Tại Hệ thống Phổ thông Liên cấp Alfred Nobel School (Hà Nội), chương trình “Bài thơ hạnh phúc” được tổ chức nhân dịp ra mắt hai tập thơ “Lời mẹ lời cô” và “Bài thơ hạnh phúc” của nhà thơ, nhà giáo Hoàng Ngọc Mai. Sau khi chương trình khép lại, điều còn lại không chỉ là câu chuyện về hai tập thơ mới. Đó còn là những cuộc gặp gỡ giữa nhiều thế hệ, nhiều lĩnh vực cùng quan tâm đến một câu hỏi tưởng như giản dị: Thơ có thể làm gì cho tuổi thơ?

Khi thơ trở về với thế giới của trẻ em

Điểm đáng chú ý của chương trình là những bài thơ không được giới thiệu theo cách thông thường. Thơ không chỉ được tác giả nói về, cũng không chỉ được các nhà thơ, nhà nghiên cứu phân tích, mà trước hết được chính học sinh đọc lên. Từ học sinh tiểu học đến trung học cơ sở, trung học phổ thông, mỗi lứa tuổi lại tìm thấy một cách tiếp cận khác nhau với những trang thơ.

Các em học sinh tiểu học đọc “Lời mẹ lời cô”, “Bé vẽ Trung thu”; học sinh THCS thể hiện “Bài thơ hạnh phúc”, “Tiếng trống trường”, “Khắc ghi trong lòng”, “Nhớ ơn Thầy Cô”; học sinh THPT tiếp tục mở rộng không gian thơ với “Giờ học lịch sử”, “Em học về Kinh doanh”, “Hoa phượng nhớ thương”, “Lời ru của mẹ”.

Những bài thơ vì thế không nằm yên trên trang sách. Chúng được đọc thành tiếng, được kết nối với âm nhạc, hình ảnh và trải nghiệm của học sinh.

Đáng chú ý, có những em vừa đọc thơ vừa đệm nhạc cho bạn. Có em tham gia trò chơi nhận diện tác phẩm. Có em đặt câu hỏi với các khách mời. Những bức tranh, tấm thiệp do học sinh chuẩn bị cũng được trao tặng những người tham dự chương trình. Như vậy, học sinh không chỉ là người tiếp nhận tác phẩm mà trở thành người làm nên đời sống của tác phẩm trong chính không gian trường học.

PGS.TS Văn Giá chia sẻ “Chúng ta luôn thiếu những sáng tác cho thiếu nhi, và nhìn nhận, xét từ góc độ giáo dục, thơ ca là một cách giáo dục dễ hiểu, khi tới chương trình, tôi đặc biệt ấn tượng khi các em học sinh đọc những tác phẩm viết dành cho mình, trên nền nhạc do chính các bạn học sinh đệm nhạc, như một bữa tiệc thơ tràn ngập không gian với sự trong veo của tuổi thơ, thật tuyệt vời”

Cũng từ góc nhìn của học sinh, em Phương Uyên, học sinh lớp 12 Alfred Nobel, chia sẻ rằng khi nghe những vần thơ của nhà giáo, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai, các em thấy những câu chuyện của chính mình trong đó: được học, được chơi và được thể hiện bản thân.

Đó có lẽ cũng là một trong những câu trả lời rõ nhất cho câu hỏi: Khi nào một bài thơ dành cho trẻ thực sự đến được với trẻ?

Cuộc gặp gỡ của những người yêu văn chương

Nếu học sinh là trung tâm của không gian thơ, thì những vị khách đến với chương trình lại tạo nên một cuộc đối thoại nhiều chiều về văn chương và tuổi thơ. Có các nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học, nhà báo, nhà văn, họa sĩ, những người làm giáo dục, hoạt động văn hóa và những người đang dành sự quan tâm cho việc đọc sách, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của trẻ em.

Chương trình có sự tham gia của Hiệp hội Văn hóa áo dài Việt Nam, với các thành viên và Tiến sĩ Đặng Thị Bích Liên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam. Chương trình “Bài thơ hạnh phúc” cũng có sự tham gia của Câu lạc bộ Di sản Tiếng Việt để lan tỏa niềm yêu thơ nhất là thơ thiếu nhi tới những hoạt động văn chương ý nghĩa.

Nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát, PGS.TS Văn Giá, PGS.TS Phạm Thu Yến cùng trao đổi về thơ viết cho thiếu nhi, về ngôn ngữ, ký ức tuổi thơ và cách người viết bước vào thế giới của trẻ mà không nói thay các em.

Ở một không gian khác, nhà thơ Nguyễn Thị Mai, Tiến sĩ Đỗ Anh Vũ và nhà thơ, nhà báo Trần Hữu Việt mở rộng câu chuyện từ thơ đến quê hương, đất nước, lịch sử, trách nhiệm và văn hóa đọc.

Những câu hỏi ấy khiến cuộc gặp gỡ không dừng ở việc giới thiệu hai tập thơ. Từ một bài thơ về mẹ, cô giáo hay mái trường, câu chuyện dần đi xa hơn: Làm thế nào để một đứa trẻ hình thành tình yêu với quê hương? Làm thế nào để những khái niệm lớn như lịch sử, đất nước, trách nhiệm trở thành cảm xúc mà các em có thể chạm tới?

Nhà thơ, nhà báo Trần Hữu Việt cho rằng viết cho thiếu nhi là công việc không dễ, bởi nếu người viết không giữ được sự trong trẻo, rất khó chạm tới tâm hồn trẻ nhỏ. Khi đọc thơ Hoàng Ngọc Mai, ông nhận thấy những câu thơ dễ hiểu, dễ gần.

Nhà văn, họa sĩ Trần Thị Trường cũng nhắc tới sự gắn bó lâu năm của Hoàng Ngọc Mai với giáo dục và khả năng quan sát trẻ em, đưa những trải nghiệm trong môi trường giáo dục vào sáng tác.

Bên cạnh các nhà văn, nhà thơ và nhà nghiên cứu, chương trình còn có sự hiện diện của những người hoạt động trong nhiều lĩnh vực văn hóa, xã hội.

Tiến sĩ Đặng Thị Bích Liên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam, cùng các thành viên Hiệp hội tham dự chương trình, tạo thêm một điểm nối giữa văn chương với câu chuyện rộng hơn về văn hóa và việc gìn giữ những giá trị đẹp trong đời sống.

Sự có mặt của Kỷ lục gia thế giới Đào Xuân Tình, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di sản Tiếng Việt, cùng các khách mời như soạn giả Mai Văn Lạng, bà Trần Hồng Dung – Phó Chủ tịch Thường trực Câu lạc bộ Mãi mãi tuổi 20, những người làm sách, giáo dục, nghệ thuật, ngoại giao văn hóa, đại diện phụ huynh... khiến không gian của buổi gặp gỡ trở nên đa dạng hơn.

Mỗi người đến từ một lĩnh vực, một mối quan tâm khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở những trang thơ dành cho trẻ.

Từ tình yêu thương đến những câu hỏi lớn hơn

Hai tập thơ được ra mắt lần này cùng bắt đầu từ những điều rất gần.

Trong “Lời mẹ lời cô” và “Bài thơ hạnh phúc”, Nhà giáo, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai viết về mẹ, cô giáo, ông bà, gia đình, mái trường, thiên nhiên và những sinh hoạt quen thuộc của trẻ em. Từ những điều ấy, thế giới thơ dần mở rộng tới quê hương, lịch sử, đất nước và trách nhiệm của thế hệ trẻ.

Nhà giáo, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai chia sẻ, với mỗi đứa trẻ, thế giới đầu tiên và đẹp nhất bắt đầu từ những điều gần gũi như vòng tay của mẹ, lời ru của bà, lời dạy của cô giáo, gia đình và mái trường.

Là một người mẹ và một nhà giáo, bà cho rằng những điều tưởng như rất nhỏ trong đời sống hằng ngày có thể trở thành ký ức theo trẻ suốt cuộc đời. Chính những quan sát từ môi trường giáo dục cũng trở thành nguồn cảm hứng để bà viết cho các em.

Cách lựa chọn chất liệu ấy tạo nên một hành trình khá tự nhiên: từ được yêu thương đến biết yêu thương; từ gia đình đến mái trường; từ mái trường đến quê hương và rộng hơn là thế giới mà mỗi đứa trẻ đang lớn lên trong đó.

Đây cũng là điểm được các cuộc trò chuyện tại chương trình mở rộng.

Thơ thiếu nhi, vì thế, không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài học lớn. Một người mẹ, một cô giáo, một tiếng trống trường, một hàng cây, một mùa hoa phượng hay một giờ học lịch sử đều có thể trở thành điểm khởi đầu để trẻ khám phá thế giới.

Những trang thơ được trao đi

Một trong những phần có ý nghĩa của chương trình là việc trao tặng sách.

Nhà giáo, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai mong muốn những cuốn thơ được trao cho chính các em học sinh ở các trường học, và ngay trong chương trình ra mắt, gần 500 cuốn thơ được trao tới Câu lạc bộ Di sản văn hóa Tiếng Việt của Quỹ Hỗ trợ bảo tồn văn hóa Việt Nam và một số trường học, thư viện, câu lạc bộ đọc sách.

Việc trao sách khiến câu chuyện của hai tập thơ không dừng lại ở một buổi ra mắt. Một cuốn sách chỉ thực sự bắt đầu đời sống của nó khi được mở ra. Một bài thơ chỉ thực sự có thêm đời sống khi có người đọc. Và với thơ viết cho thiếu nhi, người đọc ấy có thể chính là những đứa trẻ. Bởi vậy, lời nhắn “Những trang thơ tiếp theo đang chờ các em viết” cũng là một trong những ý tưởng đáng nhớ nhất của chương trình. Các em được trao sách để đọc, được khuyến khích cảm nhận và đối thoại với tác phẩm, nhưng xa hơn nữa là được trao quyền để trở thành người viết nên những câu chuyện của chính mình.

Cuộc gặp gỡ còn tiếp tục

Một buổi ra mắt sách có thể kết thúc sau vài giờ, nhưng cuộc gặp gỡ giữa thơ và người đọc thì không nhất thiết dừng lại ở đó. Với “Bài thơ hạnh phúc”, những người làm văn chương mang đến những câu chuyện về chữ nghĩa; những người nghiên cứu mở ra những cách nhìn về văn học; các nhà giáo nói về giáo dục; những người hoạt động văn hóa đem đến những kết nối rộng hơn. Còn học sinh đem đến điều quan trọng nhất: tiếng đọc của chính mình.

Khi một đứa trẻ đọc một bài thơ về mẹ, cô giáo hay quê hương bằng giọng của mình, tác phẩm không còn chỉ thuộc về người viết. Nó bắt đầu thuộc về người đọc. Có lẽ vì thế, điều đáng nhớ sau cuộc gặp gỡ ngày 18/9/2026 không chỉ là hai tập thơ được ra mắt, mà là hình ảnh những người lớn ngồi lại cùng trẻ em quanh những câu thơ. Một cuộc gặp gỡ mà ở đó, người lớn không chỉ nói cho trẻ nghe về văn chương. Họ cùng trẻ đọc, nghe, hỏi, trò chuyện và cảm nhận. Và từ những trang thơ hôm nay, biết đâu những người đọc nhỏ tuổi ấy sẽ viết nên những câu chuyện của riêng mình – bằng tuổi thơ, những năm tháng học trò, những điều các em yêu quý và những điều các em muốn giữ gìn cho tương lai./.