Cầm trên tay chiếc điện thoại thông minh đã được cài đặt nhiều ứng dụng phục vụ chuyển đổi số, ông Giàng Nhia Xồng, Trưởng bản Huổi Xái, xã Tri Lễ vẫn phải vượt quãng đường gần 5 km lên đồi cao để tìm sóng điện thoại. Với ông, chiếc điện thoại thông minh chỉ thực sự phát huy tác dụng khi có tín hiệu mạng, "Bản Huổi Xái hiện tại rất khó khăn. Từ bản ra chỗ có sóng điện thoại phải đi gần 5km. Mỗi ngày tôi phải đi 2-3 lần để liên lạc, xử lý công việc. Đường đất nhỏ hẹp, trời mưa thì trơn trượt, đi lại rất vất vả. Có những đoạn không có cầu, mùa mưa lũ càng khó khăn hơn." - ông Giàng Nhia Xồng cho biết.

Không chỉ thiếu sóng viễn thông, người dân nơi đây còn gặp nhiều trở ngại trong việc tiếp cận các dịch vụ số. Hôm nay, ông Giàng Nhia Xồng phải vượt hơn 30km từ bản đến Trung tâm Phục vụ hành chính công để làm thủ tục hành chính. Thấu hiểu những khó khăn đó, cán bộ trung tâm luôn cố gắng hướng dẫn tận tình, giải quyết thủ tục nhanh nhất để người dân sớm trở về nhà.

Huổi Xái hiện là một trong hai bản của xã Tri Lễ chưa có sóng điện thoại và Internet ổn định. Ngay cả ở những khu vực đã có hạ tầng viễn thông, việc tiếp cận công nghệ của người dân vẫn còn nhiều hạn chế.

Câu chuyện của anh Thò Bá Rùa, ở bản Tam Hợp là một ví dụ điển hình. Dù sống gần trung tâm xã và sử dụng điện thoại thông minh từ lâu, nhưng khi thực hiện thủ tục khai tử cho người thân, anh vẫn lúng túng trước ki-ốt dịch vụ công thông minh vì không biết chữ và không hiểu cách thao tác. "Tôi không làm được gì cả. Chỉ biết nhờ cán bộ hỗ trợ chứ cũng không biết mình được hỗ trợ những gì." - anh Thò Bá Rùa nói.

Thực tế cho thấy, nhiều ki-ốt thông minh được đầu tư nhưng tần suất sử dụng chưa cao. Không ít người dân có điện thoại thông minh nhưng chưa đủ kỹ năng để thực hiện các thủ tục hành chính công trực tuyến. Đây là tình trạng khá phổ biến tại nhiều xã miền núi, biên giới hiện nay.

Theo bà Hoàng Thu Trang, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Tiền Phong, khoảng cách về kỹ năng số giữa các nhóm dân cư đang tạo thêm áp lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Người dân ở khu vực trung tâm, đặc biệt là thanh niên hoặc công nhân đi công ty thì tiếp cận công nghệ nhanh hơn. Nhưng với người cao tuổi, người dân tộc thiểu số, nhất là những người không biết chữ, gần như cán bộ phải hỗ trợ toàn bộ. Điều đó khiến khối lượng công việc của cán bộ cơ sở tăng lên rất nhiều.

Những khó khăn tại các xã biên giới như Tri Lễ, Mường Quàng hay Tiền Phong cũng là thực trạng chung của nhiều địa phương miền núi ở Nghệ An và các tỉnh Bắc Trung Bộ. Hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ, nhiều điểm chưa có sóng hoặc sóng yếu; điều kiện kinh tế còn khó khăn; kỹ năng số của người dân còn hạn chế đang là những "nút thắt" lớn trong quá trình chuyển đổi số.

Ông Vi Thành Long, Phó Chủ tịch UBND xã Tri Lễ cho biết, địa phương có hơn 85% hộ nghèo và cận nghèo, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là thách thức rất lớn đối với việc triển khai các chương trình chuyển đổi số. Tuy nhiên, thay vì chờ đủ điều kiện mới triển khai, địa phương đã chủ động thành lập các tổ công nghệ số cộng đồng, phối hợp với các đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", từng bước nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân. "Nhiều bản xa như Na Khíc, Nậm Nhoóng hiện vẫn chưa có sóng 4G ổn định. Trong khi đó, thôn bản phải thực hiện báo cáo, trao đổi văn bản thường xuyên nhưng điều kiện trang thiết bị, không có máy tính. Muốn chuyển đổi số hiệu quả thì trước hết phải có hạ tầng viễn thông ổn định, đồng thời phải bảo đảm các điều kiện về thiết bị và phương tiện làm việc.", ông Vi Thành Long nói.

Từ thực tiễn ở miền núi Nghệ An có thể thấy, chuyển đổi số không phải là câu chuyện của ngày một ngày hai. Đó là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, nguồn nhân lực và đặc biệt là thay đổi nhận thức của người dân. Khi công nghệ thực sự trở thành công cụ phục vụ đời sống, sản xuất và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, chuyển đổi số sẽ tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần rút ngắn khoảng cách vùng miền và xây dựng khu vực miền núi Nghệ An phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới.