Từ bếp ăn trường học, khu công nghiệp cho tới các quán ăn vỉa hè… thực phẩm bẩn vẫn len lỏi vào từng bữa cơm của người dân. Một lần nữa, dư luận đặt câu hỏi: Vì sao 3 bộ cùng quản lý an toàn thực phẩm nhưng vẫn để xảy ra những “lỗ hổng” lớn? Mô hình quản lý một đầu mối, điều đã được nhắc đến suốt nhiều năm qua, đến bao giờ mới trở thành hiện thực? 

Giữa lúc cao điểm hưởng ứng Tháng hành động vì an toàn thực phẩm thì ngày 17/4, tại xã Diễn Châu (Nghệ An), 64 người bị ngộ độc sau khi ăn bánh mì (mua ở quán). Trong 7 mẫu bệnh phẩm được lấy để xét nghiệm, có 5 mẫu dương tính với vi khuẩn Salmonella, gồm:Pate, thịt nướng, xúc xích, ruốc bông và củ cải muối. Chủ quán bánh mì này đã bị xử phạt 18 triệu đồng. Cũng bị ngộ độc sau khi ăn bánh mì, ngày 29/04, hơn 60 người ở xã Tân Lập (Quảng Trị) phải nhập viện. Kết quả xét nghiệm cho thấy có vi khuẩn Salmonella spp trong 7 mẫu bệnh phẩm và 4 mẫu thực phẩm. Cùng với đó, vi khuẩn Bacillus cereus cũng được ghi nhận trong 4 mẫu thực phẩm.

Mới chỉ 2 trong số nhiều vụ ngộ độc tập thể xảy ra dồn dập trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm đã khiến người dân không khỏi băn khoăn, lo lắng.  "Liên tục xảy ra các vụ ngộ độc tập thể khiến chúng tôi hết sức lo ngại. Dù là trong tháng an toàn thực phẩm nhưng tôi thấy ngoài đường vẫn thấy người ta chở những con lợn đã giết mổ trên xe máy đi giữa bui bặm đường phố". “Những vụ ngộ độc thực phẩm vừa qua chỉ là phần nổi của tảng băng chìm thôi. Điều đáng lo hơn là nguy cơ phơi nhiễm hóa chất, vi sinh vật, phụ gia độc hại kéo dài trong cộng đồng. Tôi thấy hiện nay việc kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm vẫn chưa tốt".“Tôi cũng không hiểu nổi tại sao nhiều bộ cùng quản lý an toàn thực phẩm nhưng thực phẩm bẩn vẫn còn nhiều…”- Một số người dân cho biết.

Một chiếc xúc xích bán ngoài thị trường liên quan đến cả chăn nuôi, giết mổ, chế biến công nghiệp và lưu thông thương mại, đang chịu sự quản lý của cả 3 bộ: Y tế, Nông nghiệp và Công thương. Nhưng khi xảy ra sự cố, việc xác định trách nhiệm không hề đơn giản. Do đó, nhiều chuyên gia cho rằng, cơ chế “3 bộ cùng quản” đang khiến công tác quản lý bị chia cắt, chồng chéo và xuất hiện những “khoảng trống” nguy hiểm. Từng trực tiếp làm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm nhiều năm tại Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, bà Cao Thị Hòa Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thủy sản Lào Cai cho rằng, cần sớm thực hiện mô hình một đầu mối trong quản lý an toàn thực phẩm.

“Mặc dù hiện nay có thông tư liên tịch, phân công nhiệm vụ, trách nhiệm cho các ngành, cụ thể, việc đảm bảo an toàn thực phẩm trên bàn ăn là của ngành y tế, khâu chế biến- lưu thông thì do ngành Công thương quản lý, còn ngành nông nghiệp quản lý chăn nuôi, trồng trọt; Thế nhưng đúng là khó quy trách nhiệm khi có sự cố xảy ra. Nếu thực hiện theo mô hình một đầu mối thì sẽ rạch ròi trách nhiệm và thuận lợi cho công tác quản lý an toàn thực phẩm."- Bà Cao Thị Hòa Bình cho biết thêm.

Để khắc phục tình trạng hiện nay nhiều ngành cùng quản lý an toàn thực phẩm nhưng khó quy trách nhiệm, Bộ Y tế đang đề xuất sửa Luật An toàn thực phẩm theo hướng thành lập cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Theo ông Nguyễn Văn Nhiên, nguyên Phó Chánh Thanh tra Bộ Y tế, nguyên Chánh Thanh tra Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), đây là bước đi cần thiết nhằm khắc phục tình trạng phân tán trách nhiệm kéo dài suốt nhiều năm qua. Việc xây dựng mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cần bảo đảm tính thực chất, khả thi, phù hợp điều kiện thực tiễn và bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy hiện nay.

“Theo Đề án của Bộ Y tế thì ở cấp Trung ương sẽ giữ nguyên Cục An toàn thực phẩm, rồi củng cố thêm tổ chức, lực lượng nhân sự của các lĩnh vực có liên quan khác. Tôi tán thành với phương án đặt cơ quan đầu mối này trực thuộc Bộ Y tế. Tôi lấy ví dụ, khi có đơn vị một đầu mối thì chỉ cần một đơn vị này thực hiện việc kiểm tra thực phẩm nhập khẩu..."- Ông Nguyễn Văn Nhiên chia sẻ.

Với mô hình ở cấp tỉnh thành phố, nhiều bộ, ngành, địa phương cũng đồng tình với phương án của Bộ Y tế trong việc thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở đơn vị sẵn có của ngành y tế tuyến tỉnh được giao đầu mối phụ trách quản lý, tiếp nhận thêm các chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất (nếu có) liên quan đến công tác quản lý an toàn thực phẩm của các đơn vị trực thuộc Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường. Hiện nay, trên cả nước mới chỉ có Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện thí điểm thành lập Sở An toàn thực phẩm. Mô hình một đầu mối này giúp địa phương chủ động hơn rất nhiều trong công tác kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Không còn tình trạng phải chờ phối hợp nhiều ngành như trước đây.

Tuy nhiên, trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm vừa qua, thành phố này lại là nơi xảy ra nhiều vụ ngộ độc tập thể nhất. Trong đó, ngày 7/4 và 24/04, hàng trăm học sinh ở trường Tiểu học Bình Quới Tây và Trường tiểu học Đặng Thùy Trâm bị ngộ độc sau bữa ăn bán trú. Nguyên nhân được cơ quan chức năng xác định là do thức ăn nhiễm vi khuẩn Salmonella spp và một số loại vi khuẩn khác.

Từ thực tế này, nguyên Chánh Thanh tra Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Văn Nhiên và nhiều chuyên gia khác cho rằng, tại cấp xã cần thành lập Đội An toàn thực phẩm trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, có con dấu, tài khoản riêng với chức năng thực thi, thực hiện các nhiệm vụ bao gồm giám sát, kiểm tra, phát hiện, lập biên bản vi phạm để Ủy ban nhân dân cấp xã tiến hành xử lý vi phạm theo quy định.Từ thực tế này, nguyên Chánh Thanh tra Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Văn Nhiên và nhiều chuyên gia khác cho rằng, tại cấp xã cần thành lập Đội An toàn thực phẩm trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, có con dấu, tài khoản riêng với chức năng thực thi, thực hiện các nhiệm vụ bao gồm giám sát, kiểm tra, phát hiện, lập biên bản vi phạm để Ủy ban nhân dân cấp xã tiến hành xử lý vi phạm theo quy định.

“Cả nước có hơn 100 triệu người dân thì 100 triệu người này đều sử dụng thực phẩm, tức là thực phẩm có mặt ở khắp nơi. Vì vậy vai trò của chính quyền xã, phường rất quan trọng, không ai có thể làm thay họ được. Chẳng hạn, vấn đề chợ tạm, chợ cóc, cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm không phép, hàng nhập lậu không đảm bảo an toàn thì chỉ có cấp xã, phường với Đội An toàn thực phẩm phối hợp với công an, lực lượng chức năng, cán bộ khu dân cư trình báo sớm thông tin, thì mới làm được..."- Ông Nguyễn Văn Nhiên cho biết thêm.

Từ trang trại đến bàn ăn là một chuỗi liên thông, nhưng hiện nay, nước ta đang quản lý an toàn thực phẩm theo từng công đoạn khó đảm bảo sự khép kín. Khi chia nhỏ trách nhiệm cho 3 bộ rất dễ xảy ra tình trạng mạnh ai nấy làm, hoặc có khoảng trống không ai chịu trách nhiệm chính.

Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp cuối năm nay, trong đó thống nhất một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm, được đánh giá không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy, khi lấy phòng ngừa nguy cơ làm trung tâm thay vì chỉ xử lý hậu quả. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là “gom đầu mối”, mà còn phải xây dựng được hệ thống giám sát nguy cơ đồng bộ, tăng năng lực kiểm nghiệm, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và siết chặt chế tài xử lý vi phạm./.

Văn Hải/VOV1