Trong bối cảnh kinh tế số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc đời sống kinh tế - xã hội, việc tăng cường hợp tác khu vực, phát triển kỹ năng số và bảo đảm an toàn dữ liệu ngày càng trở nên cấp thiết. Trao đổi về những vấn đề này, nhà báo Ahmad Irfan Che Mohammad Ruzaidi, hãng Bernama (Malaysia) cho rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi mang lại cơ hội cho mọi người dân. Đặc biệt, khi Việt Nam chuẩn bị đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027, hợp tác về truyền thông, sử dụng AI có trách nhiệm và phòng chống thông tin sai lệch cần trở thành những ưu tiên quan trọng.

   -Trong bối cảnh kinh tế số và trí tuệ nhân tạo lên ngôi, theo ông, ASEAN cần làm gì để đạt mục tiêu đưa quy mô nền kinh tế số lên 2.000 tỷ USD vào năm 2030?

     -Nhà báo Mohammad Ruzaidi: Tôi cho rằng thế mạnh lớn nhất của ASEAN chính là con người, đặc biệt là lực lượng dân số trẻ thuộc thế hệ Gen Z cùng với khả năng kết nối số ngày càng phát triển và tinh thần khởi nghiệp năng động. Để đạt được mục tiêu đưa quy mô nền kinh tế số lên 2.000 tỷ USD vào năm 2030, ASEAN chúng ta cần chuyển hóa những lợi thế này thành các cơ hội phát triển thực chất.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp nhỏ tại Malaysia cần có khả năng bán sản phẩm của mình cho khách hàng tại Việt Nam, Thái Lan hoặc Trung Quốc thông qua các nền tảng số mà không phải đối mặt với những hệ thống thanh toán phức tạp hay các rào cản pháp lý quá mức.

Tương tự, một cơ sở sản xuất thực phẩm quy mô nhỏ hoặc một doanh nghiệp thủ công mỹ nghệ cũng cần có cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế bình đẳng như các doanh nghiệp lớn.

Dưới góc nhìn của một nhà báo, tôi cho rằng chuyển đổi số không đơn thuần là việc sở hữu những công nghệ tiên tiến nhất. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để công nghệ trở nên dễ tiếp cận, có chi phí hợp lý và thực sự hữu ích đối với người dân bình thường trong ASEAN và APEC.

Vì vậy, các nền kinh tế cần tăng cường đầu tư phát triển hạ tầng số, tạo thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng trí tuệ nhân tạo và những công cụ kỹ thuật số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

    -Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi thị trường lao động toàn cầu. Theo ông, các nền kinh tế APEC cần hợp tác như thế nào trong phát triển kỹ năng AI để bảo đảm mọi người dân đều được hưởng lợi từ tiến bộ công nghệ?

    -Nhà báo Mohammad Ruzaidi: AI đang làm thay đổi căn bản cách thức chúng ta làm việc. Tuy nhiên, theo tôi, thách thức lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ mà ở khả năng thích ứng của con người trước những thay đổi do công nghệ mang lại.

Các nền kinh tế cần tăng cường hợp tác trong việc cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng AI mang tính thực tiễn, thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục, đồng thời khuyến khích tinh thần học tập suốt đời.

Lấy lĩnh vực báo chí làm ví dụ. Các nhà báo có thể được đào tạo để sử dụng AI phục vụ hoạt động nghiên cứu, tìm kiếm tư liệu, chuyển lời nói thành văn bản hoặc phân tích dữ liệu.

Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu, chúng ta vẫn cần dựa vào khả năng đánh giá và phán đoán của con người để kiểm chứng thông tin, đối chiếu các nguồn tin, xác minh tính chính xác của nội dung và duy trì những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cũng như tính liêm chính trong hoạt động biên tập.

Đối với tôi, sự thịnh vượng bao trùm có nghĩa là tạo điều kiện để con người có thể làm việc cùng công nghệ, thay vì khiến họ cảm thấy lo sợ rằng công nghệ sẽ thay thế mình.

Tôi nghĩ rằng tất cả chúng ta, ở một mức độ nào đó, đều có những lo ngại như vậy. Nhưng trên thực tế, AI có thể trở thành một trợ lý đắc lực, giúp nâng cao năng lực của con người, tạo ra những cơ hội mới và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Điều quan trọng là chúng ta phải biết khai thác công nghệ theo hướng phục vụ con người, thay vì để con người bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.

     -Các nền kinh tế APEC có những quy định và cách tiếp cận khác nhau đối với việc bảo vệ dữ liệu. Theo ông, làm thế nào để thúc đẩy dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, đồng thời bảo đảm an ninh và quyền riêng tư?

       -Nhà báo Mohammad Ruzaidi: Công nghệ không dừng lại ở biên giới quốc gia, vì vậy sự hợp tác giữa chúng ta cũng không nên bị giới hạn bởi những đường biên giới đó. Các nền kinh tế APEC hiện có những hệ thống pháp luật, trình độ phát triển công nghệ và cách tiếp cận đối với vấn đề bảo vệ dữ liệu khác nhau.

Thách thức đặt ra là làm thế nào để tìm được tiếng nói chung, mà không nhất thiết yêu cầu tất cả các nền kinh tế phải áp dụng một hệ thống hay một mô hình quản lý hoàn toàn giống nhau.

Ví dụ, khi các bệnh viện hoặc tổ chức nghiên cứu tại những quốc gia khác nhau hợp tác với nhau, việc chia sẻ dữ liệu một cách an toàn là điều hết sức cần thiết. Hoạt động này có thể giúp các nhà nghiên cứu phát triển những giải pháp y tế tốt hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Tương tự, các doanh nghiệp cũng có thể hưởng lợi từ những giao dịch số xuyên biên giới nhanh chóng và hiệu quả hơn. Dưới góc độ truyền thông, tôi cho rằng từ khóa quan trọng nhất ở đây chính là niềm tin.

Người dân cần được biết dữ liệu của họ đang được sử dụng như thế nào, ai là người chịu trách nhiệm đối với việc quản lý và sử dụng dữ liệu, cũng như quyền lợi của họ được bảo vệ ra sao.

Theo tôi, đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu không nên được xem là hai ưu tiên đối lập nhau.

Ngược lại, hai yếu tố này cần song hành và hỗ trợ lẫn nhau. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo với bảo đảm an toàn, chúng ta mới có thể đạt được những bước tiến thực chất và bền vững trong hợp tác số.

     -Trong bối cảnh thông tin sai lệch do AI tạo ra ngày càng trở nên tinh vi, ông đánh giá như thế nào về vai trò của truyền thông và những ưu tiên hợp tác mà Việt Nam có thể thúc đẩy khi đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027?

     -Nhà báo Mohammad Ruzaidi: Với tư cách là một nhà báo, tôi tin rằng trách nhiệm lớn nhất của chúng ta trong kỷ nguyên AI chính là bảo vệ niềm tin của công chúng.

Như tôi đã đề cập, niềm tin là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ngày nay, bất kỳ ai cũng có thể sử dụng công nghệ để tạo ra những hình ảnh vô cùng chân thực, sao chép giọng nói của một người hoặc sản xuất những video giả mạo nhưng có hình thức gần như không thể phân biệt với nội dung thật.

Hãy thử hình dung một tình huống: Chỉ vài giờ trước khi diễn ra một hội nghị thượng đỉnh kinh tế quan trọng, trên mạng xã hội xuất hiện một đoạn video giả mạo hình ảnh Thủ tướng hoặc Tổng thống của một quốc gia, trong đó người này được cho là đang công bố một sự thay đổi lớn về chính sách.

Nếu đoạn video đó được lan truyền rộng rãi mà không qua kiểm chứng, hậu quả có thể sẽ rất nghiêm trọng. Đây chính là một trong những thách thức lớn mà các cơ quan truyền thông phải đối mặt trong thời đại AI.

Đối với Việt Nam, khi đang chuẩn bị đăng cai APEC vào năm 2027, tôi cho rằng chương trình nghị sự về hợp tác số cần vượt ra ngoài những vấn đề truyền thống như phát triển hạ tầng công nghệ hay thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Hợp tác số cần bao gồm cả việc nâng cao năng lực hiểu biết về truyền thông và thông tin của người dân, thúc đẩy sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm, cũng như tăng cường hợp tác khu vực trong cuộc chiến chống thông tin sai lệch.

Tôi cho rằng các nền kinh tế APEC, trong đo có cả Malaysia và Việt Nam có thể chia sẻ với nhau những phương pháp và công cụ xác minh thông tin, tổ chức các chương trình đào tạo chung dành cho nhà báo, đồng thời xây dựng và phổ biến những thông lệ tốt nhất trong hoạt động đưa tin liên quan đến nội dung do AI tạo ra.

Những nỗ lực hợp tác như vậy sẽ góp phần giúp các cơ quan báo chí thích ứng tốt hơn với những thách thức của kỷ nguyên số, đồng thời bảo vệ niềm tin của công chúng đối với thông tin và truyền thông.

    -Xin cảm ơn ông.