BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC lưu ý sự lưu hành của chủng virus EV71, nhóm trẻ chưa có miễn dịch và môi trường nhà trẻ, mẫu giáo có mật độ tiếp xúc cao là ba yếu tố cần đặc biệt cảnh giác trong những tuần đầu năm học mới.

Theo bác sĩ Chính, nguy cơ cần đặc biệt lưu ý trong thời gian tới do sự hội tụ của nhiều yếu tố thuận lợi cho virus lây lan. Hơn 5 triệu trẻ dưới 6 tuổi, nhóm chịu gánh nặng tay chân miệng lớn nhất sẽ bước vào môi trường nhà trẻ, mẫu giáo. Trong số này có nhiều trẻ chưa từng tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh nên chưa hình thành miễn dịch chống lại bệnh. Khi một quần thể trẻ chưa có miễn dịch gia tăng tiếp xúc trong môi trường tập thể, virus có thêm cơ hội lan truyền và hình thành các chuỗi lây nhiễm.

Bên cạnh đó, tay chân miệng có thể do nhiều tác nhân thuộc nhóm Enterovirus gây ra nên trẻ từng mắc bệnh vẫn có thể tái nhiễm. Chẳng hạn, trẻ từng nhiễm phân nhóm B5 của chủng EV71 vẫn có thể tái mắc bệnh khi tiếp xúc với phân nhóm C1 đang lưu hành.

Tay chân miệng lây qua tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp, dịch từ bóng nước, phân của người bệnh hoặc qua đồ chơi, bàn ghế và các bề mặt nhiễm virus.  Vì vậy, việc hàng triệu trẻ nhỏ trở lại nhà trẻ, mẫu giáo trong tháng 9, nơi trẻ thường xuyên tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi và sinh hoạt trong không gian tập thể có thể làm gia tăng cơ hội lây truyền, đặc biệt tại các đô thị đông dân.

Theo bác sĩ Chính, một trong những nguy cơ đáng lo ngại của tay chân miệng do EV71 là bệnh có thể khởi phát không rầm rộ nhưng diễn tiến nặng nhanh, đặc biệt khi xuất hiện biến chứng thần kinh. Với EV71, virus có tính hướng thần kinh và liên quan chặt chẽ với các thể bệnh nặng. Khi ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, virus có thể gây viêm màng não, viêm não, viêm thân não hoặc viêm não tủy.

Nguy hiểm hơn, tổn thương thân não có thể gây rối loạn thần kinh tự chủ, kéo theo hàng loạt biến chứng tim mạch và hô hấp như nhịp tim nhanh, rối loạn huyết áp, rối loạn tuần hoàn, phù phổi cấp và suy hô hấp. Ở thể nặng, bệnh có thể tiến triển đến sốc, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời.

“Với tay chân miệng do EV71, điều cần đặc biệt cảnh giác không phải là trẻ có nhiều hay ít nốt phỏng mà là những thay đổi bất thường về thần kinh, tri giác, hô hấp và tuần hoàn. Một trẻ vài giờ trước còn tỉnh táo, chơi bình thường vẫn có thể xuất hiện dấu hiệu cảnh báo và chuyển nặng sau đó”, bác sĩ Chính lưu ý.

Trong bối cảnh số mắc đang duy trì ở mức cao và Bộ Y tế yêu cầu khẩn trương tăng cường phòng, chống bệnh, gia đình và trường học cần thực hiện thường xuyên nguyên tắc “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch. Người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và trước khi chế biến thức ăn; thường xuyên làm sạch đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ tiếp xúc; xử lý phân, chất thải đúng cách. Trẻ mắc hoặc nghi mắc bệnh cần được nghỉ học và theo dõi theo hướng dẫn để hạn chế lây truyền.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và kiểm soát lây nhiễm, Việt Nam đã có thêm bước tiến trong phòng bệnh chủ động. Từ tháng 3/2026, Bộ Y tế đã cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do EV71, chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi - nhóm tuổi chịu gánh nặng bệnh tật lớn. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động phòng tay chân miệng do EV71 - tác nhân liên quan nhiều đến các trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp ở trẻ nhỏ.

Là đối tác chiến lược toàn diện với Tập đoàn dược phẩm Biologics Substipharm (Thụy Sĩ), Hệ thống Tiêm chủng VNVC đang phối hợp thúc đẩy các thủ tục và chuẩn bị đồng bộ các điều kiện cần thiết để sớm đưa vắc xin về Việt Nam vào quý cuối năm 2026, góp phần bổ sung thêm giải pháp chủ động phòng bệnh hiệu quả bảo vệ trẻ trước tay chân miệng do EV71./.