Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV xác định biển là không gian sinh tồn và phát triển của đất nước; đồng thời đặt yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy khai thác biển sang quản trị biển hiện đại, mở rộng không gian phát triển quốc gia ra biển. Trong đó, phát triển đồng bộ hạ tầng biển, logistics và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là những nhiệm vụ quan trọng. Thực tế tại Cảng Tân Cảng Cát Lái, TCT Tân Cảng Sài gòn (Binh đoàn 20) đang cho thấy một hướng đi như vậy.

Những ngày này, trong không khí cả nước hướng về kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9. Tại Cảng Tân Cảng Cát Lái, hoạt động khai thác vẫn diễn ra 24/7. Xe container liên tục ra vào. Hàng hóa được xếp dỡ, điều chuyển theo từng kế hoạch khai thác. Nhịp vận hành ấy cho thấy vai trò của cảng biển trong chuỗi cung ứng hàng hóa. Nhưng để một cảng có thể duy trì năng lực khai thác lớn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp, phương thức vận hành cũng phải thay đổi. Từ cảng biển hiện đại, Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn đang từng bước xây dựng cảng thông minh, trên nền tảng số hóa, kết nối dữ liệu và tự động hóa.

Thiếu tá Trần Ngọc Tình, Phó Giám đốc Trung tâm Điều độ cảng, TCT Tân Cảng Sài gòn cho biết: Hoạt động sản xuất của cảng luôn ở mức cao. Đặc thù của cảng là không có ngày nghỉ, chúng tôi tiếp nhận tàu liên tục. Trong dịp Quốc khánh 2/9, chúng tôi đã xây dựng và triển khai các kế hoạch sản xuất cụ thể, bảo đảm điều hành thông suốt dòng hàng, tàu và phương tiện.

"Có thể khẳng định, việc tiên phong ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và đi trước trong ứng dụng khoa học công nghệ chính là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên năng lực khai thác của Tân Cảng Cát Lái nói riêng và Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn nói chung. Nhờ đó, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn luôn giữ vững khoảng 50% thị phần container xuất nhập khẩu thông qua hệ thống cảng biển cả nước"  - Thiếu tá Trần Ngọc Tình cho biết thêm.

Tại Tân Cảng Cát Lái, công nghệ được đưa vào nhiều khâu của quá trình khai thác cảng. Từ quản lý container, đăng ký làm hàng, giao nhận điện tử đến kiểm soát phương tiện ra vào cảng. Hệ thống phần mềm quản lý khai thác cảng TOPX, hệ thống ePort cung cấp các dịch vụ trực tuyến như tra cứu container, lịch tàu, đăng ký làm hàng và thanh toán. eDO giúp điện tử hóa lệnh giao nhận. Hệ thống quản lý kho eWMS giảm giao dịch trực tiếp. Phần mềm TOPOVN hỗ trợ quản lý container. Đáng chú ý, ứng dụng công nghệ đã giúp thời gian giao nhận một container được rút ngắn từ khoảng 2 đến 3 giờ xuống còn khoảng 30 phút. Hệ thống Autogate tại Cổng C sử dụng nhận dạng ký tự quang học và nhận diện khuôn mặt, giúp tự động hóa quá trình kiểm soát phương tiện và người ra vào cảng.

Bà Phan Thị Thu Hà Tổng Giám Đốc hãng tàu  RCL tại Việt Nam nhận xét: "Nhiều khách hàng và hãng tàu đều đánh giá cao năng lực khai thác của Cát Lái và việc đầu tư vào công nghệ tiên tiến. Các hệ thống như ePort, eDO và ứng dụng trên nền tảng ePort mang lại nhiều lợi ích cho khách hàng. Việc điều hành tàu ra vào được quản lý chặt chẽ, cùng với quy trình rõ ràng và đội ngũ nhân viên tận tâm, giúp hoạt động khai thác được thực hiện hiệu quả".

Những giải pháp công nghệ tại Cát Lái không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý hàng hóa. Khi dữ liệu được kết nối, cảng có thể phối hợp hiệu quả hơn với hãng tàu, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị vận tải và kho bãi. Từ đó, năng lực của một cảng được chuyển thành năng lực của cả chuỗi logistics. Đây cũng là một trong những yêu cầu được Nghị quyết 20-NQ/TW đặt ra khi xác định phát triển đồng bộ hạ tầng biển, tăng cường kết nối giữa các phương thức vận tải và phát triển mạng lưới logistics biển hiện đại, kết nối hiệu quả với khu vực và quốc tế.

Tại Cảng Tân Cảng Cát Lái, công nghệ đang được sử dụng để tăng năng lực khai thác trên chính hạ tầng hiện có. Từ năm 2008, Tân Cảng Sài Gòn bắt đầu xây dựng cảng thông minh. Công suất thiết kế ban đầu của Cát Lái khoảng 3 triệu container mỗi năm. Nhờ ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, năng lực khai thác hiện đạt khoảng 6 triệu container mỗi năm. Đây là cách tăng năng lực cảng không chỉ bằng đầu tư hạ tầng, mà còn bằng nâng cao hiệu quả vận hành.

Trung tá Nguyễn Hữu Phúc, Phó trưởng phòng Công nghệ thông tin, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn cho biết: "Tất cả thông tin về vị trí container, từ khi container vào cổng đến khi được đưa vào bãi, đều được hệ thống xác định chính xác vị trí cần thiết để phục vụ ghép, gỡ hàng. Nhờ đó, rất nhiều thao tác thủ công được loại bỏ. Nếu không có hệ thống điều hành cảng, việc xác định nhanh một container đang ở đâu trong bãi sẽ rất khó khăn. Hiện nay, các khâu này được thực hiện tự động; hệ thống đồng thời đưa ra cảnh báo cho khách hàng và quản lý toàn bộ thông tin trên một nền tảng thống nhất, ngăn nắp, trật tự. Việc chia sẻ thông tin kịp thời giúp giảm thao tác thủ công, góp phần nâng cao năng suất cho khách hàng và hãng tàu. Đây chính là nền tảng để chúng tôi xây dựng cảng thông minh".

Từ một cảng, hệ thống kết nối tiếp tục được mở rộng ra các ICD, kho và trung tâm logistics. Tân Cảng Sài Gòn hiện có 28 cơ sở logistics, gần một triệu mét vuông kho, trải dài từ Bắc vào Nam. Các cơ sở này kết nối với những vùng kinh tế trọng điểm, các khu công nghiệp và các tuyến vận tải. Như vậy, không gian của cảng không chỉ nằm ở khu vực cầu tàu. Cảng trở thành đầu mối kết nối hàng hóa giữa biển với đất liền, giữa sản xuất với thị trường. Đây chính là cách hạ tầng cảng biển góp phần mở rộng không gian kinh tế biển. Với hãng tàu, những lợi thế này được thể hiện trực tiếp qua năng suất khai thác, thời gian giải phóng tàu và chất lượng dịch vụ.

 Ông Nguyễn Tấn Tiến, Trưởng phòng Khai thác, Hãng tàu KMTC tại Việt Nam, chia sẻ: "Từ góc độ một hãng tàu khai thác thường xuyên, chúng tôi đánh giá cao chất lượng dịch vụ của Tân Cảng Sài Gòn. Năng suất xếp dỡ cao, ổn định giúp rút ngắn thời gian tàu nằm bờ, tiết kiệm chi phí và duy trì lịch trình. Cảng Cát Lái có hạ tầng, cầu bến, bãi container và thiết bị hiện đại, đáp ứng lượng hàng hóa và tàu ra vào lớn. Đặc biệt, cảng tiên phong chuyển đổi số với các hệ thống TOPX, TOPS, cổng cảng tự động và ePort, giúp minh bạch quy trình, giảm thời gian chờ của phương tiện, qua đó giảm áp lực ùn tắc cho hãng tàu và chủ hàng".

Với doanh nghiệp, hiệu quả của cảng được tính bằng thời gian, chi phí và khả năng duy trì dòng hàng ổn định. Với Tân Cảng Sài Gòn, hiệu quả của từng cảng là nền tảng để nâng năng lực của cả hệ thống. Cảng, ICD, kho và các trung tâm logistics được tổ chức thành một mạng lưới, tạo khả năng kết nối hàng hóa từ các vùng sản xuất đến các tuyến hàng hải quốc tế. Đó cũng là cách cảng biển mở rộng không gian kinh tế: từ một điểm xếp dỡ hàng hóa thành một hệ thống kết nối sản xuất, logistics và thương mại.

Theo Nghị quyết 20-NQ/TW, phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới phải gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; đồng thời phát triển hạ tầng biển theo hướng hiện đại, đồng bộ và có khả năng mở rộng không gian phát triển quốc gia. Đây cũng là hướng Tân Cảng Sài Gòn đang triển khai.

Đại tá Nguyễn Năng Toàn, Bí thư Đảng ủy, Phó Tư lệnh Binh đoàn 20, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn khẳng định: "Có thể nói rằng công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, đã tạo một bước chuyển biến mạnh mẽ và tạo được vị thế của Tân Cảng như ngày hôm nay. Để tiếp tục phát triển bền vững thì không cách gì khác, bắt buộc phải đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ trong lộ trình những năm tới đối với Tân Cảng. Chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, tổ chức và khai thác cảng. Tân Cảng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn Tổng công ty, số hóa các quy trình, các thủ tục, giao dịch nội bộ điện tử hóa; đối với các công tác giao dịch với khách hàng cũng như đầu tư hiện đại hóa ở một số cơ sở cảng mới".

Từ câu chuyện tại Cát Lái có thể thấy, chuyển đổi số và tự động hóa đang tạo thêm năng lực mới cho cảng biển, nâng hiệu quả khai thác và khả năng kết nối chuỗi logistics. Với hệ thống cảng và logistics trải dài từ Bắc vào Nam, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn hiện là nhà khai thác cảng hàng đầu Việt Nam, thuộc nhóm 20 cụm cảng container có sản lượng lớn nhất thế giới. Phát triển cảng thông minh, mở rộng kết nối cũng chính là cách khai thác hiệu quả không gian biển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh theo tinh thần Nghị quyết 20-NQ/TW.

Thu Lan