Vì vậy, bảo hiểm nông nghiệp cần được xem là “lá chắn” tài chính và công cụ quản trị rủi ro chiến lược, góp phần bảo vệ dòng vốn tín dụng, ổn định chuỗi giá trị và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Bảo hiểm – điều kiện để dòng vốn chảy vào nông nghiệp xanh

Theo các chuyên gia nông nghiệp, đặc thù của sản xuất nông nghiệp là luôn phải đối mặt với rủi ro thiên tai, dịch bệnh, trong khi các tác động từ biến đổi khí hậu đang ngày càng khốc liệt hơn.

ÔngLê Đình Huy Phó Tổng giám đốc Bảo hiểm Agribank (ABIC), cho rằng,  để tín dụng có thể mạnh dạn chảy vào các dự án nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn hay các mô hình sản xuất xanh, bên cạnh chính sách ưu đãi lãi suất cần có một cơ chế bảo vệ vốn hiệu quả. Vì vậy, bảo hiểm phải được xem là một phần không thể tách rời của chính sách tín dụng khi tham gia chuỗi liên kết nông nghiệp số – nông nghiệp xanh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Cổ phần Nhật Long chuyên xuất khẩu thủy sản nhận định tín dụng theo chuỗi giá trị là xu hướng tất yếu của nông nghiệp hiện đại, song vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận vốn. Theo ông Long, mô hình cho vay theo chuỗi giúp ngân hàng đánh giá rủi ro trên toàn bộ quá trình sản xuất – tiêu thụ thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nông nghiệp hiện sử dụng đất thuê trả tiền hằng năm nên khó được định giá tài sản để vay vốn, dù quy mô sản xuất lớn và có chuỗi liên kết ổn định.

Ra đời năm 2006 với vai trò là “cánh tay đắc lực” của Agribank trong thực hiện chính sách tín dụng cho Tam nông phát triển, Công ty Bảo hiểm Agribank (ABIC) đã triển khai mô hình “nhúng” bảo hiểm vào các gói tín dụng nông nghiệp.

Thông qua mạng lưới hơn 2.400 chi nhánh và khoảng 30.000 đại lý là cán bộ ngân hàng, Agribank và ABIC đã đưa các sản phẩm tài chính – bảo hiểm đến tận thôn, bản, vùng sâu, vùng xa.

Theo ông Lê Đình Huy, mỗi năm ABIC phục vụ hơn 2,5 triệu lượt khách hàng vay vốn, tương đương trên 65% số hộ nông dân có quan hệ tín dụng với Agribank. Tổng số tiền bồi thường bảo hiểm hằng năm dao động từ 700 – 1.000 tỷ đồng, góp phần giúp người dân khắc phục thiệt hại, trả nợ ngân hàng, giảm nợ xấu và bảo vệ nguồn vốn của Nhà nước.

Một trong những mô hình được ABIC triển khai là bảo hiểm cây lúa trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao ở DBSCL. Dù còn nhiều khó khăn, thực tiễn cho thấy triển khai thông qua hợp tác xã là hướng đi phù hợp, bởi HTX vừa đóng vai trò trung tâm của chuỗi giá trị vừa giúp doanh nghiệp bảo hiểm kết nối hiệu quả với các hộ nông dân, tiết giảm chi phí và nâng cao khả năng kiểm soát quy trình sản xuất.

Những “điểm nghẽn” khiến bảo hiểm nông nghiệp chưa phát huy hết vai trò

Dẫu vậy, tỷ lệ bảo vệ tín dụng thông qua bảo hiểm vẫn còn khá thấp. Theo ABIC, hiện mới chỉ khoảng 15% dư nợ tín dụng được bảo vệ bằng bảo hiểm. Nguyên nhân đầu tiên đến từ rào cản pháp lý. Theo ông Lê Đình Huy, Phó Tổng giám đốc ABIC quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng 2024 về việc cấm gắn bán sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với dịch vụ ngân hàng nếu áp dụng cứng nhắc sẽ làm suy yếu liên kết giữa tín dụng – bảo hiểm – hộ nông dân. Điều này khiến nhiều chủ thể trong chuỗi giá trị chưa nhìn nhận bảo hiểm là công cụ quản trị rủi ro mà chỉ coi là một khoản chi phí phát sinh.

Bên cạnh đó, chính sách bảo hiểm nông nghiệp hiện hành vẫn còn nhiều bất cập. Nghị định 58/2018/NĐ-CP còn hạn chế về cơ chế hỗ trợ phí, đối tượng tham gia, phạm vi bảo hiểm và địa bàn triển khai, khiến doanh nghiệp bảo hiểm chưa đủ động lực đầu tư dài hạn vào lĩnh vực có mức độ rủi ro rất cao.

Một khó khăn lớn khác là thiếu dữ liệu đồng bộ về thời tiết, dịch bệnh, năng suất, giá nông sản và lịch sử tổn thất. Điều này gây khó khăn cho việc thiết kế sản phẩm, tính phí và mở rộng các mô hình bảo hiểm hiện đại như bảo hiểm chỉ số.

Ngoài ra, liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp hiện vẫn thiếu bền vững, nhiều HTX chưa thực sự đóng vai trò trung tâm kết nối. Doanh nghiệp bảo hiểm phải tiếp cận hàng triệu hộ sản xuất nhỏ lẻ, dẫn đến chi phí triển khai cao và khó kiểm soát quy trình kỹ thuật.

Cần chính sách đủ mạnh để phát triển sản phẩm bảo hiểm trong lĩnh vực nông nghiệp

Từ kinh nghiệm thực tiễn, các chuyên gia và doanh nghiệp bảo hiểm kiến nghị hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách để phát huy vai trò của bảo hiểm trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

Theo đó, cần có hướng dẫn linh hoạt trong triển khai Luật Các tổ chức tín dụng 2024, cho phép tích hợp bảo hiểm vào các gói tín dụng nông nghiệp như một giải pháp đảm bảo an toàn vốn vay. Đồng thời, cần chuyển tư duy từ coi bảo hiểm là chính sách an sinh sang công cụ quản trị chuỗi giá trị nông nghiệp. Nhà nước nên đóng vai trò “người bảo hiểm cuối cùng” thông qua việc hình thành quỹ tái bảo hiểm thảm họa quốc gia, ông Lê Đình Huy, Phó Tổng giám đốc ABIC khuyến nghị.

Một giải pháp quan trọng khác là đầu tư xây dựng hạ tầng dữ liệu nông nghiệp quốc gia, bao gồm dữ liệu thời tiết, dịch bệnh, năng suất và viễn thám để phục vụ cả ngân hàng và doanh nghiệp bảo hiểm.

Về phía doanh nghiệp bảo hiểm và ngân hàng, cần đẩy mạnh ứng dụng AI, công nghệ số, viễn thám trong giám định tổn thất và chi trả trực tuyến nhằm rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao niềm tin của người dân.

Chuyên gia tài chính – ngân hàng Nguyễn Quang Huy của Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, thúc đẩy dòng vốn vào nông nghiệp xanh, hiện đại không thể thiếu vai trò của bảo hiểm. Khi có bảo hiểm, ngân hàng yên tâm cho vay, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và nông dân tự tin mở rộng sản xuất.

Theo ông Huy, kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy việc Chính phủ hỗ trợ tới 70 – 80% phí bảo hiểm đã giúp tỷ lệ tham gia bảo hiểm nông nghiệp tăng mạnh, qua đó giảm đáng kể thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh.

Có thể thấy, trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh, số hóa và bền vững, bảo hiểm nông nghiệp không còn là giải pháp bổ trợ mà cần trở thành cấu phần bắt buộc của hệ sinh thái tài chính nông nghiệp hiện đại. Khi được đặt đúng vị trí là công cụ quản trị rủi ro chuyên nghiệp, bảo hiểm sẽ là “đòn bẩy” giúp nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao sức cạnh tranh và vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bảo hiểm nông nghiệp mang lại lợi ích gì?

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuyển đổi sang nông nghiệp xanh và số hóa, bảo hiểm không chỉ bảo vệ người nông dân mà còn mang lại lợi ích cho toàn bộ hệ sinh thái sản xuất nông nghiệp.

Với Nhà nước: Bảo hiểm giúp giảm gánh nặng cứu trợ sau thiên tai bằng cách chuyển giao rủi ro sang thị trường bảo hiểm và tái bảo hiểm quốc tế. Thay vì chi hàng nghìn tỷ đồng hỗ trợ sau thiên tai, ngân sách có thể tập trung hỗ trợ phí bảo hiểm để xây dựng cơ chế tài chính bền vững hơn cho nông dân. Đồng thời, bảo hiểm còn góp phần bảo vệ an ninh tài chính nông thôn, hạn chế nợ xấu và ổn định hệ thống tín dụng khu vực Tam nông.

Với nông dân: Bảo hiểm được xem như “phao cứu sinh” giúp người dân không rơi vào vòng xoáy nợ nần sau thiên tai, dịch bệnh. Khi được bồi thường kịp thời, nông dân có thể nhanh chóng tái sản xuất thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cứu trợ ngân sách. Việc tham gia bảo hiểm cũng thúc đẩy nông dân tuân thủ quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn sản xuất xanh và số hóa để đủ điều kiện được bảo hiểm.

Với ngân hàng và tổ chức tín dụng: Bảo hiểm giúp giảm áp lực tài sản thế chấp, tạo điều kiện để ngân hàng mạnh dạn giải ngân cho các mô hình sản xuất hiện đại. Quá trình định phí bảo hiểm cũng đồng thời là quá trình đánh giá mức độ minh bạch và chuẩn hóa của mô hình sản xuất, hỗ trợ ngân hàng trong công tác thẩm định rủi ro.

Với chuỗi giá trị nông nghiệp: Trong mô hình liên kết chuỗi, bảo hiểm đóng vai trò ngăn đứt gãy chuỗi cung ứng, giúp duy trì nguồn nguyên liệu ổn định cho doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu khi xảy ra biến cố. Đồng thời, đây cũng là công cụ thúc đẩy chuẩn hóa sản xuất theo hướng xanh, sạch và bền vững.

Thanh Trường