Tuy nhiên, sau hơn hai tháng triển khai, cơ chế này vẫn chưa tạo được chuyển biến rõ nét. Trong khi vụ thu hoạch lớn nhất năm ở Tây Nguyên đang cận kề, việc khơi thông "luồng xanh" xuất khẩu tiếp tục là yêu cầu cấp thiết đối với ngành hàng. 

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk thay vì chỉ tập trung chăm sóc để tăng năng suất, đã đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng. Ông Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, đơn vị định kỳ tổ chức lấy mẫu đất, nước đi xét nghiệm để kiểm soát dư lượng kim loại nặng và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm cho 200 hec-ta sầu riêng kinh doanh. Các thiết bị cảm biến được lắp đặt để theo dõi độ pH, dinh dưỡng trong đất và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng trái. Tuy nhiên, những giải pháp này chủ yếu dựa trên sự chủ động của đơn vị, chưa có một quy trình thống nhất để trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi "luồng xanh". Ông Trần Văn Thắng băn khoăn: “Nếu trong thời gian tới các văn bản hay quy định hướng dẫn chi tiết của Bộ lại khác với những gì chúng tôi đang làm thì rất uổng phí thời gian, công sức. Thứ hai là sản phẩm của chúng tôi lại không được đi vào luồng xanh trong khi bà con đang rất nỗ lực.”

Những băn khoăn này phản ánh thực tế rằng nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã sẵn sàng thay đổi nhưng vẫn đang thiếu một quy định chung để thực hiện đồng bộ và đúng hướng. Bởi khác với cách thức xuất khẩu truyền thống, "luồng xanh" không chỉ là việc gắn thêm một mã QR lên trái sầu riêng, mà phải xây dựng một chuỗi dữ liệu minh bạch từ đầu đến cuối. Mỗi công đoạn từ chăm sóc, sử dụng vật tư nông nghiệp, lấy mẫu kiểm nghiệm, thu hoạch, vận chuyển, đóng gói đều phải được ghi nhận, lưu trữ và có thể truy xuất bất cứ lúc nào. Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk chia sẻ: “Từ phía cơ quan nhà nước, nên giúp họ để làm sao họ tham gia vào cái chuỗi này. Như là hướng dẫn họ làm như thế nào, họ liên kết như thế nào để cuối cùng là họ được đi vào luồng xanh.”

Từ góc độ thị trường, yêu cầu truy xuất nguồn gốc nông sản đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Đối với ngành sầu riêng Việt Nam, trong nhiều năm qua, thành công của ngành hàng này chủ yếu được đo bằng diện tích, sản lượng, giá trị xuất khẩu. Nhưng khi bước vào sân chơi xuất khẩu chính ngạch với những yêu cầu ngày càng cao, lợi thế sản lượng thôi là chưa đủ. Điều thị trường cần không chỉ là trái sầu riêng ngon, mà còn là khả năng chứng minh trái sầu riêng ấy được sản xuất ở đâu, bằng quy trình nào, có an toàn hay không và ai chịu trách nhiệm về chất lượng. Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk nhận định, việc Trung Quốc tăng cường kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc không phải là rào cản mà chính là chìa khóa để duy trì và mở rộng thị phần nếu nông dân và doanh nghiệp làm tốt quy trình từ sản xuất đến tiêu thụ.