Từng gắn bó với những cánh rừng quê hương từ thuở nhỏ, lương y Nguyễn Thị Thái thấu hiểu giá trị của từng loài cây thuốc đối với sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái tự nhiên. Chính nhận thức đó đã thôi thúc chị cùng các cộng sự xây dựng Hợp tác xã sản xuất và chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo tồn nguồn dược liệu bản địa.

Theo lương y Nguyễn Thị Thái, nhiều loài cây thuốc quý từng sinh trưởng phổ biến trong tự nhiên hiện đang đối mặt nguy cơ mai một do khai thác quá mức và biến đổi môi trường sống. Trước thực trạng đó, hợp tác xã đã quy hoạch vùng trồng dược liệu theo hướng lâu dài, coi đây là nền tảng để phát triển bền vững ngành thuốc Nam.

Thông qua liên kết với người dân địa phương, đặc biệt là đồng bào vùng cao, hợp tác xã triển khai nhân giống và bảo tồn nhiều loài dược liệu quý như lan gấm, bảy lá một hoa, huyết dụ, thài lài tía, thâu pú lùa cùng nhiều cây thuốc bản địa khác. Những giống cây từng đứng trước nguy cơ thất truyền nay được lưu giữ và phát triển trong các vùng trồng chuyên canh, hình thành “ngân hàng gene sống” phục vụ công tác bảo tồn và phát triển dược liệu.

Không chỉ giữ gìn nguồn gene thực vật, mô hình còn góp phần lưu giữ kho tàng tri thức dân gian của đồng bào dân tộc Tày về nhận biết, thu hái, sơ chế và sử dụng cây thuốc. Đây là những giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ và đang được kế thừa, phát huy trong thực tiễn.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm thuốc Nam, lương y Nguyễn Thị Thái đã có hơn 20 năm gắn bó với nghề. Bên cạnh việc kế thừa các bài thuốc gia truyền, chị còn chủ động học tập chuyên sâu về y học cổ truyền, từng bước chuẩn hóa hoạt động khám chữa bệnh và sản xuất dược liệu. Theo chị, muốn thuốc Nam phát triển bền vững thì phải giữ được vùng nguyên liệu, nguồn gene cây thuốc và tri thức nghề thuốc.

Từ định hướng đó, hợp tác xã được thành lập không chỉ nhằm mở rộng quy mô sản xuất mà còn tạo nên chuỗi liên kết giữa vùng dược liệu, người làm thuốc và người bệnh. Toàn bộ quy trình từ gieo trồng, chăm sóc, thu hái đến sơ chế đều được thực hiện theo quy chuẩn nhằm bảo đảm chất lượng dược liệu và hạn chế tình trạng khai thác tận diệt trong tự nhiên.

Những nỗ lực của lương y Nguyễn Thị Thái đã được ghi nhận qua nhiều danh hiệu và bằng khen, trong đó có danh hiệu “Người thầy thuốc vì cộng đồng” cùng nhiều giải thưởng uy tín trong lĩnh vực y học cổ truyền. Theo Thầy thuốc Ưu tú, Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Đức, nguyên Chủ tịch Hội Đông y tỉnh Hà Giang, lương y Thái là người năng động, cầu thị, không ngừng học hỏi để nâng cao chuyên môn, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động của hội và địa phương.

Dù sở hữu nhiều danh hiệu, với chị Thái, phần thưởng lớn nhất không phải là bằng khen, mà là niềm vui của người bệnh sau điều trị. Nhờ chủ động nguồn nguyên liệu sạch, kết hợp với kinh nghiệm nghề thuốc được tích lũy qua nhiều thế hệ, lương y Nguyễn Thị Thái đã hỗ trợ điều trị cho nhiều người bệnh, trong đó có không ít cặp vợ chồng hiếm muộn tìm được niềm hạnh phúc làm cha mẹ.

Song song với hoạt động chuyên môn, hợp tác xã còn tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương, khuyến khích bà con tham gia trồng và bảo tồn cây thuốc thay vì khai thác ngắn hạn. Mô hình này không chỉ góp phần nâng cao thu nhập mà còn giúp bảo vệ nguồn tài nguyên dược liệu quý.

Theo lương y Nguyễn Thị Thái, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là bảo tồn cây thuốc mà còn là nguy cơ thất truyền tri thức y học dân gian. Nhiều bài thuốc quý và kinh nghiệm bào chế vẫn chủ yếu được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng. Vì vậy, hợp tác xã đang từng bước ghi chép, hệ thống hóa và chuẩn hóa các bài thuốc, quy trình chế biến nhằm lưu giữ “nguồn gene tri thức” cho thế hệ sau.

Trong bối cảnh y học cổ truyền ngày càng nhận được sự quan tâm của xã hội, những mô hình kết hợp giữa bảo tồn dược liệu, nghiên cứu, sản xuất và truyền nghề như Hợp tác xã sản xuất và chế biến dược liệu Nguyễn Thị Thái đang mở ra hướng đi tích cực, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên cây thuốc quý và phát huy giá trị bền vững của thuốc Nam nước nhà./.