Trong dòng chảy đầy biến động của địa chính trị thế giới, hình ảnh cây tre Việt Nam với "gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển" đã trở thành biểu tượng độc đáo cho chiến lược đối ngoại của đất nước. Tuy nhiên, khi vị thế quốc tế của Việt Nam càng lên cao, những luận điệu sai trái, thù địch lại càng trở nên tinh vi, nhằm bôi nhọ và hạ thấp giá trị của chiến lược này.

Vì vậy, mỗi người Việt Nam chúng ta cần có một cái nhìn thấu đáo để bóc trần âm mưu của các thế lực chống phá, đồng thời khẳng định sức mạnh tự cường của ngoại giao Việt Nam.

Nhận diện và đập tan những luồng "gió độc"

Thứ nhất là sự uyển chuyển, linh hoạt không phải là “kẻ cơ hội"!

Một trong những luận điệu phổ biến nhất là việc đánh đồng sự linh hoạt của ngoại giao cây tre với thái độ "ba phải", "gió chiều nào che chiều nấy". Các đối tượng này rêu rao rằng Việt Nam đang thiếu lập trường, không kiên định, chỉ biết “bám” vào các cường quốc để trục lợi.

Chúng ta cần khẳng định rẳng đây là cách nhìn nhận hời hợt và cố tình xuyên tạc. Đặc điểm nổi bật của cây tre Việt Nam là cành uyển chuyển, mềm dẻo nhưng gốc luôn vững vàng. Gốc ở đây chính là lợi ích quốc gia dân tộc, là độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Việt Nam không “đu bám” mà chúng ta đang "định vị" mình một cách thông minh. Trong chiến lược ngoại giao, linh hoạt về phương pháp để kiên định về mục tiêu là một nghệ thuật đỉnh cao. Chúng ta hợp tác với tất cả các bên trên tinh thần tôn trọng luật pháp quốc tế, không theo bên này để chống bên kia. Đó là bản lĩnh của một quốc gia tự trọng, chứ không phải sự khôn lỏi của một “kẻ cơ hội”.

Thứ hai là Việt Nam chọn chính nghĩa chứ không “chọn bên”!

Các thế lực thù địch còn thường xuyên khiêu khích, kích động rằng: Trong một thế giới phân cực, Việt Nam sẽ bị các cường quốc "bỏ rơi" nếu không chọn bên.

Việt Nam đã nhiều lần khẳng định: Không chọn bên mà chọn chính nghĩa, chọn lẽ phải. Quan điểm "không chọn bên mà chọn chính nghĩa, chọn lẽ phải" là nguyên tắc cốt lõi trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam, được khẳng định nhiều lần bởi Nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính và các lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước. Phương châm này thể hiện lập trường không đứng về phe phái, không tham gia liên minh quân sự chống bên này hay bên kia, mà Việt Nam luôn ưu tiên giải quyết vấn đề dựa trên luật pháp quốc tế, hòa bình, và lợi ích quốc gia dân tộc.

Thực tiễn lịch sử cho thấy, việc dựa dẫm vào một phe phái quân sự nào đó thường biến một quốc gia thành "quân cờ" trong tay kẻ khác. Chính sách ngoại giao "bốn không" của Việt Nam không phải là sự tự cô lập, mà là sự tự chủ chiến lược. Việc chúng ta có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện - cấp độ cao nhất trong hệ thống phân cấp quan hệ ngoại giao với 8 quốc gia lớn trên thế giới chính là minh chứng hùng hồn nhất. Sự gia tăng nhanh chóng số lượng các đối tác chiến lược toàn diện trong giai đoạn 2022–2024 (với 5 quốc gia mới) là minh chứng rõ nét cho sự thành công của chiến lược “ngoại giao cây tre”. Việc chủ động nâng cấp quan hệ với các cường quốc hàng đầu và các đối tác quan trọng giúp Việt Nam tối ưu hóa lợi ích quốc gia, đa dạng hóa thị trường và củng cố vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là bước đệm quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà Đảng và Nhà nước đã đề ra cho giai đoạn mới, đặc biệt là sau kỳ Đại hội XIV.

Điều đó khẳng định rằng chúng ta không chọn bên, nhưng tất cả các bên đều chọn hợp tác với Việt Nam. Đó chính là sức mạnh của chính nghĩa và niềm tin quốc tế.

Việt Nam không bao giờ đánh đổi chủ quyền vì lợi ích trước mắt!

Lợi dụng các diễn đàn đa phương, các thế lực thù địch thường xuyên xuyên tạc rằng việc Việt Nam mở rộng quan hệ đối ngoại là để đánh đổi chủ quyền hoặc chấp nhận các điều kiện chính trị phi lý. Họ sử dụng chiêu bài "nhân quyền", "tôn giáo" để xuyên tạc các hiệp định thương mại, cho rằng Việt Nam đang bị "phương Tây hóa" hoặc "lệ thuộc hóa".

Luận điệu trên là hoàn toàn sai trái nhằm thực hiện ý đồ chống phá Đảng và Nhà nước ta. Hội nhập quốc tế của Việt Nam là hội nhập về kinh tế để làm mạnh thêm nội lực, chắc chắn không phải là sự "hòa tan" về chính trị. Mọi cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia đều dựa trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng thể chế chính trị của nhau. Những thành tựu về xóa đói giảm nghèo, chăm sóc y tế và quyền tự do tín ngưỡng tại Việt Nam chính là câu trả lời đanh thép nhất bóc trần những luận điệu về nhân quyền sai lệch của các phe phái phản động.

Thực tiễn chứng minh rằng cây tre luôn đứng vững giữa bão tố!

Không có lý luận nào thuyết phục hơn thực tiễn. Chúng ta hãy nhìn vào các chính sách, cách giải quyết những “điểm nóng” trong quan hệ quốc tế của Việt Nam thời gian qua:

Đầu tiên phải kể đến vấn đề Biển Đông. Thay vì đối đầu cực đoan, Việt Nam chọn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) làm điểm tựa chiến lược. Chúng ta giữ chủ quyền bằng bản lĩnh, bảo vệ hòa bình bằng sự thượng tôn pháp luật — một sự cân bằng tuyệt đối giữa "nhu" và "cương" trong vùng sóng dữ.

Thứ hai là trong quan hệ với các nước lớn. Việt Nam đã đón tiếp nguyên thủ các cường quốc Mỹ, Trung Quốc, Nga trong một "chớp mắt" lịch sử (trong thời gian ngắn từ tháng 9/2023 đến tháng 6/2024 ). Điều đó đã xác lập vị thế trung tâm của Việt Nam trong cấu trúc an ninh khu vực. Chúng ta không chọn bên, nhưng khiến mọi phía phải chọn hợp tác với mình, biến Việt Nam trở thành điểm hội tụ của những tầm nhìn đối lập.

Thứ ba là những đóng góp quốc tế của Việt Nam. Việc gửi lực lượng gìn giữ hòa bình đến châu Phi hay hỗ trợ nhân đạo trong các thảm họa quốc tế đã cho thấy một Việt Nam có trách nhiệm, một cây tre không chỉ giữ gốc cho mình mà còn tỏa bóng mát cho bạn bè quốc tế.

Hội nhập chính là đòn bẩy mạnh mẽ để củng cố nội lực của đất nước

Nhìn lại hành trình gần 40 năm Đổi mới, có thể khẳng định rằng hội nhập kinh tế quốc tế không phải là một sự "đánh đổi" chủ quyền lấy tăng trưởng, mà trái lại, đó là một lộ trình chiến lược để xây dựng một nền kinh tế tự chủ, tự cường. Những con số tăng trưởng ấn tượng và vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ thế giới chính là những minh chứng đanh thép nhất, đập tan mọi luận điệu xuyên tạc cho rằng chúng ta đang "lệ thuộc" vào bên ngoài.

Sự bứt phá kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam (1986 - 2025)

Biểu đồ này chứng minh sự tăng trưởng "thần kỳ" sau gần 40 năm Đổi mới, đặc biệt là giai đoạn sau khi gia nhập WTO (2007) và ký kết các FTA thế hệ mới của Việt Nam.

Thực hiện đa dạng hóa thị trường nhằm chống lại sự lệ thuộc

Trong lý thuyết kinh tế hiện đại, sự lệ thuộc nguy hiểm nhất không phải là sự phụ thuộc vào vốn, mà là sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Các thế lực thù địch thường rêu rao rằng hội nhập khiến Việt Nam dễ bị tổn thương, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Chính hội nhập đã tạo ra một tấm khiên bảo vệ vững chắc cho nền kinh tế.

Nếu không có chủ trương hội nhập sâu rộng, Việt Nam có lẽ vẫn đang loay hoay trong những vòng lặp của các thị trường truyền thống hoặc chịu sự chi phối từ các đối tác lớn lân cận. Nhờ mạng lưới hơn 16 Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết và thực thi, bao gồm cả các hiệp định thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA, chúng ta đã mở toang cánh cửa đến với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm gần 90% GDP toàn cầu.

Khi một thị trường xảy ra biến động chính trị hoặc dựng lên các rào cản kỹ thuật khắt khe, nền kinh tế Việt Nam không còn rơi vào trạng thái "tê liệt". Chúng ta có quyền năng của sự lựa chọn. Khi một thị trường đóng cửa sẽ có hàng chục thị trường với các ưu đãi thuế quan vẫn đang rộng mở. Đây chính là biểu hiện cao nhất của sự tự chủ: Không để số phận nền kinh tế bị định đoạt bởi bất kỳ một tác nhân đơn lẻ nào.

Thực tiễn các đợt đứt gãy chuỗi cung ứng do đại dịch hay xung đột địa chính trị gần đây đã chứng minh một điều rằng những quốc gia đóng cửa là những quốc gia dễ tổn thương nhất. Trong khi đó, Việt Nam với sự linh hoạt của một nền kinh tế mở đã nhanh chóng chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu, tận dụng các kẽ hở thị trường để duy trì đà tăng trưởng. Sự tự chủ của chúng ta không nằm ở việc đóng cửa để bảo vệ mình, mà nằm ở năng lực xoay sở và thích ứng trong một thế giới đầy biến động.

Những số liệu trên chính là minh chứng hùng hồn phản bác luận điệu "lệ thuộc" mà các thế lực thù địch đang ngày đêm gieo rắc. Điều đó cũng cho thấy hàng hóa Việt Nam đã hiện diện khắp các cực kinh tế lớn nhất thế giới.

Hội nhập là đòn bẩy để kích hoạt tinh thần tự cường

Một luận điệu sai trái phổ biến khác là cho rằng hội nhập sẽ "thôn tính" các doanh nghiệp nội địa, biến Việt Nam thành công xưởng gia công cho nước ngoài. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế, hội nhập tạo ra môi trường khắc nghiệt nhưng cần thiết để nền kinh tế Việt Nam được trui rèn.

Chúng ta đều hiểu rằng mặt nước lặng không thể tạo ra những người chèo thuyền giỏi. Sự xuất hiện của các tập đoàn đa quốc gia và các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế đã tạo ra một áp lực cạnh tranh sòng phẳng, buộc các doanh nghiệp trong nước phải từ bỏ tư duy bao cấp, trông chờ vào sự bảo hộ của Nhà nước. Chính áp lực này đã thúc đẩy sự ra đời của một thế hệ doanh nghiệp mới có khả năng và tham vọng bơi ra biển lớn.

Bên cạnh đó, không thể phủ nhận rằng, để đáp ứng các cam kết FTA, chúng ta đã chủ động thực hiện những cuộc cách mạng về thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư. Đây không phải là làm theo yêu cầu của người khác mà là sự mượn áp lực cạnh tranh quốc tế để đẩy nhanh tiến độ tự hoàn thiện mình. Một bộ máy quản lý minh bạch, hiệu quả chính là cái gốc của sự tự chủ bền vững.

Việt Nam ngày càng được định vị trên bản đồ thế giới

Một quốc gia yếu thế và biệt lập sẽ không bao giờ có tiếng nói trên trường quốc tế. Sự tự chủ chỉ có được khi quốc gia thực sự là một "mắt xích" mà thế giới không thể thiếu. Việt Nam đã chứng minh được điều đó.

Từ một quốc gia bị bao vây, cấm vận, Việt Nam hiện nay đã trở thành một điểm đến chiến lược trong chính sách đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các cường quốc. Vị thế này không phải tự nhiên mà có, nó là kết quả của một quá trình hội nhập bền bỉ và khôn khéo.

Khi Việt Nam tham gia vào các mắt xích quan trọng của ngành bán dẫn, điện tử, dệt may và nông sản thế giới, chúng ta tạo ra một sự phụ thuộc lẫn nhau có lợi. Thế giới cần Việt Nam cũng như Việt Nam cần thế giới. Vị thế này mang lại cho Đảng và Nhà nước một quyền năng thương lượng cực lớn. Chúng ta có tiếng nói trọng lượng hơn trong các định chế quốc tế, có khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc trước các áp lực từ bên ngoài.

Một nền kinh tế hội nhập sâu rộng tạo ra một mạng lưới lợi ích đan xen với nhiều đối tác lớn. Khi lợi ích kinh tế của các cường quốc gắn liền với sự ổn định và phát triển của Việt Nam, đó chính là một tầng bảo đảm cho an ninh và chủ quyền lãnh thổ. Độc lập kinh tế và độc lập chính trị hòa quyện, bổ trợ cho nhau, tạo nên sức mạnh tổng hợp của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tóm lại, có thể khẳng định rằng hội nhập kinh tế quốc tế không làm yếu đi nội lực, mà trái lại, nó là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để nâng cấp nội lực. Những quan điểm cho rằng hội nhập dẫn đến "lệ thuộc" thực chất là sự hiểu biết hời hợt về kinh tế học chính trị hiện đại, hoặc là âm mưu muốn đóng băng sức sáng tạo của dân tộc hòng đưa Việt Nam trở lại thời kỳ lạc hậu, yếu thế.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng là bảo vệ huyết mạch dân tộc!

Đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái về “ngoại giao cây tre” không chỉ là công việc của các nhà ngoại giao chuyên nghiệp, mà là trách nhiệm của mỗi đảng viên, cán bộ và người dân. Khi chúng ta hiểu đúng về giá trị của sự độc lập, tự chủ, chúng ta sẽ có một "kháng thể" tự nhiên để chống lại và loại bỏ những “con virus” độc hại.

Trường phái ngoại giao cây tre Việt Nam không phải là sản phẩm của sự ngẫu nhiên, mà là sự lựa chọn tất yếu của lịch sử và bản lĩnh của một dân tộc yêu chuộng hòa bình và không bao giờ khuất phục trước những thế lực thù địch đang ngày đêm âm mưu chống phá.

Cây tre Việt Nam với gốc vững giúp đất nước tự tin hội nhập, cành uyển chuyển giúp hóa giải xung đột. “Ngoại giao cây tre” chính là biểu tượng của một Việt Nam tự cường, yêu chuộng hòa bình và là người bạn tin cậy của cộng đồng quốc tế. Mọi âm mưu chặt đứt gốc rễ hay bẻ gãy cành của cây tre ấy đều sẽ thất bại trước sức mạnh đoàn kết của dân tộc.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, mỗi cán bộ, đảng viên cần nhận thức rõ: Tự chủ không phải là khép kín mà trái lại tự chủ là năng lực làm chủ cuộc chơi trong bối cảnh thế giới nhiều biến động khó lường. Hội nhập chính là chiếc đòn bẩy vĩ đại để chúng ta nâng nền kinh tế Việt Nam lên một tầm cao mới, nơi mà độc lập, tự chủ được bảo đảm bằng sức mạnh của sự thịnh vượng và uy tín quốc tế không thể lay chuyển.

TS. Ma Ngọc Ngà- ThS. Phạm Thị Thanh

Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã  hội Việt Nam