Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được thành lập năm 1989, trong bối cảnh các nền kinh tế khu vực ngày càng nhận thức rõ nhu cầu tăng cường hợp tác, thúc đẩy thương mại và đầu tư.

Từ năm 1989 đến Tầm nhìn 2040: Những dấu mốc quan trọng của APEC

Khởi đầu với 12 nền kinh tế thành viên, APEC từng bước mở rộng và hiện quy tụ 21 nền kinh tế, trở thành một trong những cơ chế hợp tác kinh tế quan trọng nhất tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Khác với các tổ chức có tính ràng buộc pháp lý, APEC hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, đồng thuận, bình đẳng và cùng có lợi. Chính phương thức hợp tác linh hoạt này đã tạo điều kiện để các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau cùng tham gia, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy những mục tiêu chung.

Trong quá trình phát triển, APEC đã ghi dấu nhiều bước chuyển quan trọng.

Năm 1989, APEC chính thức ra đời, đặt nền móng cho cơ chế đối thoại và hợp tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương.

Năm 1993, Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần đầu tiên được tổ chức tại Hoa Kỳ, đánh dấu bước phát triển quan trọng, đưa hợp tác APEC lên cấp lãnh đạo cao nhất.

Năm 1994, tại Bogor, Indonesia, các nhà lãnh đạo APEC thông qua Mục tiêu Bogor, hướng tới tự do hóa thương mại và đầu tư tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây được xem là một trong những định hướng nền tảng, chi phối tiến trình hợp tác của APEC trong nhiều thập kỷ.

Năm 1995, Chương trình Hành động Osaka được thông qua, tạo khuôn khổ triển khai các mục tiêu tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế - kỹ thuật.

Năm 2006, tại Hà Nội, APEC tiếp tục ghi dấu bước phát triển với việc thông qua Kế hoạch Hành động Hà Nội nhằm thực hiện Mục tiêu Bogor, đồng thời xác định triển vọng dài hạn hướng tới Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP).

Năm 2020, các nhà lãnh đạo APEC thông qua Tuyên bố Putrajaya về Tầm nhìn APEC đến năm 2040, hướng tới xây dựng một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương mở, năng động, tự cường và hòa bình, vì sự thịnh vượng của người dân và các thế hệ tương lai.

Tầm nhìn 2040 xác định ba động lực hợp tác chủ yếu: thương mại và đầu tư; đổi mới sáng tạo và số hóa; tăng trưởng mạnh mẽ, cân bằng, an toàn, bền vững và bao trùm.

Tiếp đó, Kế hoạch Hành động Aotearoa được thông qua năm 2021 nhằm cụ thể hóa Tầm nhìn 2040, tạo cơ sở để các nền kinh tế thành viên triển khai và đánh giá tiến độ thực hiện.

Những dấu mốc này cho thấy APEC không ngừng điều chỉnh chương trình nghị sự để thích ứng với những biến động của kinh tế thế giới. Từ mục tiêu ban đầu là thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư, hợp tác APEC ngày càng mở rộng sang chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kết nối chuỗi cung ứng và phát triển bền vững.

Việt Nam và APEC: Từ hội nhập kinh tế đến nâng tầm vị thế quốc gia

Gia nhập APEC năm 1998 là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Sự kiện này mở ra cơ hội để Việt Nam tăng cường quan hệ với các đối tác kinh tế lớn, mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực.

Thông qua APEC, Việt Nam có thêm điều kiện tiếp cận kinh nghiệm quản lý, cải cách thể chế, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chương trình hợp tác về thuận lợi hóa thương mại, kinh tế số và phát triển doanh nghiệp cũng góp phần hỗ trợ quá trình đổi mới và hội nhập của nền kinh tế.

Một lợi ích quan trọng khác là việc tham gia APEC giúp Việt Nam mở rộng không gian đối ngoại. Diễn đàn tạo cơ hội để Việt Nam tăng cường đối thoại với các trung tâm kinh tế hàng đầu thế giới, thúc đẩy quan hệ song phương và đa phương, đồng thời xây dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển đất nước.

Không chỉ hưởng lợi từ hợp tác, Việt Nam còn từng bước chuyển từ vị thế thành viên tham gia sang chủ động đề xuất sáng kiến, đóng góp vào những định hướng phát triển dài hạn của APEC.

Năm 2006, lần đầu tiên Việt Nam đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC, tổ chức thành công Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 14, Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế lần thứ 18 cùng hơn 100 hoạt động liên quan.

Dấu ấn nổi bật của Năm APEC 2006 là Kế hoạch Hành động Hà Nội và việc thúc đẩy thảo luận về triển vọng hình thành FTAAP. Thành công này không chỉ thể hiện năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế lớn mà còn khẳng định khả năng đóng góp của Việt Nam vào chương trình nghị sự kinh tế khu vực.

Năm 2017, Việt Nam tiếp tục đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC lần thứ hai, với hơn 240 hoạt động, thu hút hơn 21.000 đại biểu tham dự.

Trong năm này, Việt Nam đề xuất sáng kiến xây dựng tầm nhìn mới của APEC sau năm 2020 và thúc đẩy thành lập Nhóm Tầm nhìn APEC. Sáng kiến đã góp phần tạo nền tảng cho việc hình thành Tầm nhìn Putrajaya đến năm 2040.

Sau APEC 2017, Việt Nam tiếp tục tích cực tham gia quá trình xây dựng các định hướng hợp tác dài hạn. Với vai trò Phó Chủ tịch Nhóm Tầm nhìn APEC, Việt Nam tham gia điều phối, xây dựng báo cáo khuyến nghị “Người dân và thịnh vượng: Tầm nhìn APEC đến 2040”.

Đến năm 2023, Việt Nam tiếp tục phối hợp với Hoa Kỳ, các nền kinh tế thành viên và các đối tác ASEAN nhằm thúc đẩy thương mại, đầu tư tự do và mở, tăng cường liên kết kinh tế khu vực, phục hồi và phát triển bền vững.

Nhìn lại hành trình từ năm 1998, có thể thấy những lợi ích Việt Nam nhận được từ APEC không chỉ nằm ở cơ hội mở rộng thương mại hay thu hút dòng vốn đầu tư. Quan trọng hơn, việc tham gia diễn đàn đã góp phần nâng cao vị thế đối ngoại, tăng cường tiếng nói của Việt Nam trong thảo luận và định hình các nguyên tắc hợp tác kinh tế khu vực.

Đây cũng là kênh quan trọng để Việt Nam thúc đẩy quan hệ với các đối tác, tạo sự đan xen lợi ích lâu dài, củng cố môi trường hòa bình và ổn định phục vụ phát triển.

Năm 2027, Việt Nam sẽ lần thứ ba đăng cai Năm APEC, tiếp tục đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình hội nhập quốc tế.

Với sự tham gia của 21 nền kinh tế thành viên, chiếm gần 40% dân số và khoảng 60% GDP toàn cầu, APEC 2027 được kỳ vọng mở ra những cơ hội mới để Việt Nam quảng bá hình ảnh đất nước, thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư và tăng cường hợp tác quốc tế.

Từ dấu mốc gia nhập năm 1998 đến vai trò chủ nhà APEC 2027, hành trình của Việt Nam cho thấy bước chuyển từ chủ động hội nhập sang tích cực đóng góp, kiến tạo các khuôn khổ hợp tác chung.

APEC 2027 vì thế không chỉ là cơ hội khẳng định năng lực tổ chức và vị thế quốc gia, mà còn là dịp để Việt Nam tiếp tục thể hiện cam kết cùng các nền kinh tế thành viên xây dựng một khu vực châu Á - Thái Bình Dương hòa bình, kết nối, năng động và phát triển bao trùm.