Chỉ thị 10 của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, năm 2026 là năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 với mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, đặt ra yêu cầu rất lớn đối với bảo đảm cung ứng điện, nhất là phát triển các nguồn điện nền và năng lượng sạch trong nước; trong khi đó, thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia, nếu không kịp thời có các giải pháp đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả, nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện có thể xảy ra, đặc biệt trong giai đoạn 2026 - 2028.

Do đó, việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp quản lý nhu cầu và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trên phạm vi toàn quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giảm phụ tải đỉnh, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới. Đồng thời, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ (ĐMTMN) kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng phù hợp sẽ bổ sung nguồn điện tại chỗ, tăng cường tính linh hoạt của hệ thống điện, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Các giải pháp này phải được tổ chức thực hiện quyết liệt ngay từ năm 2026, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn đánh giá cao Chỉ thị yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, ưu tiên lắp đặt tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; khuyến khích lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.

Lắp đặt điện mặt trời mái nhà ở miền Bắc đang cho thấy hiệu quả rõ rệt

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn cho rằng: "ĐMTMN có nhiều ưu điểm: là nguồn điện sạch, dễ lắp đặt, thời gian hoàn vốn đầu tư nhanh, đáp ứng các cam kết về khí hậu của Chính phủ Việt Nam. Đỉnh công suất phát phù hợp với thời điểm nắng nóng nên góp phần giảm áp lực cung ứng điện với các nhu cầu làm mát… Tuy nhiên cũng có nhiều điểm hạn chế như ko phải nguồn phát chủ động mà phụ thuộc điều kiện thời tiết, với quy mô lắp đặt lớn mà không có kiểm soát điều tiết phù hợp sẽ có tác động xấu tới tính ổn định của lưới điện phân phối - đặc biệt có thể gây sự cố mất điện cục bộ. Do đó việc lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ giúp điều chỉnh nguồn phát phù hợp phụ tải, và có dự trữ để sử dụng khi nhu cầu phụ tải tăng cao".

Cũng theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, chi phí lắp đặt điện mặt trời hiện đã giảm khá mạnh, ở mức 40 - 50% so với khoảng 5 năm trước dây. Điều này cũng đồng nghĩa, nếu một dự án trước đây cần 8 năm mới hoàn vốn, thì thời điểm hiện tại ngay cả khu vực phía Bắc có số giờ nắng thấp hơn so với miền Trung và miền Nam cũng chỉ khoảng 5 năm là hoàn vốn. Lắp đặt điện mặt trời mái nhà ở khu vực miền Bắc đang cho thấy hiệu quả rõ rệt khi chi phí đầu tư giảm và công nghệ ngày càng được cải thiện.

Từ thực tế lắp đặt ĐMTMN tại nhà xưởng của doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Tạo - Phó Tổng Giám đốc Công ty cơ khí Ngãi Cầu (Bắc Ninh) cho biết: "Trên mái có 1MW điện năng lượng mặt trời để sử dụng năng lượng tái tạo, cùng với cây xanh làm mát thì cũng giúp hạn chế việc sử dụng điều hòa. Nó làm mát nhà xưởng này là quan trọng. Vào những hôm nắng nóng ngoài trời mà khoảng gần 40oC thì trong xưởng nó còn cao hơn nữa, có hệ thống mái như vậy thì sẽ đỡ đi".

Các tỉnh, thành phố có trách nhiệm tuyên truyền về ĐMTMN

Chỉ thị 10/CT-TTg cũng yêu cầu các tỉnh, thành phố có trách nhiệm tuyên truyền, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tham gia lắp đặt ĐMTMN; phấn đấu đạt mục tiêu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình tại địa phương lắp đặt, sử dụng ĐMTMN; hoặc phấn đấu tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt ĐMTMN trong kế hoạch phát triển ĐMTMN giai đoạn 2026 - 2030 của địa phương. Đồng thời, báo cáo Bộ Công Thương về tình hình phát triển ĐMTMN tại địa phương theo quy định.

Dưới góc độ đơn vị điều độ, vận hành hệ thống điện Quốc gia, ông Nguyễn Bá Hoài - Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Năng lượng tái tạo, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), Bộ Công Thương nêu thực tế, việc người dân, doanh nghiệp (tổ chức/cá nhân) cung cấp các thông tin về ĐMTMN có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ phục vụ cho công tác quản lý mà đối với những người điều độ, vận hành hệ thống điện sẽ có một bức tranh đầy đủ hơn về sự phát triển của các nguồn điện, qua đó giúp đảm bảo được việc cung cấp điện an toàn ổn định cho chính doanh nghiệp, người dân.

"Việc có đầy đủ thông tin về điện mặt trời mái nhà hết sức cần thiết. Chúng tôi sẽ sử dụng các số liệu này trong công tác về dự báo công suất phát của các nguồn này cũng như các tính toán về hệ thống điện (như về điện áp, tần số, về quán tính hệ thống…) để đảm bảo cung cấp điện an toàn, ổn định cho người dân. Theo đó thì thông số quan trọng nhất mà chúng tôi cần đấy là thông số về quy mô lắp đặt của loại hình này. Từ đó chúng tôi có thể dự báo được khả năng phát của ĐMTMN trong các khung thời gian vận hành (là ngày tới chu kỳ tới, giờ tới) theo các diễn biến thời tiết. Việc thiếu những thông tin vận hành cơ bản sẽ làm mô hình dự báo của cơ quan điều độ bị ảnh hưởng. Qua đó dẫn đến những cái sai số trong công tác lập lịch vận hành, huy động các nguồn điện, và có thể ảnh hưởng đến việc cấp điện an toàn, ổn định cho người dân" - ông Nguyễn Bá Hoài - Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Năng lượng tái tạo, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) thông tin.

Liên quan đến chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt ĐMTMN và hệ thống lưu trữ điện, Chỉ thị 10/CT-TTg yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan để đề xuất giải pháp phù hợp trong việc bố trí nguồn ngân sách nhà nước cho thực hiện chính sách hỗ trợ về điện mặt trời mái nhà; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan đề xuất đầu mối tín dụng để thực hiện chính sách, đảm bảo thuận lợi cho người dân và tuân thủ quy định pháp luật liên quan; hoàn thành trong tháng 4 năm 2026.

Chỉ thị 10/CT-TTg đồng thời nhấn mạnh, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với Bộ, ngành, UBND cấp tỉnh để có giải pháp phù hợp về ngân sách, hỗ trợ tín dụng lắp đặt ĐMTMN và BESS tại tòa nhà công sở, tại các hộ gia đình; hỗ trợ tín dụng xanh/tín dụng ưu đãi cho hộ gia đình và doanh nghiệp lắp ĐMTMN và BESS.

Bộ Xây dựng có trách nhiệm nghiên cứu, rà soát đề xuất ban hành/ban hành các quy định/tiêu chuẩn/quy chuẩn về công trình xây dựng mới, tự chủ một phần điện năng thông qua ĐMTMN, và các giải pháp năng lượng tại chỗ phù hợp; quy định yêu cầu thiết kế “sẵn sàng cho điện mặt trời”; hướng dẫn thống nhất yêu cầu an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy cho ĐMTMN/BESS./.