TS. Đoàn Hoài Nam – Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Việt Nam là một trong những quốc gia có thứ hạng đa dạng sinh học cao trên thế giới. Trong hơn thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã thành lập được 167 khu rừng đặc dụng và góp phần chung cho độ che phủ rừng đạt trên 42% – một thành tựu đáng trân trọng với những nỗ lực không mệt mỏi của người làm lâm nghiệp trong lĩnh vực bảo tồn, phục hồi rừng, trồng rừng và bảo vệ rừng. Tuy nhiên, đứng trước những thách thức của thực tiễn, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng: việc thành lập, mở rộng về số lượng, diện tích các khu rừng đặc dụng; phủ xanh các diện tích rừng chưa phải là đủ. Mà phải xác định các giải pháp có tính chiến lược, như: nâng cao sức khỏe, chất lượng rừng; sự đa dạng và phong phú của các hệ sinh thái rừng; sự đa dạng và phát triển bền vững của các loài động, thực vật rừng…vv.

Thực tế cho thấy, ở nhiều khu rừng của Việt Nam đang đối mặt với "hội chứng rừng rỗng" (empty forest syndrome) – hiện tượng diện tích rừng còn đó nhưng nhiều loài thực vật, động vật hoang dã đã biến mất hoặc suy giảm đến mức báo động. Một số loài mang tính biểu tượng hoặc chỉ thị của hệ sinh thái của đất nước như Hổ Đông Dương, Tê giác Java đã không còn xuất hiện trong tự nhiên, đặc biệt là Sao la (kỳ lân đông dương) cũng chưa từng thấy xuất hiện trở lại trong hơn thập kỷ qua. Voi châu Á, các loài linh trưởng, và nhiều loài thú lớn khác đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Điều này không chỉ là sự mất mát về đa dạng sinh học, mà còn ảnh hưởng tác động trực tiếp đến chức năng vận hành của hệ sinh thái, đến điều tiết khí hậu, nguồn nước, đến ổn định đất đai, đến sinh kế của hàng triệu người dân sống phụ thuộc vào rừng.

Khoa học đã chỉ ra rằng từ 50% đến 80% các loài thực vật nhiệt đới phụ thuộc vào động vật hoang dã để phát tán hạt giống; ở đâu có đa dạng sinh học cao, bễn vững và phồn thịnh ở đó năng suất mùa màng tăng tên 20%. Sự vắng bóng của động vật hoang dã làm suy giảm chức năng hệ sinh thái, giảm chất lượng các dịch vụ môi trường mà rừng cung cấp cho chúng ta, đồng thời tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh từ động vật sang người

Cuộc họp được tổ chức với mục đích giới thiệu dự thảo khung kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam cùng phương pháp xây dựng, lấy ý kiến đóng góp của các đại biểu và xác định các hoạt động ưu tiên.

Tái hoang dã đang trở thành một hướng tiếp cận cốt lõi trong bảo tồn hiện đại, không chỉ dừng lại ở việc phục hồi quần thể các loài động vật đang bị đe dọa mà còn là toàn bộ chức năng hệ sinh thái. Việt Nam đang hướng tới việc xây dựng khung chính sách và một Kế hoạch Quốc gia cho công tác tái hoang dã trong tương lai. Mục tiêu chung của kế hoạch là tái hoang dã các hệ sinh thái tự nhiên và phục hồi quần thể của các loài động vậthoang dã (trong đó có các loài nguy cấp, quý, hiếm) ở Việt Nam nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, thiết lập cân bằng sinh thái và bảo đảm các điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Việt Nam đã đạt độ che phủ rừng đạt trên 42% và đây là một thành tựu lớn. Tuy nhiên, chỉ phủ xanh thôi là chưa đủ. Rừng Việt Nam đang đối mặt với “hội chứng rừng rỗng”: chất lượng rừng rất thấp và gần như không còn các loài động vật hoang dã lớn. Động vật hoang dã đóng vai trò rất quan trọng trong hệ sinh thái rừng. Có khoảng 50%–80% các loài thực vật nhiệt đới phụ thuộc hoàn toàn vào động vật hoang dã để phát tán hạt giống. 

Sự suy giảm động vật hoang dã làm hệ sinh thái rừng kém đa dạng và làm giảm phạm vi cũng như chất lượng của các dịch vụ hệ sinh thái.

Các hệ sinh thái rừng khỏe mạnh cung cấp nước sạch, ổn định đất, giảm lũ quét và sạt lở, đồng thời hấp thụ carbon. Chúng cũng tạo nền tảng cho du lịch dựa vào thiên nhiên và giảm nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người. Tái hoang dã giúp chuyển đổi những khu rừng “xanh” thành những khu rừng “sống”, đem lại lợi ích kinh tế và sinh thái vì thiên nhiên và vì con người.
Tiến sỹ Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chia sẻ ‘’Tái hoang dã (rewilding) không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách, là hướng tiếp cận khoa học và toàn diện, không chỉ bảo tồn từng loài riêng lẻ mà còn phục hồi toàn bộ chức năng và cấu trúc của hệ sinh thái‘’.

Xây dựng kế hoạch tái hoang dã Việt Nam là định hướng phù hợp với chủ trương của Đảng về phát triển bền vững và các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là đóng góp cho Mục tiêu 30x30 trong Khung đa dạng sinh học toàn cầu Kunming-Montreal – cam kết bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất và biển vào năm 2030. Kế hoạch này cũng được xây dựng dựa trên thực tế đa dạng sinh học tại Việt Nam khi diện tích/chất lượng các hệ sinh thái tự nhiên đang bị suy giảm mạnh; cân bằng tự nhiên đang dần mất đi do đứt gãy chuỗi và lưới thức ăn gây; và nhận thức về vai trò của tái hoang dã chưa đầy đủ,…

“Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm xác định rõ kế hoạch này không phải là sản phẩm của một cơ quan, đơn vị, mà đây phải là kết quả của sự đồng thuận, của trí tuệ tập thể và của sự cam kết chung từ cộng đồng khoa học, cộng đồng bảo tồn, các trường đại học, các vườn quốc gia, khu bảo tồn, và các tổ chức đối tác quốc tế‘’, Tiến sỹ Đoàn Hoài Nam cho biết thêm.

Cuộc họp sẽ là cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và bài học thực tiễn; lấy ý kiến đóng góp của các bên liên quan cho dự thảo khung kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam; xác định các loài và khu vực ưu tiên; thảo luận các hoạt động ưu tiên tập trung vào khung pháp lý, cơ chế hợp tác, xây dựng quần thể bán hoang dã, mô hình sinh kế bền vững, cơ chế chia sẻ lợi ích và áp dụng các Giải pháp dựa vào Thiên nhiên để khôi phục hệ sinh thái tại các khu bảo tồn được lựa chọn,…Một kết quả quan trọng sau cuộc họp là thành lập các Nhóm công tác chuyên môn để tiếp nối quá trình xây dựng kế hoạch.

Buổi họp do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chủ trì cùng với sự tham gia của đại diện các vụ, cục thuộc Bộ NN&MT. Đại diện các tổ chức như IUCN, WWF, FFI, CCD, SVW, UNDP, Re:wild, Pan Nature cùng sự tham gia của ĐH Lâm nghiệp, ĐH Khoa học Tự nhiên, Học Viện Nông nghiệp, Trung tâm cứu hộ động vật Hà Nội, Cúc Phương, Cát Tiên,. Một số vườn quốc gia, khu bảo tồn như Cúc Phương, , Bạch Mã, Xuân Liên, Yok Don. Đại diện các viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học, các chuyên gia trong nước và quốc tế,…

Kết quả của cuộc họp sẽ là đầu ra quan trọng để Cục Kiểm Lâm – Lâm Nghiệp tiếp tục xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực và xây dựng hợp tác từ các bên liên quan, các tổ chức trong nước và quốc tế. Dự kiến, kếhoạch tái hoang dã quốc gia giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 sẽ hoàn thiện và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét phê duyệt trong năm 2026.