Dự cuộc gặp có khoảng 40 đại diện chuyên gia, trí thức đang làm việc trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, máy bay không người lái, thiết kế phần mềm, chính sách công, tài chính, giáo dục, luật quốc tế, xây dựng.

Tại buổi gặp mặt, các chuyên  gia, trí thức người Việt Nam tại Hoa Kỳ đã đóng góp nhiều ý kiến về việc làm sao để Việt Nam có vai trò lớn hơn trong chuỗi giá trị AI toàn cầu; Những định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn năm 2045 cho trí tuệ nhân tạo Việt Nam; Việt Nam cần làm gì để thu hút dòng vốn toàn cầu cùng với việc tập hợp và kết nối nguồn lực chuyên gia, trí thức Việt Nam tại Hoa Kỳ.

Giáo sư Trần Ngọc Anh, Chủ tịch sáng lập Mạng lưới Sáng kiến Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Tư vấn quốc gia về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhận định trong kỷ nguyên AI, Việt Nam không thể tiếp tục gia công giá rẻ hay chạy đua phát triển các mô hình nền tảng tốn hàng trăm tỷ USD. Bứt phá duy nhất nằm ở lớp ứng dụng chuyên sâu, với hạt nhân thực thi then chốt là các startups công nghệ-bao gồm các nhóm sáng tạo tinh gọn 1-5 người và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhờ lợi thế tinh gọn, họ có thể biến AI mở thành giải pháp thực chiến nhanh gấp 10 lần các tập đoàn lớn để xuất khẩu phần mềm giá trị cao.  

Giáo sư Trần Ngọc Anh đề xuất: “Việt Nam sẽ là vườn ươm cho các doanh nghiệp này. Làm sao mà nối được vào thế giới và để cho nó thành công thì có hai hướng.  Thứ nhất, hôm nay các  chuyên gia ở đây họ có thể giúp để đưa công nghệ, đưa thị trường, kết nối và chuyển giao công nghệ cho các tập đoàn ở Việt Nam. Thứ hai, là về phía Nhà nước thì có bốn việc cần làm được: Thứ nhất là nguồn lực con người. Thứ hai là hạ tầng dùng chung, mình cần hỗ trợ. Thứ ba là cần có một hệ sinh thái để tạo ra các đầu tư mạo hiểm.  Thứ tư, vì các doanh nghiệp này là các doanh nghiệp rất là nhỏ, chúng ts cần  tạo được một không gian trong 5 năm đầu, tạo các điều kiện để cho họ, để họ phát triển.  Thước đo để cho chúng ta thành công: Khi nào các doanh nghiệp siêu nhỏ này họ chọn đăng ký ở Việt Nam thay vì Singapore, thì lúc ấy chúng ta sẽ thành công”. Và như vậy mục tiêu tăng trưởng hai con số chúng ta hoàn toàn có thể đạt được”.

Cùng quan điểm với những chia sẻ, nhận định của Giáo sư Trần Ngọc Anh, Tiến sỹ Lương Minh Thắng, Giám đốc Nghiên cứu và Nhà khoa học danh dự tại Google DeepMind cho rằng, để ghi tên Việt Nam trên bản đồ AI thế giới trước năm 2030, chúng ta cần hoàn thành 2 mục tiêu cốt lõi đó là: đạt được chủ quyền AI tuyệt đối (AI Sovereignty) thông qua việc tự chủ huấn luyện mô hình nền tảng và trở thành quốc gia tiên phong về tác nhân AI (Agentic AI). Để hiện thực hóa 2 mục tiêu trên, Tiến sỹ Lương Minh Thắng đề xuất 3 trụ cột hành động trọng tâm: “Thứ nhất, xây dựng hạ tầng AI quốc gia. Cụ thể là chúng ta có thể thành lập một Ủy ban Quốc gia về tài nguyên AI để làm nhạc trưởng, điều phối huy động tài nguyên tính toán để có thể phân bổ đúng người, đúng các dự án tiềm năng. Và Ủy ban này cũng có thể thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào các hạ tầng tính toán tại Việt Nam, đồng thời có thể quản lý, khai thác sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn cho phát triển kinh tế cũng như an ninh quốc gia. Thứ hai, tôi mong muốn có thể đào tạo 1.000 chuyên gia tinh hoa và thậm chí có thể hướng tới xây dựng một đại học thuần AI. Và tôi muốn chúng ta có thể tiến tới hợp tác chiến lược với các đối tác ở hàng đầu, ví dụ như là Đại học Stanford, để thành lập một đại học thuần AI tại Việt Nam. H vọng trong giai đoạn 2027 đến 2030, chúng ta sẽ cố gắng đào tạo lũy tiến, có thể đạt mốc 100.000 kỹ sư ứng dụng AI thì sẽ rất là tốt” .

Phát biểu tại buổi gặp mặt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao những ý kiến phát biểu rất tâm huyết, rất cụ thể; vui mừng khi thấy các Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài và các Nghị quyết khác đều được đông đảo kiều bào đón nhận; trân trọng những đóng góp của các thế hệ thanh niên, sinh viên, chuyên gia tại Hoa Kỳ trong thời gian qua; mong muốn được nghe nhiều hơn nữa những ý kiến góp ý, những ý tưởng cũng như những tâm tư, băn khoăn, từ việc học, việc làm đến những khó khăn khi muốn hợp tác với trong nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, trong khoa học và công nghệ, khoảng cách giữa Việt Nam với các nước đi trước còn xa, chưa làm chủ được nhiều công nghệ cốt lõi; điều kiện dành cho nghiên cứu còn thiếu, đội ngũ chuyên gia trình độ cao chưa đáp ứng được nhu cầu, đặt ra yêu cầu thay đổi mạnh mẽ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, Đảng và Nhà nước xác định phải kiên trì và quyết liệt khắc phục những hạn chế, tạo điều kiện, khuyến khích các nhà khoa học nghiên cứu, sáng tạo để đem đến những sản phẩm thiết thực, hiệu quả. Trước mắt là tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc trong thực hiện chính sách, dành nguồn đầu tư có trọng tâm cho nghiên cứu và nâng chất lượng đào tạo, đồng thời cũng cần có cơ chế hợp lý đối với những rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

Chia sẻ về những điểm mới trong Nghị quyết số 23  của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam, đồng thời là nguồn lực chiến lược quan trọng của đất nước. Điều đó có nghĩa là tri thức, kinh nghiệm và những quan hệ hợp tác mà các chuyên gia, nhà khoa học người Việt vun đắp ở nước ngoài cần có chỗ đứng xứng đáng trong các chương trình phát triển của Việt Nam. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, điểm mới rất đáng chú ý của Nghị quyết 23 là yêu cầu các cơ quan phải cùng đồng hành, xây dựng cơ chế để kiều bào có thể tham gia sâu hơn. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, muốn thực hiện được điều đó, trong nước phải biết lắng nghe từ sớm, sẵn sàng chia sẻ thông tin và cùng xác định công việc: “Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam và Hoa Kỳ tạo điều kiện để mở rộng hợp tác giáo dục, nghiên cứu và công nghệ. Tôi trân trọng những đóng góp của các anh, các chị tại các trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng ở Hoa Kỳ. Việc trở về hay tiếp tục làm việc ở nước ngoài là lựa chọn gắn với nghề nghiệp, gia đình và hoàn cảnh của mỗi người. Chúng tôi tôn trọng những lựa chọn ấy. Người muốn trở về cần được hỗ trợ để có thể ổn định cuộc sống và làm việc lâu dài. Người đang ở nước ngoài cũng có thể tìm cách để tham gia thuận tiện, phù hợp với thời gian và trách nhiệm của mình. Một anh chị có thể cùng hướng dẫn nghiên cứu sinh, một người khác tham gia nhóm tư vấn hoặc hợp tác với đồng nghiệp trong nước theo từng dự án. Với các bạn sinh viên, cần có khi sự gắn bó bắt đầu từ việc giới thiệu một cơ hội học tập, chia sẻ tài liệu hay giúp một người bạn tìm nơi thực tập. Chúng tôi trân quý những việc như vậy”.

Để những đóng góp của kiều bào phát huy hiệu quả, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam tại Hoa Kỳ phối hợp với Hội Chuyên gia và Sinh viên Việt Nam tại Hoa Kỳ tổng hợp đầy đủ những ý kiến tại cuộc gặp, chuyển đến đúng cơ quan phụ trách và theo dõi việc trả lời. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành liên quan cần chủ động mời các chuyên gia, nhà nghiên cứu người Việt Nam ở nước ngoài tham gia góp ý từ khi xây dựng chính sách, xác định nhiệm vụ nghiên cứu và thiết kế chương trình đào tạo. Đối với những vấn đề còn ý kiến khác nhau, cần tổ chức trao đổi chuyên môn đến nơi đến chốn. Kết quả tiếp thu phải được thể hiện trong việc điều chỉnh nội dung hoặc trong lời giải thích có căn cứ gửi lại người góp ý. Đồng thời các cơ quan chức năng tạo điều kiện tốt nhất có thể cho những đóng góp đó.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn Hội Chuyên gia và Sinh viên Việt Nam tại Hoa Kỳ tiếp tục là nơi mọi người tin cậy, tìm được sự giúp đỡ. Theo đó, cần tiếp tục triển khai các hoạt động phù hợp với khả năng của Hội và nhu cầu của thành viên, như hỗ trợ người trẻ tìm người hướng dẫn, kết nối một nhóm nghiên cứu hoặc giới thiệu đối tác cho một dự án. Các bạn sinh viên có thể tìm được ở Hội sự chia sẻ của những người đã đi qua những lựa chọn tương tự; khi cần hỗ trợ, có thể liên hệ thuận tiện với các cơ quan đại diện. Các cơ quan đại diện tại Hoa Kỳ cần tiếp tục trao đổi, hỗ trợ Hội, đồng thời tôn trọng cách thức tổ chức và hoạt động của Hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong tiếp tục nhận được ý kiến thẳng thắn, cả về những điều trong nước làm chưa tốt và những việc các cơ quan cần thay đổi để hợp tác thuận lợi hơn, qua đó đóng góp thiết thực cho sự phát triển của đất nước./.

Việt Cường-Quang Trung/Ban Thời sự VOV1