Những ngày giáp Tết, đường vào bon làng M’nông rộn ràng sắc màu. Từ đầu bon, cuối bon đến từng nếp nhà, bà con dọn dẹp nhà cửa, sửa sang bếp lửa, chuẩn bị ché rượu cần, lương thực, thực phẩm để ăn Tết, đón khách. Người M’nông quan niệm: nhà sạch, bếp ấm thì khách mới vui, bon làng mới có phúc.
Già làng Điểu N’Glơr, bon Njranglu, xã Đức An, tỉnh Lâm Đồng, cho biết, từ bao đời nay, khi mùa rẫy khép lại, lúa đầy kho, ngô đầy gác, người M’nông bước vào mùa vui. Trong những ngày “ăn năm uống tháng”, cả bon quây quần bên nhau, và bất cứ ai vào bon trong những ngày ấy đều được xem là niềm vui chung.
Bà con quan niệm “Khách vào bon như con vào bụng” – đã đến là được đón, được mời, được sẻ chia. Dù là người quen hay người lạ, khi đã bước qua ngưỡng cửa bon làng, khách đều được tiếp bằng bếp lửa ấm và tấm lòng rộng mở. Già làng Điểu N’Glơr, vui vẻ kể:
“Ngày xưa, bon làng thưa người, đường đi xa, ai đến được với mình là quý lắm. Khách đến thì cả nhà, cả bon đều mừng. Với khách riêng của gia đình, gia chủ sẽ trực tiếp đón tiếp, mời cơm, mời rượu cần và trò chuyện thân tình. Phụ nữ lớn tuổi trong gia đình thường là người cất lên lời mời, thể hiện sự chu đáo, nghĩa tình, để nói với khách rằng bon làng coi khách như người thân, như ruột thịt của mình.”
Trong nếp sống truyền thống ấy, việc đón khách bắt đầu từ những điều rất giản dị. Khách được mời ngồi gần bếp lửa, uống chén nước đầu tiên, rồi cùng gia chủ dùng bữa cơm mộc mạc. Câu chuyện bên bếp lửa kéo dài từ chuyện rẫy nương, đến chuyện gia đình, phong tục văn hóa… để khách không còn là người ngoài mà dần trở thành người trong nhà.
Không chỉ hiếu khách trong phạm vi gia đình, lòng hiếu khách của người M’nông còn thể hiện rõ trong những dịp lễ chung của cộng đồng. Vào các lễ lớn như Lễ sum họp “Rnglăp ƀon”, lễ cúng cổng rào ƀon “Tăm blang mprang ƀon”, lễ mừng mùa…, khách không thuộc riêng nhà nào mà là khách của cả bon. Ai có gì góp nấy: người chuẩn bị cơm, người mang rượu, người chỉnh lại cồng chiêng để đón khách bằng âm thanh, bằng giọng hát của bon làng.
Ngày nay, lòng hiếu khách của người M'nông vẫn được gìn giữ. Bà Thị Phiơn, xã Đức An, tỉnh Lâm Đồng, cho biết: “Mỗi khi trong gia đình có dịp trọng đại như đám cưới, lễ lên nhà mới hay những sự kiện quan trọng, bà con họ hàng về chung vui. Không chỉ gia chủ đứng ra đón tiếp, mà cả họ hàng trong gia đình cũng cùng nhau ra chào đón khách rất nồng nhiệt. Những dịp ấy thường rơi vào ngày lễ, ngày cuối tuần hay ngày Tết, khi bà con có thời gian quây quần, thăm hỏi nhau. Trong không khí sum họp ấy, mọi người cùng hát đối đáp, đánh cồng chiêng, uống rượu cần, tiếng cười nói vang lên rộn ràng, ấm áp tình thân.”
Đón khách, với người M’nông còn là cách giữ gìn cội nguồn. Ông K’Tiêng, ở bon Jrah, xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng, cho rằng, chính sự quây quần sum họp mỗi dịp đón khách giúp con cháu hiểu mình là ai, từ đâu mà có, thêm yêu văn hóa dân tộc: “Khách đến nhà không chỉ là niềm vui, mà còn là dịp để bà con, dòng họ gắn kết tình thân. Đó là lúc người lớn kể cho con cháu nghe chuyện gia đình, kể gia phả, để các con biết mình có anh em, họ hàng ở xa… Đây cũng là dịp để người lớn răn dạy, nhắc nhở con cháu cách ứng xử, giữ gìn tình thân ruột thịt.”
Giữa nhịp sống hiện đại, phong tục đón khách của người M’nông có thể đơn giản hơn, nhưng tấm lòng thì vẫn vẹn nguyên. Tết đến, xuân về, khách vào bon được mời chén rượu cần nồng, bữa cơm ấm và những lời hỏi han chân tình. Giữa đại ngàn Tây Nguyên, lòng hiếu khách ấy chính là sợi dây bền chặt giữ cho bon làng luôn ấm, để mùa xuân thêm vui: cuộc sống tốt tươi đến từ đất trời, và từ chính tình người M’nông./.
Thị Đoắt/VOV Tây Nguyên
Bình luận