Nghị quyết này được ban hành đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển từ   khai thác sang quản trị không gian biển biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển; từ quản lý riêng lẻ theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia. Đây là một chủ trương quan trọng, có sức ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Để làm rõ hơn về những định hướng chủ trương này, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với PGS – TS Vũ Thanh Ca, chuyên gia nghiên cứu về biển và hải đảo.

Phóng viên: Thưa PGS.TS Vũ Thanh Ca, vừa qua, Nghị quyết về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vừa được giới thiệu nội dung tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV. Nghị quyết này đã nhấn mạnh vấn đề tư duy quản lý sẽ chuyển từ khai thác sang quản trị biển hiện đại. Theo ông thì điểm cốt lõi của sự chuyển đổi này là gì? Vì sao đây được xem là một bước đột phá trong tư duy phát triển biển của Việt Nam?

Ông Vũ Thanh Ca: Tư duy quản lý biển hiện đại thì đã được hình thành trên thế giới khá lâu. Từ năm 2009, Việt Nam đã  ban hành Nghị định 25/2009 đã nói về việc quản lý tài nguyên và quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Đây chính là căn cứ pháp luật để xác định rõ việc quản lý biển ở nước ta cần theo hướng quản lý hiện tại, tổng hợp. Trong đó bản chất của quản lý tổng hợp là xuất phát từ tính chất của tài nguyên biển. Tài nguyên biển thì có tính chất chia sẻ. Trên cùng một không gian biển thì có thể có nhiều hoạt động kinh tế khác nhau. Và tính chất liên thông của không gian biển ở chỗ nếu mà anh gây ô nhiễm ở một khu vực này thì cái dòng chảy biển sẽ mang chất ô nhiễm tới khu khác và có thể gây tác động xấu tới những cái khu vực khác.

Bởi vậy, việc quản lý biển thì cần phải đặt là quản lý không gian biển. Do vậy, Nghị quyết Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, tôi cho rằng một trong những điểm đột phá ở chỗ là đã nhấn mạnh vấn đề tư duy quản lý sẽ chuyển từ khai thác sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển; từ quản lý riêng lẻ theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia. Đây là một chủ trương, định hướng rất đúng đắn, sức nặng của nó rất là lớn. Bởi vì quản lý biển theo không gian sẽ giúp cho cái điều phối, phối hợp các hoạt động để đảm bảo là tài nguyên biển không bị cạn kiệt, môi trường biển không bị ô nhiễm và do vậy là có đủ cơ sở hơn để phát triển bền vững kinh tế biển.

Phóng viên: Vậy tư duy phát triển không gian biển này sẽ tạo ra những cơ hội như thế nào cho kinh tế biển nước ta trong thời gian tới, thưa ông?

Ông Vũ Thanh Ca: Tôi cho rằng đột phá ở tất cả các ngành kinh tế biển đều được lợi. Bởi vì không gian biển đã được thể chế hóa thông qua quy hoạch không gian biển quốc gia cũng như là quy hoạch tổng thể khai thác sử dụng bền vững tài nguyên vùng bờ. Những quy hoạch này, hiện nay đang được triển khai thực hiện nên từng bước chúng ta sẽ đảm bảo điều phối tốt hơn các hoạt động kinh tế để có thể khai thác tối đa cái nguồn tài nguyên phục vụ các ngành kinh tế biển. Và đồng thời nữa có thể giúp hài hòa lợi ích giữa các nguồn tài nguyên khác. Như vậy thì rõ ràng là cạnh tranh về tài nguyên ở trên biển sẽ giảm đi và sẽ tạo điều kiện cho tất cả các ngành kinh tế biển đều được phát triển. Tôi cho rằng tư duy này giúp cho tài nguyên biển được khai thác một cách hiệu quả hơn, bền vững hơn. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế của thế giới hiện nay đang hướng tới phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.

Như vậy thực hiện phát triển không gian biển quốc gia sẽ giúp cho Việt Nam thực hiện tốt hơn những cái quy định của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển trong cái việc mà đóng góp vào bảo vệ hòa bình, an ninh, an toàn cũng như là cái trật tự dựa trên luật lệ ở trên Biển Đông cũng như là trên các đại dương khác trên thế giới.

Phóng viên: Thưa ông, để triển khai phát triển không gian biển quốc gia đâu là những nhiệm vụ ưu tiên cần tập trung trong thời gian tới, đặc biệt là công tác quy hoạch không gian biển và phát triển khoa học công nghệ để mà khai thác bền vững và hiệu quả các nguồn tài nguyên biển?

Ông Vũ Thanh Ca: Về vấn đề này tôi cho rằng thứ nhất là chúng ta phải triển khai thực hiện tốt “Quy hoạch không gian biển quốc gia và Quy hoạch tổng thể khai thác sử dụng bền vững tài nguyên vùng bờ”. Thứ hai nữa là ta phải sửa đổi và ban hành Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, trong đó thể hiện rõ hơn tư duy phát triển không gian biển. Vấn đề thứ ba nữa là cần sửa đổi Luật Quy hoạch hiện nay. Cụ thể trong Luật Quy hoạch hiện hành chưa có phần liên quan tới quy hoạch không gian biển thuộc quyền quản lý của cấp tỉnh, thành phố. Vì vậy cần cụ thể hoá Quy hoạch không gian biển quốc gia đối với từ tỉnh, thành phố. Như vậy sẽ giúp các địa phương ven biển có đủ điều kiện triển khai các kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế gắn với phát triển không gian biển quốc gia. Vấn đề thứ tư  nữa tôi cho rằng rất cần thiết là phải tiếp tục đào tạo, nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý ở các cấp cũng như là người dân về tư duy quản lý và phát triển không gian biển để đảm bảo rằng thực hiện đóng góp tốt hơn vào thực hiện quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Và chỉ bằng cách đó thì chúng ta mới có thể phát triển bền vững kinh tế biển và đóng góp tốt hơn vào việc bảo vệ hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn trên biển.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!