APEC đang đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt ở cấp độ khu vực và toàn cầu trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khi có sự dịch chuyển của dòng vốn nhóm ngành truyền thống và công nghệ cao.

Cuộc đua “thủ tục siêu tốc”

Tích hợp các thủ tục giấy tờ của Bộ Đầu tư và Hạ nguồn, Bộ Nhân lực, cùng Bộ Di trú và Cải huấn, các lao động nước ngoài tại Indonesia sắp tới sẽ có thể nhận giấy phép lưu trú có thời hạn (KITAS) chỉ trong 6 ngày.  Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul mới đây cũng tuyên bố tăng tốc đưa đất nước trở lại “tầm ngắm” của các nhà đầu tư toàn cầu thông qua chính sách đột phá như Thailand Fast Pass, rút ngắn thời gian phê duyệt thủ tục pháp lý cho các khoản đầu tư lên đến 50%. Trong khi Singapore duy trì lợi thế cạnh tranh quốc tế với các thủ tục đăng ký doanh nghiệp siêu tốc, có thể hoàn tất chỉ trong vòng vài giờ.

Một cuộc đua thủ tục siêu tốc đã và đang diễn ra tại khu vực ASEAN- nơi có 7 thành viên APEC, với các biện pháp thiết thực như cổng thông tin "một cửa", dịch vụ kỹ thuật số và quy trình được tinh giản, giúp cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và giảm các rào cản hành chính không cần thiết, cho thấy những nỗ lực của nền kinh tế đang trải thảm đỏ để thu hút các nhà đầu tư. Nhìn tổng thể hơn trong 21 nền kinh tế APEC, một cuộc cải cách rộng lớn cũng đang được thực hiện của các chính phủ nhằm đảm bảo các chính sách minh bạch, có thể dự đoán trước và nhất quán; tận dụng công nghệ kỹ thuật số để tinh giản quy trình; thúc đẩy hợp tác quốc tế. Việc triển khai Kế hoạch Hành động về Tạo thuận lợi cho Đầu tư của APEC (IFAP) đã cải thiện đáng kể môi trường đầu tư tại các nền kinh tế thành viên APEC thời gian qua, với những kết quả nổi bật bao gồm cải thiện trong công tác quản trị, sự phục hồi dần dần của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế số. 

Thu hút đầu tư mới chỉ là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là đảm bảo nguồn vốn đó mang lại giá trị bền vững, với các nước thành viên APEC đang có chiến lược để theo đuổi mục tiêu kép: Tạo thuận lợi đầu tư và nâng cao chất lượng đầu tư trong APEC. Các biện pháp bao gồm IFAP phiên bản nâng cấp hướng tới thúc đẩy 3 lĩnh vực trọng yếu: (1) cung cấp thông tin thiết yếu phục vụ việc ra quyết định đầu tư; (2) tinh giản quy trình xây dựng chính sách đầu tư nước ngoài; và (3) giảm chi phí cũng như rủi ro liên quan đến đầu tư nước ngoài. Kế hoạch triển khai "Lộ trình APEC về Dịch vụ Đổi mới, Cạnh tranh và Kiên cường" được Bộ trưởng Thương mại APEC thông qua vào tháng 5 vừa qua là kim chỉ nam định hướng cho các hoạt động của APEC, nhằm xây dựng các lĩnh vực dịch vụ cởi mở hơn, có thể dự đoán trước, đổi mới sáng tạo và kiên cường hơn trên toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Điểm đến Việt Nam từ góc nhìn đầu tư quốc tế

Nhìn vào số liệu gần đây, có thể thấy nền kinh tế Việt Nam đã có một năm 2025 khá ấn tượng. GDP đạt khoảng 8,02%, đưa quy mô nền kinh tế vượt mốc 500 tỷ USD. Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng này vẫn được duy trì, với quý I đạt khoảng 7,83% – một con số đủ để củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế. Thay vì dàn trải, FDI cũng đang tập trung vào các lĩnh vực có chiều sâu như công nghệ, năng lượng và hạ tầng, những ngành đòi hỏi tầm nhìn dài hạn. Nếu chỉ nhìn vào chi phí lao động thấp không còn đủ để giải thích sức hút của Việt Nam. Từ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực, những thay đổi trong chính sách, từ cải cách thủ tục đến đầu tư hạ tầng, đang dần cải thiện trải nghiệm của nhà đầu tư.

Đánh giá về các động lực giữ chân nhà đầu tư tại Việt Nam, tác giả Victoria Fanggidae – Giám đốc điều hành The Prakarsa- trung tâm nghiên cứu chính sách có trụ sở ở Jakarta, chia sẻ trên bài viết trên trang Jakarta Post nhấn mạnh, Việt Nam đã chứng minh việc kết hợp các chính sách ưu đãi tài khóa ổn định với sự chuẩn bị về lực lượng lao động, tạo ra uy tín thể chế cần thiết để thu hút đầu tư toàn cầu dài hạn. Một chiến lược tổng thể, nhất quán, kết hợp hài hòa giữa các ưu đãi tài chính với quy hoạch cơ sở hạ tầng và phát triển lực lượng lao động giúp Việt Nam thu hút thành công các cam kết lớn từ những doanh nghiệp hàng đầu trong nước như VinFast, đồng thời đón nhận dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khổng lồ vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao. Mặc dù Việt Nam cũng đối mặt với thách thức cơ cấu trình độ lao động không cao, nhưng chiến lược mở rộng đào tạo nghề, nhân lực được kết nối trực tiếp với các lĩnh vực công nghệ cao, tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Nhiều nhà đầu tư Indonesia cũng ấn tượng trước những thay đổi chính sách tại Việt Nam gần đây, có thể tạo ra sức hút cạnh tranh cho nền kinh tế đang trên đà phát triển. Giám đốc điều hành Tập đoàn Ciputra (Indonesia) Budiarsa Sastrawinata đánh giá:

“ Các chính sách của chính phủ Việt Nam thời gian gần đây, đặc biệt là kế hoạch tinh gọn bộ máy hành chính có thể tạo thuận lợi, niềm tin cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Việc giảm đầu mối trong cơ quan nhà nước và địa phương có thể giúp các thủ tục đơn giản và nhanh chóng hơn cho các nhà đầu tư. Vì vậy, chính sách tinh gọn bộ máy hành chính gần đây của chính phủ Việt Nam được giới đầu tư nước ngoài hoan nghênh."

Japfa -một trong những tập đoàn nông nghiệp chăn nuôi và thực phẩm lớn nhất tại Indonesia cũng như nhà đầu tư lớn tại Việt Nam từ năm 1996.  Ông Arif Widjaja- Tổng giám đốc Japfa Comfeed Indonesia chia sẻ,  khi Japfa có kế hoạch thâm nhập vào Việt Nam đã thực hiện những nghiên cứu thị trường toàn diện, tìm hiểu những điểm tương đồng như dân số trẻ, tham vọng phát triển,  cũng như mức độ học hỏi, chất lượng lao động…Sau đó là các quyết định  đầu tư và hợp tác lâu dài:

“Japfa luôn cố gắng bám sát các chính sách của chính phủ Việt Nam đưa ra, mong muốn có những thông tin cụ thể rõ ràng trong chính sách cho các doanh nghiệp. Gần đây Japfa đã đầu tư thêm vào Việt Nam một nhà máy sản xuất vắc-xin thú y rất hiện đại và quy mô lớn. Chúng tôi tin tưởng vào Việt Nam, bởi vì cho đến nay, chính phủ Việt Nam rất minh bạch với đầu tư nước ngoài. Đó là lý do tại sao chúng tôi muốn tìm hiểu và hi vọng chính phủ Việt Nam có thể tiếp tục hợp tác chặt chẽ với chúng tôi. Bởi vì Japfa có tầm nhìn dài hạn tại Việt Nam, mong muốn hợp tác và đóng góp vào an ninh lương thực và tự cung tự cấp lương thực của Việt Nam."

Theo khảo sát của Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN (EU-ABC), 64% lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu cho biết có kế hoạch mở rộng kinh doanh tại Việt Nam, đứng đầu trong 6 thị trường lớn của ASEAN (vượt qua Indonesia với 57%, Malaysia/Thái Lan 49%). Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) của EuroCham tại Việt Nam duy trì ở mức cao (78,3 điểm trong quý III/2026), với khoảng 90% doanh nghiệp sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư.

Kỳ vọng vào APEC

Việt Nam đang hưởng lợi từ đà phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Chiến lược phát triển của Việt Nam ngày càng chú trọng vào tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng. Việc đăng cai APEC 2027 mang đến cho Việt Nam một nền tảng chiến lược để thu hút nguồn vốn quốc tế vào quá trình chuyển đổi xanh, trong khi vẫn bảo đảm tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng.

Trả lời phỏng vấn trên The National Bureau of Asian Research (NBR) - Cục Nghiên cứu Quốc gia về châu Á- một tổ chức nghiên cứu chính sách có trụ sở tại Mỹ, tập trung vào các vấn đề châu Á và quan hệ quốc tế, ông Marc Mealy, Phó Chủ tịch điều hành phụ trách Nghiên cứu kiêm Giám đốc Chính sách tại Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN  đánh giá, APEC 2027 tạo cơ hội để Việt Nam định hình các cuộc thảo luận khu vực về thương mại xanh, tài chính chuyển đổi, cơ sở hạ tầng bền vững và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu; qua đó giúp thu hút nguồn vốn và chuyên môn cần thiết để giải quyết các khoảng trống tài chính lớn trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các dự án năng lượng. Cụ thể, Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp (CEO Summit) sẽ là diễn đàn để khu vực công và tư nhân của Việt Nam quảng bá các cơ hội đầu tư vào những dự án này. APEC cũng là cơ hội để Việt Nam giới thiệu các sáng kiến trong nước như định hướng phát triển Thành phố Hồ Chí Minh thành một trung tâm “tài chính và kỹ thuật số” cấp quốc gia. 

Ông Marc Mealy cũng cho rằng, trên góc độ quốc tế, đây còn là dịp để Việt Nam thúc đẩy sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa các sáng kiến quản trị kỹ thuật số tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương với các nỗ lực trong khu vực như Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN. Qua đó, Việt Nam có thể củng cố vai trò cầu nối giữa ASEAN và khu vực châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn hơn, đồng thời thúc đẩy các quy tắc thương mại kỹ thuật số và tiêu chuẩn công nghệ có khả năng tương thích cao./.