Toàn tỉnh Quảng Ninh hiện có hơn 4.100 tàu cá, trong đó có tới 93,3% hoạt động tại vùng biển ven bờ, vùng lộng với tổng số lao động trực tiếp trên biển khoảng 13.200 người. Trong số đó có nhiều tàu đã xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn rủi ro về an toàn và hiệu quả khai thác. Đáng lo ngại là có khoảng 900 tàu đang sử dụng lưới kéo, lồng xếp, nghề cào, những phương thức khai thác mang tính hủy diệt làm phá vỡ nơi cư trú, sinh sản của nhiều loài thủy sinh, ảnh hưởng đến môi trường.

Từ thực trạng trên, tỉnh Quảng Ninh xác định việc chuyển đổi nghề khai thác không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây là giải pháp mang tính căn cơ nhằm giảm áp lực khai thác, phục hồi hệ sinh thái biển và đảm bảo sinh kế lâu dài cho ngư dân. UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030. Quá trình chuyển đổi được thiết kế theo hướng linh hoạt, có lộ trình và ưu tiên sự tự nguyện của ngư dân, đi kèm với xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể, tránh gây xáo trộn lớn đến đời sống của cộng đồng ngư dân. Ông Đỗ Đình Minh, Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư, Sở Nông nghiệp & Môi trường tỉnh Quảng Ninh, cho biết: Quảng Ninh đang rà soát, lập danh mục tàu cá theo nghề, niên hạn, vùng hoạt động, xây dựng lộ trình chuyển đổi theo từng năm, hướng dẫn cải hoán tàu, thay đổi chuyển sang nghề thân thiện môi trường.

Hiện Quảng Ninh đang cơ cấu lại đội tàu khai thác trên cơ sở trữ lượng thủy hải sản. Hiện tỉnh có khoảng 4108 tàu, trong đó tàu ven bờ chiếm khoảng 82%. Đây là lượng tàu rất lớn ảnh hưởng đến nguồn lợi ven bờ. Chúng tôi đang xây dựng kế hoạch giai đoạn 2026- 2030 phải giảm được 870 tàu, trong đó có 862 tàu gần bờ, chiếm trên 95% tổng số tàu. Mục tiêu giảm để phát triển bền vững gắn với tái tạo phục hồi nguồn lợi thủy hải sản.

Không dừng lại ở việc giảm khai thác, tỉnh Quảng Ninh cũng mở ra hướng đi mới nhằm đa dạng hóa sinh kế biển. Nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi biển công nghệ cao, được xác định là một trong những trụ cột thay thế. Bên cạnh đó, các hoạt động dịch vụ, chế biến thủy sản, du lịch cộng đồng gắn với văn hóa biển cũng được khuyến khích phát triển. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là cách để nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên. Là người đi biển lâu năm mới chuyển sang nuôi trồng thủy sản, ông Lê Sơn Bá, thôn 11, Đặc khu Vân Đồn, cho biết:

Ra đấy giờ đánh bắt không được, bình quân một năm chỉ làm được 5 tháng thôi, thu nhập 1 năm chỉ 200 đến 300 triệu thôi. Còn nuôi thì được 400-500 triệu, nó phụ thuộc theo thời tiết. Nước thuận thì được, không thuận thì kém, nhưng nói chung vẫn hơn nghề đi đánh bắt.  

Chuyển đổi nghề khai thác sang nuôi biển không chỉ là câu chuyện của riêng ngành thủy sản, mà còn là bài toán tổng thể liên quan đến phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và an sinh xã hội. Đây là quá trình khó khăn, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm và cách làm phù hợp với thực tiễn của các cấp, các ngành và chính quyền địa phương. Khi vùng nuôi biển được quy hoạch với các chính sách hỗ trợ cụ thể, sinh kế của ngư dân được đảm bảo, ngành thủy sản sẽ có nền tảng để phát triển lâu dài, bền vững. Ông Đào Văn Vũ, Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, cho biết:

Hiện nay Vân Đồn cũng đã phê duyệt đề án nuôi trồng thủy sản bền vững với diện tích 23 nghìn 800 ha và tiếp tục rà soát bổ sung 9 nghìn ha quy hoạch vùng nuôi biển tập trung, nuôi biển công nghệ cao để sẵn sàng hỗ trợ cho ngư dân khi mà giải bản tàu cá. Chúng tôi xác định chiến lược nuôi trồng thủy sản trên biển với các khu nuôi biển công nghệ cao sẽ là bệ đỡ cho ngư dân khi chuyển đổi nghề.

Với định hướng rõ ràng, quy hoạch bài bản, cùng sự vào cuộc của các cấp, các ngành, chính quyền địa phương và sự đồng thuận của người dân, Quảng Ninh đang tiên phong trong chuyển dịch cơ cấu ngành thủy sản, từ khai thác sang nuôi biển, hình thành nghề nuôi biển công nghiệp, xanh, hiện đại, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững./.