẽ giảm".

Một thực tế đáng lo ngại khác là tình trạng phát hiện muộn và bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng vẫn còn phổ biến. Hiện nay, gần 40% bệnh nhân lao chưa được phát hiện và báo cáo. Điều này đồng nghĩa với việc vẫn còn hàng chục nghìn người mang mầm bệnh trong cộng đồng nhưng chưa được điều trị, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho gia đình và xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố. Không ít người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, ngại đi khám khi có các triệu chứng như: Ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân hay mệt mỏi. Bên cạnh đó, sự kỳ thị đối với bệnh lao ở một số nơi khiến người bệnh e ngại tiếp cận dịch vụ y tế. Trong khi đó, tại nhiều địa phương, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, nguồn lực cho công tác phòng chống lao vẫn còn hạn chế.

Trước thực tế này, Bộ Y tế tiếp tục xác định y tế cơ sở là lá chắn đầu tiên trong phòng chống lao. Các trạm y tế xã, phường có lợi thế bám sát địa bàn, tiếp cận trực tiếp người dân, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và khu vực đông dân cư. Thông qua hoạt động khám sàng lọc, theo dõi người có triệu chứng ho kéo dài, quản lý người tiếp xúc gần và truyền thông nâng cao nhận thức, y tế cơ sở góp phần phát hiện sớm ca bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng. BS CKII Đặng Hùng Cường. Trưởng phòng chỉ đạo tuyến, BV Phổi Hải Phòng cho biết: "Việc củng cố các hoạt động tuyến xã phường trong hoạt động phòng chống lao rất được thành phố quan tâm, và 100% các xã, phường đều có cán bộ phụ trách lao, theo dõi, quản lý điều trị bệnh nhân tại cơ sở mình"

Theo TS.BS cao cấp Đinh Văn Lượng, Giám đốc BV Phổi Trung ương, Trưởng Ban điều hành chương trình phòng chống lao Quốc gia, việc phát hiện được nhiều ca bệnh hơn đồng nghĩa với việc nhiều người bệnh được tiếp cận điều trị sớm, hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Đáng chú ý, tỷ lệ điều trị thành công bệnh lao tại Việt Nam hiện đạt khoảng 90%, tiếp tục nằm trong nhóm các quốc gia có kết quả điều trị cao trên thế giới. Các phác đồ điều trị ngày càng được chuẩn hóa, nhiều kỹ thuật chẩn đoán hiện đại được đưa vào sử dụng, giúp người bệnh được điều trị hiệu quả hơn.

     Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Bệnh viện Phổi Trung ương - Chương trình Chống Lao Quốc gia đề xuất Bộ Y tế chỉ đạo tất cả các cơ sở y tế triển khai kịp thời, đồng bộ việc lồng ghép khám sàng lọc Lao trong khám sức khoẻ định kỳ hằng năm cho mỗi người dân. TS.BS cao cấp Đinh Văn Lượng khẳng định: "Trong Nghị quyết đã ghi rất rõ, mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần, đây là chìa khóa rất quan trọng. Năm nay, với khẩu hiệu chương trình phòng chống lao là phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân và tôi nghĩ với Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, việc kiểm soát lao sẽ thực hiện rất tốt, tiến tới kết thúc bệnh lao".

Tại Lễ Kỷ niệm 117 năm Ngày sinh Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch và Tổng kết Chương trình Chống lao Quốc gia năm 2025 và phương hướng hoạt động năm 2026 diễn ra sáng nay (07/05), Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu tất cả cơ sở y tế, cả công lập và ngoài công lập, phải coi phát hiện lao là nhiệm vụ thường quy trong khám chữa bệnh.

Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường nghiên cứu dịch tễ học bệnh lao để có cơ sở hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hiệu quả; củng cố năng lực các bệnh viện lao và bệnh phổi tại địa phương; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong chẩn đoán, sàng lọc bệnh. Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao chất lượng nhân lực y tế, đưa nội dung phòng chống lao trở thành phần quan trọng trong đào tạo và bồi dưỡng cán bộ y tế các tuyến./.

                                                                                                                                                                           Thúy Ngà