Ngày 10/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, thu hút gần 500 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng, chuyên gia, nhà khoa học và tổ chức quốc tế.

Tại Diễn đàn, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 lần đầu được công bố, đánh dấu việc hình thành ấn phẩm quốc gia thường niên nhằm đánh giá tình hình cung ứng năng lượng, nhận diện rủi ro và đề xuất giải pháp cho những năm tiếp theo.

Theo báo cáo, năm 2026, hệ thống năng lượng toàn cầu phải đối mặt với những biến động nghiêm trọng. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy nhu cầu điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Khảo sát tại 177 quốc gia cho thấy, tính đến ngày 9/11, có 102 quốc gia gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Một trong những kết quả nổi bật là khả năng bảo đảm cung ứng điện trong bối cảnh nhu cầu tăng cao và thời tiết bất lợi. Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3%. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW vào ngày 24/6, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW, nhưng cả nước không phải cắt điện luân phiên.

Trong lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn trong 9 tháng. Nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn 10 loại, góp phần giảm phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. Việt Nam không để xảy ra thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng đến nguồn dự trữ quốc gia.

Những kết quả này cho thấy vai trò của công tác dự báo, điều hành và phối hợp giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp. Tuy nhiên, báo cáo cũng cảnh báo những thách thức lớn trong giai đoạn tới.

Theo dự báo, nhu cầu điện năm 2027 và 2028 tiếp tục tăng khoảng 10% mỗi năm, trong khi một số nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, gây thêm áp lực đối với khả năng huy động thủy điện. Riêng miền Bắc, công suất cực đại năm 2027 dự báo có thể đạt từ 32.693 đến 34.865 MW.

Tại Diễn đàn, các đại biểu tập trung thảo luận những điểm nghẽn trong phát triển nguồn điện, lưới truyền tải, bảo đảm nhiên liệu và huy động vốn đầu tư.

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc EVN, cho biết tổng nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 của Tập đoàn khoảng 830.000 tỷ đồng; đồng thời kiến nghị tháo gỡ khó khăn về tín dụng và xử lý các dự án điện chậm tiến độ kéo dài.

Trong lĩnh vực dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 gia tăng trữ lượng 15-20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ và công trình vào khai thác. Dự án Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Tập đoàn cũng nghiên cứu đầu tư kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, góp phần nâng cao năng lực dự trữ quốc gia.

Bài toán nguồn vốn cũng được các chuyên gia đặt ra. Theo ước tính của Bộ Công Thương được dẫn tại Diễn đàn, nhu cầu vốn ngành năng lượng giai đoạn 2026-2030 khoảng 77 tỷ USD. Trong khi đó, dư nợ tín dụng dành cho năng lượng tái tạo tính đến tháng 6/2026 mới gần 300.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5% tổng dư nợ. Điều này đòi hỏi phải mở rộng các kênh huy động vốn, hoàn thiện cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện và phân bổ rủi ro hợp lý để thu hút nhà đầu tư.

Bên cạnh phát triển nguồn cung, tiết kiệm năng lượng và quản trị nhu cầu phụ tải cũng được xác định là giải pháp quan trọng. Năm 2026 là năm đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, với mức tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc.

Kết luận Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030.

Trên cơ sở các ý kiến tại Diễn đàn, Bộ Công Thương tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện cho năm 2027, 2028 và giai đoạn đến năm 2030; nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu; tăng cường điều hành dựa trên dữ liệu; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ.

Trong đó, Bộ đặt yêu cầu đẩy nhanh các công trình nguồn và lưới điện phải vận hành trong năm 2027; thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp lưu trữ, nhất là tại các tỉnh phía Bắc. Đồng thời, xây dựng lộ trình nâng mức dự trữ xăng dầu từ khoảng 60 ngày lên 90 ngày nhập ròng, đa dạng hóa thị trường và tuyến vận tải nhập khẩu nhiên liệu.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các cơ quan chức năng tổng hợp ý kiến tại Diễn đàn thành bộ khuyến nghị chính sách, xác định rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Kết quả thực hiện các khuyến nghị năm 2026 sẽ được đánh giá công khai tại Diễn đàn năm 2027.

Việc tổ chức Diễn đàn thường niên gắn với Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo dựng một diễn đàn đối thoại chính sách có tính thường xuyên, thực chất và chiều sâu, nơi các cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp cùng nhận diện những khó khăn, thách thức, đề xuất giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển năng lượng. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, thúc đẩy huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư, đa dạng hóa nguồn cung, phát triển hạ tầng năng lượng đồng bộ. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước củng cố năng lực tự chủ năng lượng, bảo đảm nguồn cung ổn định, bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới.