Từ hội nhập đến kết nối

Tháng 11/1998, tại Malaysia, Việt Nam cùng Nga và Peru gia nhập APEC, đưa số thành viên của diễn đàn lên 21 nền kinh tế. Sau ASEAN năm 1995 và Diễn đàn Hợp tác Á – Âu năm 1996, Việt Nam tiếp tục mở rộng không gian hội nhập, kết nối với những trung tâm kinh tế lớn của thế giới.

Cố Đại sứ Việt Nam tại Philippines Trương Triều Dương, một trong những người tham gia nhóm xây dựng đề án “Việt Nam gia nhập APEC”, từng chia sẻ sự bất ngờ khi diễn đàn công bố kết nạp Việt Nam, bởi khi ấy Việt Nam mới tham gia với tư cách quan sát viên được một năm. Với Việt Nam lúc đó, APEC mở thêm cơ hội tiếp cận thông tin, kinh nghiệm quản lý và các chương trình hợp tác kinh tế, kỹ thuật. Quá trình tham gia cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật, nâng năng lực cán bộ và khả năng phối hợp trong nước. Hội nhập vì thế vừa mang lại nguồn lực, vừa thúc đẩy đổi mới từ bên trong.

Tám năm sau, Việt Nam lần đầu tiên đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Đến năm 2017, Việt Nam tiếp tục đón các nhà lãnh đạo và cộng đồng doanh nghiệp khu vực tại Đà Nẵng. Nhìn lại hai dấu mốc này, Tiến sĩ Quách Thị Huệ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhận định: “Qua hai lần là chủ nhà APEC, Việt Nam đã khẳng định vai trò từ một thành viên tích cực tham gia hội nhập quốc tế, một cầu nối hợp tác, đến đóng góp sáng kiến cho tiến trình liên kết kinh tế khu vực. Quan trọng hơn, Việt Nam đã thể hiện khả năng kết nối lợi ích giữa các nền kinh tế đang phát triển và phát triển, thúc đẩy hợp tác trên cơ sở đồng thuận, tự nguyện và cùng có lợi”.

Vai trò ấy được thể hiện qua những kết quả cụ thể. Năm 2006, các thành viên thông qua Chương trình Hành động Hà Nội nhằm thực hiện Lộ trình Busan, thúc đẩy mục tiêu tự do hóa thương mại và đầu tư. Cũng tại Hà Nội, các nhà lãnh đạo nhất trí nghiên cứu triển vọng dài hạn về Khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP).

Năm 2017, theo sáng kiến của Việt Nam, Đối thoại không chính thức giữa APEC và ASEAN lần đầu tiên được tổ chức. Những kết nối giữa hai cơ chế góp phần mở rộng trao đổi về hợp tác và liên kết kinh tế khu vực.

Tuyên bố Đà Nẵng cùng các văn kiện về phát triển bao trùm, nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số được thông qua. Các nhà lãnh đạo cũng hoan nghênh việc thành lập Nhóm Tầm nhìn APEC, hỗ trợ xây dựng định hướng hợp tác sau năm 2020.

Hướng tới dấu ấn 2027

Hướng tới năm 2027, Việt Nam có thêm một thập niên tích lũy kinh nghiệm hội nhập và ứng phó với biến động. Theo Tiến sĩ Quách Thị Huệ, nền tảng ấy tạo điều kiện để Việt Nam phát huy rõ hơn vai trò chủ động trong hợp tác khu vực. “Đến năm 2027, khi là chủ nhà APEC, Việt Nam đã sẵn sàng với tâm thế chủ động xây dựng, góp phần định hình cũng như dẫn dắt các chương trình hợp tác. APEC 2027 không chỉ đòi hỏi ở chủ nhà Việt Nam năng lực tổ chức, mà còn đặt ra nhiệm vụ có những đóng góp, sáng kiến thiết thực hơn, tạo sự đồng thuận giữa các nền kinh tế và một cơ chế mà tất cả các bên cùng có lợi”, bà Huệ nhấn mạnh.

Bối cảnh mới cũng đòi hỏi những cách hợp tác phù hợp hơn, khi các thành viên vừa cần duy trì kết nối, vừa phải nâng khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Tại Hội nghị Bộ trưởng APEC ngày 3/11/2026, Việt Nam đề xuất xây dựng khu vực sáng tạo và năng suất; mở và kết nối; tự cường và năng động. Các định hướng gắn hợp tác công nghệ, phát triển nhân lực với tháo gỡ điểm nghẽn chuỗi cung ứng và ứng phó rủi ro.

Từ những định hướng chung, một nhu cầu cụ thể có thể trở thành điểm khởi đầu cho hợp tác. Tiến sĩ Craig Emerson, Chủ tịch điều hành Trung tâm Nghiên cứu APEC của Australia, gợi mở khả năng Việt Nam và Australia cùng thúc đẩy một sáng kiến mới.

“Tôi cho rằng sẽ thật tuyệt vời nếu vào năm tới tại Việt Nam, chúng ta có thể khởi động một sáng kiến mà trong thuật ngữ của APEC gọi là ‘sáng kiến tiên phong’. Chúng ta có thể chọn một vấn đề cụ thể để cùng hợp tác giải quyết. Tôi tin rằng cách làm này sẽ giúp xây dựng niềm tin, và Australia cùng Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện sáng kiến ấy. Chủ đề tôi đặc biệt quan tâm là sử dụng AI trong chẩn đoán y tế”, ông Emerson chia sẻ.

Một vấn đề chung, những đối tác có thể bổ sung nguồn lực cho nhau, cùng mục tiêu mang lại lợi ích cho người dân là cơ sở để một ý tưởng phát triển thành hợp tác thực chất. Để những kết nối ấy tiếp tục phát huy giá trị sau năm chủ nhà, Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moscow, cho rằng cần tập trung vào những hoạt động hợp tác mang lại kết quả cụ thể.

“Tôi cho rằng trong bối cảnh APEC đã trở thành một diễn đàn đối thoại hơn là một cơ chế ra quyết định, cách tiếp cận phù hợp nhất là tập trung vào hợp tác thực chất, bảo đảm có nhiều thỏa thuận được ký kết và doanh nghiệp tăng cường tương tác với nhau. Đây sẽ là lần thứ ba APEC được tổ chức tại Việt Nam. Tôi tin tưởng rằng Việt Nam sẽ tổ chức thành công nhiệm kỳ Chủ tịch APEC của mình”, bà Koldunova nhận định.

Bà đồng thời nhấn mạnh: “Xét từ lợi ích của Việt Nam, điều quan trọng không chỉ là trở thành địa điểm tổ chức sự kiện, mà còn phải thu hút các dự án, hoạt động hợp tác và sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp, qua đó tạo ra những mối liên kết với nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm tiếp theo”. Những cuộc gặp cần được tiếp nối bằng dự án, trao đổi tri thức và cơ hội kinh doanh. Những sáng kiến cần có đối tác cùng thực hiện và mang lại kết quả có thể cảm nhận được trong đời sống.

Từ Kuala Lumpur năm 1998, Hà Nội năm 2006 đến Đà Nẵng năm 2017, Việt Nam từng bước chuyển từ học hỏi, tham gia sang chủ động đóng góp và kết nối. Hướng tới năm 2027, hành trình ấy tiếp tục bằng khả năng quy tụ lợi ích, thúc đẩy đồng thuận và cùng các đối tác mở ra những cơ hội phát triển lâu dài.