Việt Nam sẽ đảm nhận vai trò chủ nhà Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) năm 2027. Đây được xem là "cơ hội vàng" để Việt Nam thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư khu vực, đồng thời hỗ trợ cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số”. APEC 2027 còn là dịp để Việt Nam khẳng định vai trò, đóng góp tích cực nhằm kết nối các nền kinh tế, thu hẹp bất đồng và xây dựng khả năng chống chịu trước những cú sốc toàn cầu. Về những nội dung Việt Nam cần chú trọng trong năm chủ nhà APEC sắp tới, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam đã phỏng vấn ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược.

Thưa ông, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thương mại và gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột địa chính trị đang tạo ra những “cú sốc” tới nhiều nền kinh tế. Tình hình trên sẽ tác động như thế nào tới quá trình đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 của Việt Nam?  

Trước hết, phải nhìn nhận rằng khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang đối mặt với những thay đổi nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Khu vực này luôn được đánh giá có tốc độ tăng trưởng kinh tế năng động nhất trên thế giới, song diễn biến hoạt động kinh tế, thương mại, đầu tư hiện nay đang chịu tác động từ xung đột địa chính trị, cũng như cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn. Báo cáo Phân tích Xu hướng Khu vực APEC vào tháng 8/2026 dự báo khu vực APEC sẽ tăng trưởng chậm hơn phần còn lại của thế giới trong năm 2027. Đáng lưu ý, căng thẳng thương mại và cạnh tranh công nghệ giữa một số nền kinh tế thành viên APEC vẫn diễn biến rất phức tạp. Hệ quả là, một số lĩnh vực mang tính xu hướng như phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm đang nhận được quan điểm tương đối khác biệt từ các nền kinh tế thành viên.

Bối cảnh ấy đi kèm với cả thách thức và cơ hội. Về cơ hội, việc các nền kinh tế lớn thiếu tiếng nói đồng thuận có thể mở ra không gian hành động cho các nền kinh tế quy mô tầm trung và nhỏ. Những nền kinh tế đang có khát vọng vươn lên và đóng góp vào tiến trình hợp tác kinh tế khu vực như Việt Nam sẽ có thêm cơ hội để nắm bắt, kiến tạo “luật chơi”, góp phần thu hẹp bất đồng và đề xuất những sáng kiến, thử nghiệm mới. Đối với Việt Nam, hiện thực hóa những cơ hội ấy sẽ trực tiếp phục vụ lợi ích cốt lõi của nền kinh tế. Chẳng hạn, Việt Nam đã đảm nhận vai trò Trưởng nhóm xây dựng Chương trình Nghị sự mở rộng của APEC về cải cách cơ cấu giai đoạn 2021-2025, được Hội nghị Bộ trưởng APEC thông qua vào tháng 6/2021. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội ấy chính là thách thức về suy giảm đồng thuận. Khi các thành viên khó tìm được tiếng nói chung, nhiều sáng kiến hướng tới thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể vấp phải rào cản để được thống nhất triển khai, nguồn lực bố trí bị ảnh hưởng. Ngay cả khi được thống nhất triển khai, chiều sâu thực thi của các sáng kiến cũng là một vấn đề cần quan tâm.

Trong bối cảnh các cơ chế đa phương gặp nhiều sức ép, cơ chế APEC có thể phát huy vai trò như thế nào trong việc duy trì đối thoại, củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa các nền kinh tế thành viên?

Ông Nguyễn Anh Dương: Tôi cho rằng, APEC vẫn giữ vị thế là một diễn đàn hết sức quan trọng. Thứ nhất, APEC là nền tảng cho nhiều đối thoại thẳng thắn, khách quan và toàn diện về thương mại và đầu tư. Các chương trình thảo luận gần đây đi sâu vào những chủ đề, vấn đề cốt lõi như hội nhập kinh tế khu vực, cải thiện liên kết kinh tế thông qua thương mại và đầu tư, hợp tác công nghệ, cải cách cơ cấu, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, v.v. Đây vốn là những vấn đề gắn liền với mục tiêu xuyên suốt về thúc đẩy tự do hóa thương mại của APEC từ nhiều năm qua. Trong kỷ nguyên mà cạnh tranh địa chính trị và ma sát giữa các nền kinh tế lớn ngày càng gay gắt và phức tạp, việc duy trì một không gian đối thoại mở sẽ giúp các nền kinh tế thấu hiểu góc nhìn của nhau, từ đó tăng cường niềm tin, tái định hình các mối quan hệ song phương một cách cân bằng và có trách nhiệm hơn.

Thứ hai, APEC là “vườn ươm” các ý tưởng hợp tác mới. Một mặt, rất nhiều sáng kiến đã được triển khai tại APEC trước khi được lồng ghép trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA), điển hình như thương mại không giấy tờ, thương mại điện tử hay các sáng kiến hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mặt khác, “vườn ươm” này đã trở thành một văn hóa đặc trưng của APEC, giúp phát huy vai trò của các nền kinh tế quy mô tầm trung và nhỏ. Dù chưa có bề dày kinh nghiệm, các nền kinh tế này vẫn có cơ hội cất tiếng nói và mạnh dạn đề xuất sáng kiến. Nhờ vậy, nhiều nền kinh tế có thể xây dựng và khẳng định uy tín trên trường quốc tế. Chính vì APEC không chỉ lắng nghe tiếng nói của các nền kinh tế lớn, sự tham gia của các nền kinh tế quy mô tầm trung và nhỏ sẽ ngày càng thực chất và tích cực hơn.

Từ góc nhìn Việt Nam là chủ nhà APEC 2027, đâu sẽ là những định hướng và ưu tiên cần được chú trọng trong chương trình nghị sự sắp tới, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Dương: Đây sẽ là lần thứ ba Việt Nam vinh dự đảm nhận vai trò đăng cai APEC. Hai lần làm chủ nhà trước đây đều gắn liền với những cột mốc mang tính lịch sử trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Qua hai lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC trước đây, Việt Nam luôn phát huy vai trò và đóng góp có tính chủ động cao, tích cực, với những sáng kiến phù hợp với các xu hướng lớn ở khu vực và đáp ứng lợi ích của các nền kinh tế thành viên APEC.

Nhìn lại quá trình ấy, Việt Nam đang nhận được kỳ vọng lớn lao hơn đối với vai trò, đóng góp khi là chủ nhà của APEC 2027. Năng lực và vị thế của Việt Nam hoàn toàn bảo đảm đáp ứng những kỳ vọng đó. Hướng tới kiến tạo một năm APEC thành công, Việt Nam cần định vị chính xác những trọng tâm, ưu tiên chiến lược, đảm bảo tạo được dấu ấn riêng của Việt Nam, thể hiện tinh thần đưa đối ngoại và hội nhập quốc tế phục vụ thiết thực hơn cho phát triển đất nước. Các đề xuất sáng kiến cũng cần thu hút sự quan tâm và ủng hộ mạnh mẽ từ các nền kinh tế thành viên khác, hướng nhiều hơn tới chiều sâu thực thi.

Một số trọng tâm, ưu tiên có thể đáp ứng những yêu cầu trên. Một là, Việt Nam cần phối hợp với các nền kinh tế khác xây dựng, đề xuất các sáng kiến hướng tới thúc đẩy hội nhập kinh tế và liên kết kinh tế khu vực thông qua tự do hóa thương mại, đầu tư.

Hai là, Việt Nam cần quan tâm đến các nội dung về cải cách cơ cấu, trong đó có tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất - kinh doanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và số hóa, đồng thời nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và người dân.

Ba là, Việt Nam có thể thúc đẩy các sáng kiến nhằm hiện đại hóa khu vực dịch vụ, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng của các nền kinh tế và củng cố sức chống chịu cho các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bốn là, Việt Nam cần quan tâm, thúc đẩy các sáng kiến về phát triển bao trùm, gắn trực tiếp với việc nâng cao năng lực cho các nhóm yếu thế như doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, thanh niên và các nhóm yếu thế khác để thích ứng với các xu hướng mới (chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, v.v.).

Cuối cùng, Việt Nam cần phối hợp với các nền kinh tế thành viên APEC cụ thể hóa các sáng kiến hợp tác thực chất nhằm nâng cao năng lực để ứng phó và chống chịu với các cú sốc.

Xin trân trọng cảm ơn ông!