Thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định – IUU, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đã tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên các vùng biển trọng điểm; đồng thời triển khai nhiều đợt cao điểm, tập trung ngăn chặn tàu cá có nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

Trong bối cảnh thời hạn 31/8 đang đến gần, yêu cầu đặt ra là phải tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, kiểm soát đội tàu, hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và khắc phục những tồn tại theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC). Đây được xem là những nhiệm vụ then chốt nhằm tiến tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU trong năm 2026. Phóng viên VOV phỏng vấn Đại tá Lâm Sơn Tùng, Phó Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam:

Phóng viên: Thưa Đại tá Lâm Sơn Tùng, nhìn lại thời gian qua, đặc biệt qua các đợt cao điểm chống khai thác IUU, lực lượng Cảnh sát biển đã đạt được những kết quả nổi bật nào? Những chuyển biến rõ nét nhất trong việc phát hiện, ngăn chặn tàu cá có nguy cơ vi phạm và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân là gì?

Đại tá Lâm Sơn Tùng: Thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, Cảnh sát biển Việt Nam xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thực thi pháp luật trên biển. Thời gian qua, lực lượng đã chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức lực lượng, phương tiện tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát tại các vùng biển trọng điểm, nhất là những khu vực có nguy cơ cao xảy ra tình trạng tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài.

Điểm đáng chú ý là 100% tàu, xuồng của Cảnh sát biển thực hiện nhiệm vụ trên biển đều tham gia chống khai thác IUU. Trong thời gian qua, lực lượng đã sử dụng trên 400 lượt tàu, với trên 9.500 lượt cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, vừa tăng cường kiểm tra, kiểm soát trên biển, vừa chủ động tuyên truyền, cảnh báo, hướng dẫn ngư dân chấp hành pháp luật.

Cùng với thực hiện nhiệm vụ chống IUU, Cảnh sát biển vẫn duy trì các nhiệm vụ tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn, phòng cháy, chữa cháy trên biển. Lực lượng đã thực hiện 17 nhiệm vụ, cứu được 105 người dân, 1 quân nhân, 3 phương tiện và hỗ trợ y tế cho 10 ngư dân. Điều này cho thấy yêu cầu chống IUU luôn được triển khai gắn với nhiệm vụ bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, hỗ trợ ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển.

Một nội dung chúng tôi đặc biệt coi trọng là công tác tuyên truyền, bởi muốn chống IUU bền vững thì phải nâng cao nhận thức và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của ngư dân.

Thời gian qua, Cảnh sát biển đã tuyên truyền chống khai thác IUU trên biển cho 24.497 tàu cá Việt Nam với 201.116 ngư dân; trong đó tuyên truyền trực tiếp cho 5.607 tàu với 41.452 ngư dân, tuyên truyền qua kênh liên lạc nghề cá cho 18.890 tàu với 159.709 ngư dân.

Lực lượng cũng phối hợp với cấp ủy, chính quyền các địa phương ven biển tổ chức nhiều hình thức tuyên truyền trực quan, thiết thực; trong đó có 24 phiên tòa giả định với hơn 3.000 cán bộ, nhân dân, ngư dân, chủ tàu, thuyền trưởng tham gia; 157 buổi tuyên truyền trực tiếp tại hội trường cho 8.400 đại biểu. Đồng thời tổ chức 318 đợt tuyên truyền lưu động tại âu tàu, cảng cá, gia đình ngư dân.

Qua các đợt cao điểm, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân có chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, chúng tôi xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, không phải chỉ thực hiện trong một vài đợt cao điểm. Vì vậy, Cảnh sát biển sẽ tiếp tục duy trì lực lượng trên biển, tăng cường quản lý, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.

Phóng viên: Qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, đâu là những nguy cơ và nhóm hành vi vi phạm IUU mà lực lượng Cảnh sát biển đang tập trung kiểm soát? Việc ứng dụng hệ thống giám sát, khai thác dữ liệu và phối hợp với các lực lượng chức năng được triển khai như thế nào để chủ động ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa?

Đại tá Lâm Sơn Tùng: Qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi nhận thấy nguy cơ vi phạm IUU vẫn tập trung vào một số hành vi như tàu cá vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép; không duy trì hoặc cố tình tháo, lưu giữ thiết bị giám sát hành trình không đúng quy định; không báo cáo vị trí khi thiết bị giám sát hành trình gặp sự cố; tàu cá không đủ điều kiện hoạt động nhưng vẫn đưa vào khai thác; cùng một số hành vi vi phạm về đăng ký, đăng kiểm, thuyền viên và chấp hành kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng.

Trong đó, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến những tàu mất kết nối thiết bị giám sát hành trình trong thời gian dài, bởi đây là nhóm có nguy cơ cao phát sinh vi phạm.

Qua hệ thống giám sát, lực lượng đã phát hiện 3.935 lượt tàu mất kết nối dưới 24 giờ, 115 tàu mất kết nối dưới 10 ngày và 57 tàu mất kết nối trên 10 ngày. Đối với những trường hợp này, Cảnh sát biển đã gọi điện tuyên truyền, nhắc nhở 3.935 chủ tàu, yêu cầu thực hiện nghiêm quy định. Qua đó, các chủ tàu cơ bản chấp hành, khôi phục và duy trì kết nối theo quy định.

Điều này cho thấy hệ thống giám sát hành trình không chỉ là công cụ phục vụ công tác kiểm tra, xử lý mà còn là một phương thức để lực lượng chức năng phát hiện nguy cơ, cảnh báo sớm và ngăn chặn vi phạm từ xa.

Bên cạnh tuyên truyền, cảnh báo, Cảnh sát biển kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình vi phạm. Thời gian qua, lực lượng đã kiểm tra, bắt giữ 23 vụ với 29 tàu có hành vi vi phạm các quy định về giám sát hành trình, vượt ranh sang vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép.

Trong thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi xác định phải chuyển mạnh từ kiểm tra, xử lý khi vi phạm đã xảy ra sang chủ động nắm tình hình, phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn từ sớm, từ xa. Vì vậy, việc khai thác dữ liệu giám sát tàu cá, kết hợp thông tin trên biển và thông tin từ các lực lượng chức năng có ý nghĩa rất quan trọng.

Cảnh sát biển cũng tăng cường phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Kiểm ngư, Hải quân, các địa phương và cơ quan chức năng trong trao đổi thông tin, xác minh, xử lý vụ việc. Mục tiêu cao nhất là không để tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài, đồng thời mọi hành vi cố tình vi phạm phải được phát hiện và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Phóng viên: Thời điểm 31/8 đang đến gần, trong đó yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tăng cường quản lý, kiểm soát đội tàu được đặt ra rất cấp thiết. Với chức năng, nhiệm vụ của mình, Cảnh sát biển đang tập trung thực hiện những giải pháp gì để khai thác hiệu quả dữ liệu về tàu cá, nhận diện tàu có nguy cơ cao và phối hợp xử lý các trường hợp vi phạm?

Đại tá Lâm Sơn Tùng: Trong thời điểm hiện nay, việc quản lý đội tàu và hoàn thiện cơ sở dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Muốn chống khai thác IUU hiệu quả thì trước hết phải quản lý được tàu cá, nắm được tàu nào đủ điều kiện hoạt động, tàu nào không đủ điều kiện, tàu nào có nguy cơ cao vi phạm và quá trình hoạt động của từng tàu trên biển.

Với chức năng, nhiệm vụ của mình, Cảnh sát biển tiếp tục tăng cường khai thác các nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát và thực thi pháp luật trên biển; đồng thời phối hợp trao đổi, chia sẻ thông tin với các lực lượng, cơ quan chức năng và địa phương.

Chúng tôi tập trung rà soát, phân loại các nhóm tàu có nguy cơ cao; tàu mất kết nối giám sát hành trình trong thời gian dài; tàu cá không đủ điều kiện hoạt động và những tàu đã từng vi phạm để có phương án theo dõi, kiểm soát phù hợp.

Tinh thần của chúng tôi là dữ liệu phải phục vụ trực tiếp cho công tác chỉ huy, điều hành và thực thi pháp luật, chứ không chỉ dừng ở việc cập nhật thông tin. Khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ đồng bộ, lực lượng chức năng có thể nhanh chóng xác định tàu nào đang hoạt động, hoạt động ở đâu, tình trạng pháp lý như thế nào và có dấu hiệu nguy cơ vi phạm hay không.

Đây là cơ sở để Cảnh sát biển bố trí lực lượng, phương tiện tuần tra, kiểm tra, kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời phối hợp với các địa phương và lực lượng chức năng xử lý ngay từ khi phát sinh nguy cơ.

Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục rà soát, cập nhật thông tin, nâng cao chất lượng dữ liệu, khai thác hiệu quả hệ thống giám sát và tăng cường chia sẻ thông tin giữa các lực lượng. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu và từng bước chuyển mạnh sang phương thức quản lý, kiểm soát dựa trên dữ liệu.

Phóng viên: Từ nay đến thời điểm EC xem xét kết quả khắc phục các khuyến nghị, theo đồng chí, những nhiệm vụ nào cần được tập trung cao nhất? Cảnh sát biển xác định trách nhiệm và quyết tâm như thế nào trong việc cùng các lực lượng, địa phương hoàn thiện các nội dung theo khuyến nghị của EC, ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, góp phần sớm gỡ “thẻ vàng” IUU cho thủy sản Việt Nam?

Đại tá Lâm Sơn Tùng: Từ nay đến ngày 31/8 là thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác chống khai thác IUU. Đây không chỉ là thời điểm để đánh giá kết quả của một đợt cao điểm, mà quan trọng hơn là phải tạo được chuyển biến thực chất trong tổ chức thực thi pháp luật, khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế theo khuyến nghị của EC.

Cảnh sát biển Việt Nam xác định trước hết phải tiếp tục duy trì nghiêm lực lượng, phương tiện tại các vùng biển trọng điểm; kiểm soát chặt chẽ hoạt động của tàu cá, nhất là nhóm tàu có nguy cơ cao; kiên quyết ngăn chặn tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài. Cùng với đó là nâng cao chất lượng thu thập, khai thác và chia sẻ thông tin; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng, địa phương trong xác minh, xử lý các vụ việc; đồng thời tiếp tục tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành nghiêm pháp luật.

Thời gian qua, Cảnh sát biển đã phối hợp với các lực lượng hiệp đồng làm tốt công tác chuẩn bị và phục vụ Đoàn thanh tra EC sang làm việc tại Việt Nam lần thứ 5; đồng thời triển khai khắc phục các tồn tại, hạn chế theo khuyến nghị của EC. Công tác giao ban IUU ngày, tuần cũng được duy trì nền nếp, qua đó kịp thời đánh giá tình hình, thống nhất biện pháp xử lý và tổ chức lực lượng phù hợp.

Một yêu cầu rất quan trọng là phải xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Thời gian qua, Cảnh sát biển đã kiểm tra, lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính 248 vụ với 258 tàu, tổng số tiền 7.749.725.000 đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến điều kiện hoạt động của tàu cá, thiết bị giám sát hành trình, báo cáo vị trí, đăng ký tàu cá, thuyền viên và chấp hành kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng.

Đối với những trường hợp cố tình vi phạm, chúng tôi quan điểm phải xử lý nghiêm, đúng quy định của pháp luật. Trong số các trường hợp đã xử lý, lực lượng đã áp dụng hình thức phạt bổ sung, tước chứng chỉ thuyền trưởng 4,5 tháng, tước giấy phép khai thác thủy sản 9 tháng đối với 18 trường hợp.

Điều này thể hiện rõ quan điểm của Cảnh sát biển: chống IUU phải kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền, vận động, phòng ngừa với kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm vi phạm. Có như vậy mới tạo được tính răn đe, nâng cao ý thức chấp hành và góp phần khắc phục thực chất những tồn tại mà EC khuyến nghị.

Cảnh sát biển Việt Nam xác định trách nhiệm của mình là phải chủ động, quyết liệt, phối hợp đồng bộ, tập trung cao nhất lực lượng, phương tiện và các giải pháp trong thời gian từ nay đến ngày 31/8; kiên quyết không để tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài. Chúng tôi cũng mong muốn bà con ngư dân tiếp tục đồng hành, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, duy trì thiết bị giám sát hành trình, thực hiện đầy đủ các quy định trong quá trình khai thác và tuyệt đối không khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự quyết liệt của các lực lượng thực thi pháp luật và sự đồng hành của ngư dân, chúng tôi tin tưởng công tác chống khai thác IUU sẽ tiếp tục có chuyển biến tích cực, góp phần cùng cả nước thực hiện đầy đủ, thực chất các khuyến nghị của EC và sớm đạt mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Đại tá Lâm Sơn Tùng!

Thu Lan