Phần lớn kim ngạch nhập khẩu là máy móc, nguyên liệu phục vụ sản xuất, cho thấy nhu cầu mở rộng năng lực sản xuất, nhưng cũng phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung đầu vào từ bên ngoài. Trong bối cảnh hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” gắn với bảo đảm ổn định vĩ mô, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm nhập siêu, mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị nguồn lực nhập khẩu; ưu tiên công nghệ, thiết bị hiện đại, phát triển công nghiệp hỗ trợ để tăng giá trị gia tăng trong nước và từng bước đưa cán cân thương mại trở lại trạng thái bền vững.

Báo cáo của Cục Thống kê cho thấy, nhập khẩu 7 tháng năm 2026 tăng 34,8%, với cơ cấu hàng nhập khẩu chủ yếu là tư liệu phục vụ sản xuất, chiếm hơn 94% tổng kim ngạch nhập khẩu (trong đó nhóm hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 56,9%; nhóm hàng nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 37,2%; nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng đạt 20,1 tỷ USD, chiếm 5,9%). Cơ cấu này phản ánh rõ sự phục hồi sản xuất khi nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm hơn 90% kim ngạch xuất khẩu 7 tháng qua.

Giới phân tích cho rằng, cùng với nhập khẩu nguyên liệu cho sản xuất tăng cao, việc đẩy mạnh các công trình, dự án trọng điểm và giải ngân vốn FDI tích cực đã kéo theo nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị cần nhập khẩu để phục vụ mở rộng sản xuất. Đây là tín hiệu tích cực để nền kinh tế tích lũy năng lực, hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong thời gian tới.

Chuyên gia kinh tế, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam nhìn nhận: "Khi chúng ta nhìn sâu vào các số liệu cho thấy cơ cấu xuất nhập khẩu đang có nhiều tín hiệu tích cực. Đáng chú ý, nhóm hàng tư liệu sản xuất như máy móc, linh kiện, nguyên phụ liệu cho các ngành dệt may, da giày, điện tử, nội thất... chiếm khoảng 94% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu lớn về nguyên liệu và thiết bị phục vụ sản xuất, trong bối cảnh công nghiệp hỗ trợ trong nước vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của các ngành chế biến, chế tạo quy mô lớn. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, phải tăng nhập khẩu linh kiện, máy móc và nguyên liệu để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Xét tổng thể, mức nhập siêu hiện nay chủ yếu đến từ việc nhập khẩu đầu vào cho sản xuất, qua đó góp phần mở rộng năng lực sản xuất và tạo nền tảng cho tăng trưởng. Đây cũng có thể được xem là bước chuẩn bị cho một chu kỳ xuất khẩu mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, qua đó bù đắp lại hiện tượng nhập siêu trong thời gian vừa qua".

Mặc dù nhiều doanh nghiệp đã “tích lũy đủ” nguyên liệu để sẵn sàng cho sản xuất và gia tăng xuất khẩu những tháng cuối năm, song vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức cần phải vượt qua trong những tháng cuối năm này.

Cụ thể như lĩnh vực điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho biết, lĩnh vực này hiện đang giữ vị trí đứng đầu kim ngạch xuất khẩu ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm tỷ trọng gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước), song có tới 7 thách thức lớn cần phải vượt qua trong những tháng cuối năm, đó là sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu linh kiện, nguyên liệu; chi phí logistics tăng cao; rào cản thương mại và thuế quan tại các thị trường xuất khẩu chủ lực; cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt; biến động tỷ giá; nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng do bất ổn địa chính trị: "Các rào cản thương mại và thuế quan, đặc biệt là ở một số thị trường khẩu trọng điểm Hoa Kỳ thì hiện giờ đang có những thay đổi rất là lớn, và nó là rào cản đối với các hoạt động xuất khẩu… Và chúng tôi cũng đang vướng phải nhập siêu những tháng đầu năm. Mặc dù chúng tôi nhận định đây không phải là vấn đề quá lớn khi mà các doanh nghiệp nhập siêu nhằm mục đích là tích lũy tư liệu sản xuất để phục vụ cho gia tăng sản xuất và xuất khẩu những tháng cuối năm, tuy nhiên cũng là một thách thức mà chúng tôi phải nỗ lực vượt qua".

Giải pháp đặt ra cho các doanh nghiệp xuất khẩu chính là tiếp tục tăng cường đẩy mạnh xuất khẩu vào các thị trường truyền thống, tìm kiếm thị trường và tận dụng các FTA thế hệ mới cho giá trị gia tăng cao; Cùng với đó là giảm tối đa chi phí để tạo lợi thế cạnh tranh, mang lại lợi nhuận và giá trị xuất siêu cao nhất cho doanh nghiệp như chia sẻ của ông Viên Minh Đạo - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Dệt 8-3: "Thực tế thời gian qua đã cho thấy nhiều bài học, có thời điểm giá bán sợi còn thấp hơn cả giá nguyên liệu đầu vào khiến doanh nghiệp chịu lỗ lớn. Vì vậy, doanh nghiệp luôn chủ động dự báo diễn biến thị trường, đặc biệt tập trung quản trị hai yếu tố then chốt là bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào và khả năng tiêu thụ sản phẩm".

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), để ngành gỗ tiếp tục gia tăng giá trị xuất siêu và có thêm dư địa xuất khẩu vào các thị trường truyền thống, cần tính tới những giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp phù hợp với tín hiệu thị trường và các cam kết hài hoà hoá thương mại: "Từ nhiều năm nay chúng tôi đã rất kiên trì đề nghị bỏ thuế xuất khẩu 25% đối với gỗ xẻ và chúng ta nhập khẩu gỗ tròn từ Mỹ, châu Âu về chúng ta xẻ ra để chế biến rồi có thể xuất khẩu đi. Hiện nay đang chịu thuế 25%, nếu bỏ đi thì ngay lập tức các doanh nghiệp của chúng tôi có thể tăng khoảng độ 4 - 500 triệu đô la xuất khẩu, và có đóng góp cho kim ngạch xuất khẩu nói chung và cũng giúp giảm bớt nhập siêu".

 Giới phân tích kinh tế quốc tế, trong đó chuyên gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhìn nhận, điều quan trọng không phải là Việt Nam nhập siêu bao nhiêu, mà là nhập khẩu những gì và liệu những đầu vào đó có được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, năng suất và giá trị xuất khẩu trong tương lai hay không. Vì vậy, cùng với các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng hiệu quả nguồn lực nhập khẩu trong ngắn hạn, về lâu dài cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa ở các ngành công nghiệp trọng điểm./.

(Còn nữa)

Nguyên Long