Không chỉ thúc đẩy doanh nghiệp khắc phục vi phạm, cơ chế này còn góp phần bảo vệ lợi ích công cộng và quyền lợi chính đáng của người dân.

Nhiều năm qua, người dân Tổ 2, Tổ 3, phường Mông Dương phải sống trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng từ bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt tại khu xử lý rác thải trên địa bàn. Mùi hôi thối, ruồi nhặng và nước rỉ rác ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, sản xuất và sức khỏe của các hộ dân. Dù chính quyền địa phương nhiều lần kiểm tra, làm việc, tình trạng ô nhiễm vẫn chưa được xử lý triệt để.

Trước thực trạng này, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 3, thành phố Quảng Ninh đã chủ động xác minh, kiểm tra hiện trạng, lấy mẫu xét nghiệm môi trường và ghi nhận ý kiến người dân. Qua đó, xác định những vi phạm tại bãi rác xâm phạm lợi ích công cộng, ảnh hưởng đến môi trường nước và không khí.

Thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công cộng, cơ quan kiểm sát đã triển khai cơ chế kiến nghị trước, khởi kiện sau.

Sau khi nhận được văn bản yêu cầu khắc phục hậu quả, Công ty Xây dựng Phát triển Thanh Phong, đơn vị quản lý bãi rác, đã tổ chức thu gom lượng rác tồn đọng, đưa rác về các ô chôn lấp theo quy định; đồng thời xử lý nước rỉ rác, phun chế phẩm khử mùi, diệt ruồi muỗi và phủ bạt bảo đảm vệ sinh môi trường.

Những thay đổi này đã giúp giảm đáng kể mùi hôi và tình trạng ruồi nhặng, trả lại môi trường sống dễ chịu hơn cho người dân.

Đánh giá về ý nghĩa của cơ chế mới, ông Phạm Viết Vượng, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Quảng Ninh, cho rằng Nghị quyết 205 là một chế định chưa từng có tiền lệ, tạo bước chuyển quan trọng trong vai trò của ngành Kiểm sát, chủ động bảo vệ lợi ích công cộng và nhóm người yếu thế.

Theo ông Phạm Viết Vượng, việc triển khai Nghị quyết không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của người yếu thế, thu hồi hàng trăm tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, thu hồi đất công sử dụng sai mục đích mà còn giải quyết dứt điểm nhiều vụ việc ô nhiễm môi trường kéo dài. Qua đó, từng bước nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, xây dựng môi trường xã hội thượng tôn pháp luật, an ninh và an toàn.

Thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy, cơ chế kiến nghị trước, khởi kiện sau không chỉ tạo áp lực để các tổ chức, cá nhân vi phạm tự giác khắc phục hậu quả mà còn thúc đẩy trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý nhà nước. Quan trọng hơn, người dân có thêm một cơ chế pháp lý để tiếng nói và quyền lợi chính đáng được lắng nghe, bảo vệ.