Kỳ nghỉ Quốc khánh là dịp Hà Nội đón thêm đông đảo người dân và du khách đến tham quan, vui chơi, khám phá những không gian văn hóa của Thủ đô. Bên cạnh các hoạt động chào mừng ngày lễ, những điểm đến mang yếu tố trải nghiệm, giúp công chúng vừa tham quan vừa tìm hiểu lịch sử cũng trở thành một lựa chọn đáng chú ý.

Trong dòng chảy đó, triển lãm “Dấu ấn vàng son – Những mảnh ghép văn hóa Việt Nam thế kỷ X” đang mở cửa tại số 47 Hàng Dầu từ ngày 28/8 đến hết 2/9. Điểm đặc biệt của triển lãm nằm ở cách câu chuyện lịch sử được mở ra từ một tác phẩm điện ảnh.

Thay vì chỉ giới thiệu một bộ phim sắp ra mắt, không gian trưng bày đưa những gì thường nằm phía sau màn ảnh đến gần công chúng hơn: từ tư liệu nghiên cứu, bản phác họa, phục trang, binh khí, đạo cụ đến quá trình tái hiện đời sống của người Việt trong một giai đoạn lịch sử cách đây hơn một nghìn năm.

Từ hậu trường làm phim đến câu chuyện lịch sử

“Hộ Linh Tráng Sĩ – Bí ẩn mộ Vua Đinh” lấy cảm hứng từ truyền thuyết về lăng mộ Đinh Tiên Hoàng đế, đặt câu chuyện trong bối cảnh thời kỳ đầu tự chủ của dân tộc.

Để tạo dựng một thế giới lịch sử có sức thuyết phục trên màn ảnh, ê-kíp không chỉ cần một kịch bản mà còn phải tìm hiểu nhiều lớp tư liệu liên quan đến trang phục, kiến trúc, đời sống, tín ngưỡng, binh khí và sinh hoạt cộng đồng. Những nghiên cứu đó sau quá trình phục dựng đã trở thành một phần của triển lãm.

Tại đây, người xem có thể hình dung rõ hơn cách một chi tiết lịch sử được chuyển hóa thành hình ảnh điện ảnh. Một bộ trang phục không chỉ là trang phục của nhân vật; một món binh khí không chỉ là đạo cụ; một không gian làng quê không chỉ là bối cảnh quay. Đằng sau mỗi chi tiết là quá trình tìm kiếm tư liệu, đối chiếu, thiết kế và phục dựng.

Cách đưa hậu trường đến với công chúng tạo nên một lớp thông tin khác cho tác phẩm điện ảnh. Người xem có cơ hội nhìn lại lịch sử từ phía sau những khuôn hình, đồng thời hiểu thêm về công việc của các nhà làm phim khi tái hiện một thời kỳ mà tư liệu trực quan còn hạn chế.

Đây cũng là điểm khiến triển lãm có thể trở thành một trải nghiệm phù hợp với những ngày nghỉ lễ: thay vì chỉ dành thời gian tham quan một không gian trưng bày truyền thống, công chúng có thể tiếp cận lịch sử thông qua hình ảnh, hiện vật phục dựng và câu chuyện điện ảnh.

Một cách kể gần hơn với công chúng trẻ

Điểm đáng chú ý của “Dấu ấn vàng son” là lịch sử không được đặt trong một cách kể duy nhất.

Bên cạnh khu vực giới thiệu tư liệu và các sản phẩm phục dựng, triển lãm có những nội dung trình chiếu tái hiện không gian làng quê Việt Nam thế kỷ X, không gian Trung Thu thế kỷ X trong “Hộ Linh Tráng Sĩ”. Những hình ảnh này tạo điều kiện để người xem hình dung đời sống của người Việt trong quá khứ bằng ngôn ngữ trực quan hơn.

Câu chuyện cũng được mở rộng tới nhiều dấu ấn văn hóa của thế kỷ X như đồng tiền Thái Bình Hưng Bảo, trang phục, binh khí, tín ngưỡng, tục xăm mình, trò chơi dân gian và nghệ thuật truyền thống.

Mỗi chi tiết là một mảnh ghép, cùng tạo nên bức tranh về đời sống của cư dân Đại Cồ Việt dưới triều Đinh. Với cách tiếp cận này, người xem không chỉ đứng trước hiện vật để quan sát. Họ có thể nhìn, nghe, tương tác và kết nối những thông tin riêng lẻ thành một câu chuyện lớn hơn. Đây là hướng kể có nhiều dư địa để thu hút nhóm công chúng trẻ, vốn ngày càng quen với việc tiếp nhận nội dung thông qua hình ảnh và trải nghiệm đa phương tiện.

Tại lễ khai mạc, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng việc tái hiện quá trình làm phim thông qua tư liệu nghiên cứu, phục trang, đạo cụ, bối cảnh và các hoạt động tương tác giúp đưa văn hóa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Theo đại diện UNESCO, điểm đáng chú ý của mô hình này là công chúng không chỉ tiếp nhận văn hóa một cách thụ động mà có thể trở thành một phần của không gian sáng tạo. Đặc biệt với học sinh, sinh viên và những người trẻ, việc được tiếp cận quy trình sản xuất thực tế có thể tạo cầu nối giữa kiến thức được học và những cơ hội nghề nghiệp trong các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo.

Ở góc độ này, triển lãm không chỉ kể câu chuyện của một bộ phim mà còn cho thấy khả năng kết nối giữa điện ảnh với thiết kế, nghệ thuật và di sản.

Khi một tác phẩm điện ảnh mở rộng hành trình ra ngoài màn ảnh

Câu chuyện của “Dấu ấn vàng son” không khép lại khi triển lãm kết thúc. Trong khuôn khổ chương trình, đơn vị sản xuất “Hộ Linh Tráng Sĩ” công bố chuỗi 5 tập phim tài liệu đồng hành, tập trung vào quá trình nghiên cứu và phục dựng những chất liệu văn hóa – lịch sử phục vụ dự án.

Nếu bộ phim là cách kể lịch sử bằng ngôn ngữ điện ảnh, chuỗi phim tài liệu sẽ đi sâu hơn vào những câu chuyện phía sau quá trình ấy. Công chúng có thể hiểu thêm vì sao một bối cảnh được lựa chọn, một bộ trang phục được phục dựng như thế nào hay những chất liệu văn hóa nào được tìm kiếm để tạo nên không khí của thế kỷ X

Chuỗi phim dự kiến được phát hành trên các nền tảng mạng xã hội và OTT tại Việt Nam trong thời gian tới. Đây cũng là cách mở rộng phạm vi tiếp cận, đưa những nội dung vốn nằm trong không gian triển lãm đến với công chúng trên môi trường số.

Bên cạnh đó, workshop “Dấu ấn vàng son – Di sản nghìn năm” dự kiến kết nối các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, nghệ sĩ và đoàn làm phim. Những cuộc trao đổi như vậy có thể mở rộng câu chuyện từ một sản phẩm cụ thể sang vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản được kể bằng những ngôn ngữ mới mà vẫn giữ được chiều sâu lịch sử.

Đây là một hướng tiếp cận đang ngày càng được quan tâm khi các ngành công nghiệp văn hóa được kỳ vọng không chỉ bảo tồn những giá trị đã có mà còn tạo ra những hình thức mới để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Với Hà Nội, nơi đang thúc đẩy các hoạt động văn hóa và sáng tạo, sự kết hợp giữa điện ảnh, thiết kế, nghệ thuật và di sản cũng mở thêm những cách thức để người dân và du khách khám phá văn hóa Thủ đô.

Trong những ngày nghỉ Quốc khánh, một điểm đến như “Dấu ấn vàng son” vì thế không chỉ mang ý nghĩa tham quan. Đó còn là một lựa chọn để dành thời gian tìm hiểu lịch sử theo cách nhẹ nhàng hơn, trực quan hơn và phù hợp với nhịp tiếp nhận của công chúng hiện nay.

Từ một dự án điện ảnh, những tư liệu và sản phẩm phục dựng được đưa vào không gian trải nghiệm; từ không gian ấy, câu chuyện tiếp tục được mở rộng sang phim tài liệu, tọa đàm và các nền tảng số.