Từ sáng sớm, khu vực tiếp nhận hồ sơ tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Hải An đã khá đông người dân đến làm thủ tục đất đai, xây dựng, chứng thực giấy tờ. Phía trong quầy giao dịch, cán bộ địa chính liên tục hướng dẫn, tra cứu hồ sơ trên máy tính rồi lại tất bật tìm kiếm thêm giấy tờ lưu trữ trong từng tập hồ sơ cũ.

Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều thủ tục trước đây thuộc thẩm quyền quận, huyện nay được chuyển mạnh về cơ sở. Người dân thuận tiện hơn vì không phải đi lại nhiều nơi, nhưng áp lực công việc cũng đang dồn lớn về cấp xã, phường. Chị Phạm Thị Quỳnh Hương, phường Hồng Bàng cho biết: Từ khi nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại phường thì người dân chúng tôi thuận tiện hơn, đỡ phải đi lại nhiều như trước. Tuy nhiên, có những thời điểm hồ sơ rất đông, nhất là hồ sơ đất đai nên thời gian chờ cũng lâu hơn. Tôi thấy cán bộ ở đây làm việc khá áp lực, vừa hướng dẫn người dân vừa phải xử lý rất nhiều hồ sơ cùng lúc. "Mong là thời gian tới hệ thống dữ liệu và nhân lực được bổ sung để việc giải quyết thủ tục nhanh hơn nữa" chị Quỳnh Hương chia sẻ.

Trong số các lĩnh vực được phân cấp mạnh, đất đai là lĩnh vực phát sinh nhiều áp lực nhất đối với chính quyền cơ sở. Không chỉ số lượng hồ sơ tăng nhanh, nhiều nội dung mới của Luật Đất đai năm 2024 cũng đòi hỏi cán bộ phải vừa nắm chắc chuyên môn, vừa hiểu rõ lịch sử sử dụng đất tại địa phương. Trong khi đó, hệ thống dữ liệu đất đai hiện vẫn chưa thực sự đồng bộ. Nhiều hồ sơ địa chính hình thành từ nhiều thời kỳ vẫn còn lưu dưới dạng giấy tờ thủ công, gây khó khăn cho việc tra cứu và xử lý hồ sơ. Ông Bùi Quang Ngân, Phó Chủ tịch UBND phường Hải An cho biết: Hiện tại biên chế cán bộ địa chính tại phường khá hạn chế, trong khi từ khi được phân cấp, số lượng hồ sơ tiếp nhận mỗi tháng tăng lên rõ rệt. Áp lực công việc dồn vào số ít cán bộ chuyên môn, đòi hỏi phải xử lý khối lượng lớn hồ sơ với yêu cầu ngày càng cao cả về số lượng lẫn chất lượng. Trong khi đó, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn có nhiều nội dung mới, phức tạp. Một số nội dung mới được phân cấp đòi hỏi cán bộ phải vừa nắm chắc quy định pháp luật vừa hiểu rõ đặc thù địa bàn. Ngoài ra, việc ứng dụng hệ thống dữ liệu đất đai còn gặp nhiều khó khăn do dữ liệu còn phân tán, thiếu đồng bộ, nhiều hồ sơ cũ chưa được số hóa đầy đủ nên việc tra cứu, đối chiếu mất nhiều thời gian.

Không chỉ riêng phường Hải An, đây cũng là thực tế chung tại nhiều địa phương sau khi thực hiện phân cấp mạnh về cơ sở. Trong lĩnh vực xây dựng, phần lớn thủ tục từ quy hoạch chi tiết đến cấp phép xây dựng hiện cũng đã được giao cho cấp xã giải quyết. Việc phân cấp giúp rút ngắn thời gian đi lại cho người dân và doanh nghiệp, song cũng đặt ra yêu cầu rất lớn về năng lực cán bộ và khả năng xử lý hồ sơ chuyên môn ngay tại cơ sở. Bà Đỗ Thị Phượng, Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hải Phòng cho biết: Hiện nay các quy trình thủ tục cơ bản đã được phân cấp cho cấp xã, từ quy hoạch chi tiết 1/500 đến cấp phép xây dựng. Khối lượng công việc gần như đã chia sẻ khoảng 70 đến 80% xuống cấp xã. Tuy nhiên, thực tế hiện nay năng lực cán bộ cấp xã vẫn còn chưa đồng đều về trình độ, kinh nghiệm, trong khi khối lượng công việc được phân cấp rất lớn. "Vì vậy tại thời điểm mới thực hiện chính quyền hai cấp, nhiều địa phương vẫn còn khó khăn trong quá trình tiếp nhận, thẩm định và giải quyết thủ tục để bảo đảm tiến độ và chất lượng sau khi cắt giảm thời gian giải quyết" Bà Phượng nói.

Để tháo gỡ những khó khăn từ cơ sở, các sở, ngành của thành phố Hải Phòng đang tăng cường tập huấn chuyên môn, hỗ trợ kỹ thuật và rà soát hoàn thiện quy trình xử lý hồ sơ. Ông Hoàng Văn Đức, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hải Phòng cho biết, việc phân cấp, phân quyền mạnh đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với đội ngũ cán bộ cấp xã trong bối cảnh biên chế còn mỏng, khối lượng công việc ngày càng tăng. Qua thực tiễn triển khai có thể thấy, ở một số nơi cán bộ còn lúng túng trong việc nắm bắt và vận dụng các quy định về phân cấp, phân quyền; kỹ năng xử lý công việc theo thẩm quyền mới, nhất là ở các lĩnh vực chuyên sâu như đất đai, xây dựng còn chưa đồng đều. Bên cạnh đó, khối lượng công việc tăng lên trong khi biên chế còn mỏng cũng tạo áp lực không nhỏ đối với đội ngũ ở cơ sở.

Không chỉ áp lực về nhân lực, việc tăng quyền chủ động cho cơ sở trong quản lý đầu tư công, ngân sách cũng đòi hỏi phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh dàn trải, lãng phí nguồn lực. Bà Trần Thị Hải Hà, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng cho rằng, phân cấp mạnh nhưng vẫn phải bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm của địa phương là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình triển khai mô hình mới. "Việc đẩy mạnh phân cấp trong quản lý đầu tư công là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao tính chủ động cho địa phương. Tuy nhiên, phân cấp không có nghĩa là buông lỏng quản lý mà phải đi kèm với cơ chế kiểm soát nguồn lực chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả. Các địa phương được giao quyền chủ động nhưng cũng phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả sử dụng vốn và tiến độ giải ngân" bà Trần Thị Hải Hà khẳng định.

Sau gần 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hải Phòng đang từng bước đưa nhiều thủ tục hành chính về gần dân hơn. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy không ít khó khăn khi khối lượng công việc tăng nhanh, trong khi nhân lực, hạ tầng công nghệ và sự đồng bộ của hệ thống pháp luật vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện. Những áp lực từ cơ sở cũng là phép thử đối với hiệu quả của mô hình mới. Và để chính quyền địa phương hai cấp thực sự vận hành thông suốt, bên cạnh quyết tâm đổi mới sẽ còn cần thêm những giải pháp đồng bộ về thể chế, nhân lực và chuyển đổi số trong thời gian tới.

Quang Huy