Khi các nền kinh tế lớn trên thế giới đẩy mạnh lộ trình giảm phát thải và xây dựng chuỗi cung ứng xanh, hydrogen ngày càng được xem là nguồn năng lượng chiến lược của thế kỷ XXI. Từ sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải đến lĩnh vực điện lực, loại nhiên liệu này được đánh giá có khả năng góp phần giải quyết bài toán giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng bền vững.

Tại Diễn đàn “Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải” diễn ra tại Hà Nội, nhiều chuyên gia nhận định Việt Nam đang sở hữu những điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, vị trí địa lý thuận lợi cùng nhu cầu chuyển đổi năng lượng ngày càng lớn đang tạo ra cơ hội đáng kể để hình thành ngành công nghiệp hydrogen trong nước.

Theo các chuyên gia, hydrogen xanh được sản xuất từ nguồn điện tái tạo có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử carbon ở những lĩnh vực khó điện khí hóa như luyện kim, sản xuất hóa chất, xi măng, vận tải đường dài hay hàng hải. Đây đều là những ngành có mức phát thải cao và đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Không chỉ mang ý nghĩa về môi trường, phát triển hydrogen còn được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế. Việc hình thành hệ sinh thái hydrogen sẽ kéo theo nhu cầu đầu tư vào hạ tầng sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối, nghiên cứu công nghệ và đào tạo nhân lực. Điều này có thể tạo ra các ngành nghề mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian tăng trưởng cho nền kinh tế.

Một trong những lợi thế nổi bật của Việt Nam là tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo. Những khu vực như Nam Trung Bộ, duyên hải miền Trung hay đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá có điều kiện thuận lợi để phát triển điện gió và điện mặt trời quy mô lớn. Đây là nguồn đầu vào quan trọng cho quá trình sản xuất hydrogen xanh trong tương lai.

Việc Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu mở rộng mạnh mẽ công suất điện tái tạo được xem là nền tảng quan trọng để phát triển ngành công nghiệp hydrogen. Khi nguồn điện xanh ngày càng dồi dào, khả năng sản xuất hydrogen với chi phí cạnh tranh sẽ được cải thiện, qua đó nâng cao sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Bên cạnh hydrogen xanh, nhiều chuyên gia cũng đề cập đến tiềm năng của hydrogen tự nhiên. Một số đặc điểm địa chất của Việt Nam như hệ thống đứt gãy sâu, khu vực núi lửa cổ hay các vùng đá siêu mafic được cho là có khả năng liên quan đến sự hình thành và tích tụ hydrogen trong tự nhiên. Mặc dù còn cần thêm nhiều nghiên cứu và khảo sát chuyên sâu, đây vẫn được xem là hướng đi đáng chú ý trong dài hạn.

Tuy nhiên, từ tiềm năng đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách không nhỏ. Hiện nay, hydrogen được sản xuất trong nước chủ yếu phục vụ các ngành công nghiệp truyền thống như lọc hóa dầu và sản xuất phân bón. Các dự án hydrogen xanh vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư hoặc triển khai thử nghiệm, chưa hình thành thị trường thương mại quy mô lớn.

Theo đánh giá của các chuyên gia, chi phí sản xuất còn cao là một trong những thách thức lớn nhất. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng phục vụ lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen vẫn chưa được phát triển đồng bộ. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thương mại hóa và mở rộng quy mô ngành công nghiệp hydrogen trong thời gian tới.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là hoàn thiện hành lang pháp lý. Hydrogen là lĩnh vực mới, liên quan đến nhiều ngành và nhiều công đoạn trong chuỗi giá trị. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn, cơ chế giá và chính sách khuyến khích đầu tư được xem là điều kiện cần thiết để tạo niềm tin cho doanh nghiệp cũng như các nhà đầu tư.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về năng lượng sạch ngày càng gia tăng, việc chủ động xây dựng chính sách phù hợp có thể giúp Việt Nam tận dụng cơ hội đi trước ở một số phân khúc thị trường. Nhiều ý kiến cho rằng cần đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu, thí điểm công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận những kinh nghiệm thành công từ các quốc gia đang phát triển mạnh ngành hydrogen.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu. Trong giai đoạn đầu, những chính sách hỗ trợ phù hợp sẽ góp phần giảm rủi ro đầu tư, thúc đẩy hình thành thị trường và tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia phát triển các dự án hydrogen.

Với xu hướng chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, hydrogen được kỳ vọng không chỉ là nguồn nhiên liệu sạch mà còn là nền tảng cho một hệ sinh thái công nghiệp mới. Nếu tận dụng hiệu quả các lợi thế sẵn có và sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về công nghệ, hạ tầng và chính sách, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội biến hydrogen thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị năng lượng của khu vực và thế giới.