Từ kinh nghiệm nhiều năm làm việc với doanh nghiệp và pháp luật Việt Nam, ông James Weisman, luật sư tại Công ty Luật Bizlink, cho rằng bên cạnh những lợi thế về nguồn nhân lực và năng lực sản xuất, sự rõ ràng, ổn định và nhất quán trong thực thi các cam kết cũng là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

PV: Ông đánh giá như thế nào về môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam hiện nay, cũng như những nền tảng đang mở ra triển vọng hợp tác sâu rộng hơn giữa doanh nghiệp Việt Nam và Hoa Kỳ?

Ông James Weisman: Tôi cho rằng, Việt Nam đã làm rất tốt việc thúc đẩy thương mại và đầu tư. Mỗi khi xuất hiện những vướng mắc, Chính phủ Việt Nam đều chủ động vào cuộc và nhanh chóng tìm kiếm giải pháp. Điều đó cho thấy Việt Nam trân trọng quan hệ đối tác với Hoa Kỳ. Với những chính sách hiện nay, tôi cho rằng chúng ta có thể kỳ vọng hoạt động thương mại hai chiều sẽ tiếp tục gia tăng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp Hoa Kỳ đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, cũng có nhiều cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào Hoa Kỳ. Một số công đoạn sản xuất có thể được triển khai tại Hoa Kỳ để phục vụ thị trường Mỹ, Bắc Mỹ hoặc rộng hơn là toàn khu vực châu Mỹ. Như vậy, quan hệ kinh tế song phương không chỉ dừng lại ở thương mại, mà còn có thể phát triển sâu hơn về đầu tư và sản xuất.

PV: Năm 2027, Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức APEC. Theo ông, diễn đàn này có thể tạo thêm những cơ hội gì để Việt Nam tăng cường hợp tác với các nền kinh tế thành viên, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư và chuỗi cung ứng?

Ông James Weisman: Trong APEC luôn tồn tại đồng thời cả hợp tác và cạnh tranh. Tất nhiên sẽ có những nền kinh tế đang cạnh tranh với Việt Nam trong việc thu hút đầu tư, các hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Nhưng bên cạnh đó, tôi cũng cho rằng những hoạt động sản xuất có giá trị gia tăng và trình độ cao hơn lại có khả năng tiếp tục dịch chuyển vào Việt Nam. Điều này có được là nhờ chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam ngày càng được cải thiện, trình độ đào tạo tốt hơn, cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng ngày càng phù hợp hơn với những quy trình sản xuất phức tạp. Khi Việt Nam đảm nhận ngày càng nhiều công đoạn có giá trị gia tăng cao, chuỗi sản xuất trong khu vực cũng có thể được phân bổ lại. Những nền kinh tế khác trong APEC vẫn có thể tham gia vào các khâu phù hợp với lợi thế và trình độ phát triển của mình. Theo cách đó, mỗi nền kinh tế có thể phát huy thế mạnh riêng và cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Điều quan trọng là phải tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và có những quy tắc đủ rõ ràng. Càng có nhiều thỏa thuận và nguyên tắc được làm rõ trong khuôn khổ APEC, các nhà đầu tư và đối tác thương mại Hoa Kỳ khi làm việc với Việt Nam cũng như với các nền kinh tế thành viên khác sẽ càng hiểu rõ họ cần tuân thủ những gì. Từ đó, sự hội nhập sâu hơn trong APEC vì thế có thể góp phần thúc đẩy cả thương mại và đầu tư.

PV: Từ góc nhìn của doanh nghiệp Hoa Kỳ, ông kỳ vọng Việt Nam có thể thúc đẩy những sáng kiến hay ưu tiên nào trong năm APEC 2027 để tạo thêm thuận lợi cho thương mại và đầu tư?

Ông James Weisman: Theo tôi, vấn đề cốt lõi là sự cân bằng. Thay vì chỉ chuyển toàn bộ hoạt động sản xuất sang Việt Nam, hai bên có thể tìm cách kết nối và tích hợp các khâu sản xuất giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, tận dụng thế mạnh của mỗi bên để cùng tạo ra những sản phẩm tốt hơn. Khi hoạt động sản xuất ngày càng mang tính quốc tế, doanh nghiệp cần biết rằng các bí mật thương mại, hợp đồng và quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ. Họ cũng cần một môi trường ổn định để có thể yên tâm kinh doanh. Nếu một hợp đồng đã được ký kết và sau đó phát sinh vấn đề, doanh nghiệp cần biết rõ hợp đồng đó sẽ được thực thi như thế nào và quyền lợi của họ sẽ được bảo đảm ra sao. Điều này quan trọng với tất cả các doanh nghiệp, từ doanh nghiệp vừa và nhỏ cho tới các tập đoàn đa quốc gia.

Cả Việt Nam và Hoa Kỳ đều có hệ thống pháp luật tốt. Bản thân tôi đã nhiều năm làm việc với pháp luật Việt Nam và cũng từng có gần 10 năm giảng dạy luật tại đây. Theo kinh nghiệm của tôi, khó khăn thường xuất hiện ở quá trình diễn giải và thực thi pháp luật. Vì vậy, điều tôi mong muốn là các hiệp định thương mại được giải thích rõ ràng hơn, để các cơ quan ở các cấp đều hiểu và thực hiện đúng những gì đã được thống nhất ở cấp cao. Trong quá trình triển khai, đôi khi cách hiểu ở các cấp khác nhau có thể không hoàn toàn giống với mục tiêu ban đầu.

Theo tôi, có thể cần thêm những văn bản giải thích hoặc những thông cáo chung giữa hai chính phủ, làm rõ các khái niệm như “đầu tư”, “tài sản” hay “doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài”. Khi phạm vi và cách áp dụng của các thỏa thuận được làm rõ, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ có cơ sở chắc chắn hơn để tin tưởng và triển khai hoạt động của mình. Theo kinh nghiệm thực tế của tôi, việc các hiệp định thương mại hiện có được giải thích rõ hơn và được thực thi đồng bộ trong toàn bộ hệ thống là điều rất quan trọng.

PV: Ở góc độ rộng hơn, theo ông, việc đăng cai một sự kiện quy mô lớn như APEC 2027 có thể giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong khu vực và trên trường quốc tế như thế nào?

Ông James Weisman: Tôi cho rằng Việt Nam sẽ tiếp tục trở thành một điểm sáng nổi bật hơn nữa. Thế giới đang dành ngày càng nhiều sự chú ý cho Việt Nam, và APEC 2027 sẽ là một minh chứng nữa cho xu hướng đó. Nhiều nền kinh tế trong APEC đã bắt đầu nhìn nhận Việt Nam như một quốc gia có vai trò ngày càng quan trọng tại châu Á. Việc đăng cai APEC không chỉ cho thấy năng lực tổ chức một sự kiện quốc tế lớn, mà còn phản ánh vị thế ngày càng rõ nét của Việt Nam trong các vấn đề kinh tế và hợp tác khu vực. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể tiếp tục củng cố hình ảnh là một đối tác năng động, có trách nhiệm và ngày càng có tiếng nói trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

PV: Xin cảm ơn ông!