Những tháng đầu năm nay tiếp tục ghi nhận hoạt động xuất, nhập khẩu có mức tăng trưởng hết sức tích cực, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá 4 tháng ước đạt 344,17 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ, trong đó, xuất khẩu tăng 19,7%. Điểm đáng lưu ý là nhập khẩu 4 tháng tăng tới 28,7%, ghi nhận cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 7,11 tỷ USD, rất khác với thời điểm cùng kỳ các năm gần đây đều ghi nhận mức xuất siêu khá cao, trong khi ngành Công Thương đặt mục tiêu xuất siêu hơn 20 tỷ USD trong năm 2026. Vậy nhập siêu 4 tháng đầu năm do đâu, và liệu có đang lo ngại?

Theo báo cáo của Cơ quan Thống kê, trong rổ hàng hoá nhập siêu tháng cuối năm 2025 và 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận chủ yếu đến từ việc nhập khẩu các loại nguyên liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất tăng cao của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), với các nhóm hàng điện tử, linh kiện và năng lượng.

Dưới góc độ quản lý nhà nước về lĩnh vực xuất nhập khẩu, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương thông tin: "Trong năm 2025 thì chúng ta cũng thấy là các dự án FDI cũng đã tăng vốn ở mức kỷ lục, thì đây là thời điểm mà các doanh nghiệp cũng đang nhập các máy móc thiết bị cũng như là các cơ sở vật chất về để phục vụ cho việc xây dựng nhà máy… Theo thống kê của chúng tôi, một số mặt hàng có tỷ lệ nhập khẩu cao, như linh kiện điện tử, mức độ tăng lên đến 50%; máy móc, thiết bị phụ tùng tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái; Các sản phẩm từ năng lượng, trong đó có xăng dầu, dầu mỏ cũng có mức tăng đáng kể; Rồi nguyên liệu thức ăn chăn nuôi cũng có mức tăng rất cao"...

Chuyên gia kinh tế, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam nhìn nhận khía cạnh tích cực qua nhập siêu 4 tháng đầu năm, đó là sự chủ động tăng “tích trữ” nguyên liệu của doanh nghiệp nhằm tạo “sức bật” cho “chu kỳ sản xuất mới”, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng “2 con số” và tạo đà cho tăng trưởng xuất khẩu và xuất siêu trong các quý tiếp theo.

"Trước hết chúng ta thấy rằng, nhu cầu tích trữ nguyên liệu phục vụ cho sản xuất công nghiệp trong thời gian vừa qua đã tăng đột biến. Điều này cho thấy rằng các doanh nghiệp trong nước cũng như doanh nghiên có vốn đầu tư nước ngoài đang chuẩn bị cho một “chu kỳ sản xuất mới”. Doanh nghiệp hiện nay đẩy mạnh việc tích trữ hàng hóa, tư liệu sản xuất, nguyên nhiên vật liệu… Nền kinh tế đã phục hồi và tăng trưởng khá mạnh trong quý đầu năm (tăng khoảng 7,8%). Các doanh nghiệp đang tiếp tục đẩy mạnh mua sắm nguyên nhiên vật liệu cũng như là tư liệu trong quá trình sản xuất. Đây có thể là một yếu tố để đẩy mạnh nhập siêu đối với hàng hóa, vì nền kinh tế của chúng ta vẫn là một nền kinh tế phụ thuộc khá nhiều vào hoạt động chế biến, chế tạo để xuất khẩu ra các thị trường nước ngoài. Và do các xung đột địa chính trị liên tục gây ra những rủi ro như về logistics, vận tải biển… nên các doanh nghiệp trong nước đã chủ động để tăng dự trữ nguyên liệu đầu vào nhằm tránh sự thiếu hụt nguồn cung, nhằm tránh sự đứt gãy trong quá trình sản xuất thời gian tới".

Cũng theo TS Lê Duy Bình, tác động xung đột quân sự từ Trung Đông cũng ảnh hưởng lớn đến giá năng lượng và các mặt hàng nguyên liệu đầu vào, và đây cũng là nguyên nhân đẩy chi phí nhập khẩu các mặt hàng tăng theo, dẫn đến tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hoá tăng cao trong thời gian vừa qua.

Từ thực tế tăng trưởng xuất khẩu cao trong 4 tháng đầu năm - tăng tới 19,7% - cao hơn nhiều so với mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15-16% trong cả năm 2026, PGS TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) khẳng định nhập siêu 4 tháng qua là chỉ báo cho thấy những tín hiệu tốt từ thị trường và sự tăng trưởng thực của nền kinh tế thông qua sự nhịp nhàng, tăng tốc trong sản xuất; Cũng cho thấy một Việt Nam trong “chuỗi cung ứng” toàn cầu.

Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn khá dài. Với những diễn biến nhiều rủi ro, bất định và khó lường của thị trường thế giới, làm sao để tăng trưởng cao nhưng phải bền vững và giữ vững mục tiêu tiếp tục cân bằng cán cân thương mại, với giá trị xuất siêu đề ra, chuyên gia kinh tế, PGS TS Nguyễn Thường Lạng - đặc biệt nhấn mạnh tới những “cơ chế dự phòng rủi ro” trước những cú sốc từ bên ngoài. Cùng với đa dạng hoá thị trường xuất nhập khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đầu tư công nghệ lõi, tăng tỷ lệ nội địa hoá, giảm chi phí logistics… chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh tới công tác điều hành chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá: "Một trong những điểm cảnh báo ở đây là phải ổn định được tỷ giá, vì chỉ cần có biến động khiến đồng Việt Nam mất giá là giá nhập khẩu tăng lên ngay, tức là chi phí của hàng nhập khẩu quy đổi ra đồng Việt Nam sẽ rất lớn, dẫn đến “lạm phát nhập khẩu” và dẫn đến là các hệ thống hạch toán thay đổi, giá bán xuất khẩu sẽ thay đổi".

Để hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu “nghìn tỷ” đô la và tiếp tục cán cân thương mại có xuất siêu cao (khoảng 20-25 tỷ USD/năm 2026) trong bối cảnh còn nhiều biến động khó lường, Bộ Công Thương xác định triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp về phát triển thị trường, nâng cao năng lực nội tại của nền sản xuất và tận dụng hiệu quả các cam kết hội nhập, trên tinh thần chủ động, linh hoạt và quyết liệt.

Đồng thời với phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và chủ động nguồn cung nguyên liệu nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng sức cạnh tranh, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh việc đa dạng hóa và phát triển thị trường xuất khẩu theo hướng bền vững.

"Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xu hướng bảo hộ và các rào cản kỹ thuật ngày càng phức tạp, Việt Nam cần tiếp tục khai thác hiệu quả các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU; đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác. Song song đó là nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, chống gian lận xuất xứ để bảo vệ uy tín và lợi ích chính đáng của hàng hóa Việt Nam; Khai thác tối đa các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết và thực thi đầy đủ, hiệu quả các cam kết; Tiếp tục nghiên cứu, thúc đẩy đàm phán các FTA và thỏa thuận thương mại mới nhằm mở rộng không gian thị trường và tạo thêm động lực tăng trưởng dài hạn. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và logistics. Xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra kênh phân phối mới, đặc biệt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cùng với đó, việc triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn mới, tăng cường thuận lợi hóa thương mại, đơn giản hóa thủ tục hành chính, ứng dụng số hóa trong quản lý cấp phép, xuất xứ… sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia" - Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.

Từ bức tranh kinh tế 4 tháng cho thấy sự tăng tốc, bứt phá và nỗ lực của từng ngành hàng, mỗi doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đóng góp vào tăng trưởng và xuất khẩu, Với nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc tìm kiếm thị trường, nâng cao công tác dự báo để phòng ngừa rủi ro; Cùng các khuyến nghị, tham vấn chính sách từ chuyên gia… nếu được tiếp tục phát huy và vận dụng, chúng ta có thể hoàn toàn lạc quan, tin tưởng vào kết quả tăng trưởng xuất, nhập khẩu cao trong năm nay. Và kết quả “nhập siêu” cao trong 4 tháng đầu năm chính là bước tạo đà cho tăng trưởng ấy./.

Nguyên Long