Nông sản, thủy sản, gia vị, hàng dệt may, đồ gỗ nội thất, những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đều có dư địa rất lớn tại thị trường Trung Đông và Nam Á, song cũng đối mặt với áp lực cạnh tranh không nhỏ từ các đối thủ trong khu vực đã có mặt trước đó nhiều năm. Làm sao để doanh nghiệp có thể khai thác thị trường phục vụ hơn 2 tỷ dân (kể cả tái xuất), với dung lượng nhập khẩu hàng trăm tỷ đô la mỗi năm là vấn đề đặt ra.

Đây là nội dung của hội thảo "Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới" - sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động triển khai Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030 của Việt Nam, do Bộ Công Thương tổ chức hôm nay (12/6) theo hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến. 

                               Nghe âm thanh tại đây:

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, Trung Đông và Nam Á từ lâu được nhìn nhận là những thị trường tiềm năng của xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn 2024 - 2026, tiềm năng đó mới thực sự bắt đầu chuyển hóa thành hiện thực, thông qua một loạt bước đột phá về thể chế thương mại.

Đáng kể là Hiệp định VIFTA giữa Việt Nam và Israel chính thức có hiệu lực từ tháng 11/2024, bắt đầu thực thi từ tháng 01/2026 và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) - hiệp định thương mại tự do đầu tiên của Việt Nam với một quốc gia Vùng Vịnh - đã chính thức có hiệu lực từ ngày 03/02/2026. Cùng với đó, đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và quá trình rà soát nâng cấp AITIGA (ASEAN - Ấn Độ) đang được tích cực thúc đẩy...

"Đây là những tín hiệu rất đáng khích lệ. Lần đầu tiên trong lịch sử thương mại, hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận thị trường UAE với mức thuế ưu đãi đặc biệt, mở ra cánh cửa vào không chỉ một quốc gia, mà còn là cửa ngõ tới toàn bộ khu vực Trung Đông rộng lớn với hơn 400 triệu dân và GDP vượt 4 nghìn tỷ USD" - ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.

Cụ thể về thị trường UAE, ông Trương Xuân Trung - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, chỉ tính riêng năm 2025 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam sang thị trường UAE lên tới 6,55 tỷ USD, trong đó xuất khẩu hơn 5,9 tỷ USD, đem lại giá trị thặng dư thương mại lớn, nằm trong top đầu của Việt Nam. Nông nghiệp chỉ chiếm chưa tới 1% trong cơ cấu của nước này (chỉ 0,9%) nên UAE đang nhập khẩu tới 90% các mặt hàng nông sản, nguyên liệu sản xuất để phục vụ cho tiêu dùng và xuất khẩu.

Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu (không kể dầu khí) của UAE lên tới hơn 1,03 nghìn tỷ USD, ông Trương Xuân Trung nhấn mạnh cơ hội cho nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam khai thác thị trường này: "UAE - đặc biệt Dubai có vị trí có thể nói là một cái “hup” để xuất khẩu, tái xuất vì khoảng cách giữa Dubai và các nước như sang châu Phi, một số nước Trung Đông khác, rồi châu Âu, châu Á khoảng từ 6-8 giờ bay. Đường biển cũng rất thuận lợi, họ có những cảng biển rất lớn; Cơ sở hạ tầng rất là tốt để thúc đẩy logistic phát triển. Ngoài ra thì với 90% lượng hàng hóa họ phải nhập khẩu thì trong đó khoảng 40-50% là lượng hàng hoá họ tái xuất đi các nước khác…"

Đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh: Cơ hội là rõ ràng. Nhưng để chuyển hóa cơ hội thành đơn hàng, thành kim ngạch, thành thị phần bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuẩn bị thực sự nghiêm túc.

Trong đó, các thị trường này có đặc thù - yêu cầu chứng nhận Halal khắt khe, tiêu chuẩn kỹ thuật khác biệt, kênh phân phối đặc thù, và cả những biến động địa chính trị cần được theo dõi sát sao. Muốn tận dụng ưu đãi thuế quan từ CEPA hay VIFTA, doanh nghiệp phải đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, điều tưởng như đơn giản nhưng thực tế không ít doanh nghiệp còn lúng túng.

Bên cạnh đó, nông sản, thủy sản, gia vị, hàng dệt may, đồ gỗ nội thất, những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đều có dư địa rất lớn tại khu vực này, nhưng cũng đối mặt với áp lực cạnh tranh không nhỏ từ các đối thủ trong khu vực đã có mặt trước đó nhiều năm.

Từ kinh nghiệm thực tế xuất khẩu lớn vào thị trường Trung Đông, ông Lê Việt Anh – Tổng thư ký Hiệp hội hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, chia sẻ: "Về hỗ trợ chứng nhận Hala cũng là một vấn đề cơ quan nhà nước có nhiều kinh nghiệm, lợi thế để hỗ trợ cho các doanh nghiệp và tăng cường xúc tiến thương mại chuyên sâu ở Trung Đông và Nam Á. Đối với doanh nghiệp thì chúng tôi cũng kiến nghị là cần tăng cường chế biến sâu, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cũng như xây dựng thương hiệu riêng của mình; tăng cường liên kết với nông dân và vùng nguyên liệu để có được nguồn nguyên liệu ổn định, sạch và bền vững; Đối với chúng tôi là Hiệp hội thì ngoài việc đồng hành với các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp thì chúng tôi cũng tổ chức nhiều đoàn xúc tiến thương mại chuyên ngành; cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo kỹ thuật liên tục cho các hội viên…"

Từ thực tế đang xảy ra xung đột quân sự tại Trung Đông, ông Nguyễn Duy Minh - PCT Hiệp hội logistics Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp khi xuất khẩu vào thị trường này cần đặc biệt lưu ý trong đàm phán ký kết các hợp đồng, phải thật chặt chẽ để có được “win-win”, tránh những rủi ro hoàn toàn có thể lường trước được. "Thứ nhất là các nhà xuất nhập khẩu phải rất quan tâm tới công tác làm hợp động thật là kỹ với đối tác, đặc biệt là điều khoản “bất khả kháng”. Phải quy định với đối tác thật là rõ, tức là những trường hợp nào mà hai bên cùng chấp nhận là bất khả kháng, chúng ta có thể đưa vào những việc cụ thể, ví dụ như bây giờ những việc do xung đột xảy ra gây ách tắc hàng hóa như vậy thì có thống nhất hay không; Thứ hai là khi các hãng tàu hiện nay đang áp dụng điều khoản “EOV” - tức là khi mà họ tự động chấm dứt hành trình tại một điểm nào đó - ví dụ là chúng ta đang đi tới Dubai, nhưng mà bây giờ họ chấm dứt hành trình tại Ấn Độ chẳng hạn, nhưng họ bỏ hàng của chúng ta tại Chennai, họ nói bây giờ họ không đi được nữa, thì trong những trường hợp như vậy cũng phải đưa vào những điều khoản để chúng ta đàm phán trước, trong trường hợp như vậy thì những rủi ro chia sẻ sẽ như thế nào; tất cả những trường hợp này cần phải đưa vào. Và về vấn đề bảo hiểm thì chúng ta sẽ phải đàm phán với lại các bên bảo hiểm như thế nào để rủi rò về phía mình là thấp nhất" - đại diện Hiệp hội logistics Việt Nam khuyến nghị.

Với vai trò cơ quan chuyên trách về xuất nhập khẩu, ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh sẽ cùng với các Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại thị trường Trung Đông và Nam Á và các hiệp hội ngành hàng tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua các chương trình hội thảo, tập huấn và kết nối giao thương, đặc biệt trong giai đoạn bản lề khi các FTA mới với Trung Đông vừa đi vào thực thi, để hàng Việt Nam khẳng định vị thế lâu dài tại thị trường giàu tiềm năng này./.

Nguyên Long