Kinh tế không gian tầm thấp đang mở ra một hướng tiếp cận mới trong phát triển kinh tế đô thị. Với Đà Nẵng, đây không đơn thuần là việc đưa thiết bị bay không người lái vào một số hoạt động cụ thể, mà là quá trình hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới, kết nối phương tiện bay với hạ tầng kỹ thuật, nền tảng số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.

Trong Đề án “Thí điểm phát triển kinh tế không gian tầm thấp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đến năm 2030”, thành phố xác định 5 lĩnh vực ưu tiên gồm logistics và giao hàng tầm thấp; du lịch và quảng bá văn hóa; y tế, dân sinh, cứu nạn cứu hộ; nông nghiệp; quản lý hạ tầng đô thị và môi trường.

Đây cũng là những lĩnh vực gắn khá sát với lợi thế và nhu cầu thực tế của Đà Nẵng. Thành phố có hệ thống cảng biển, sân bay, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do, trung tâm logistics, đô thị ven biển, đồng thời có vùng núi rộng lớn, rừng, biển đảo và nhiều khu vực khó tiếp cận khi xảy ra thiên tai. Ông Trần Ngọc Thạch, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng cho rằng, chính cấu trúc không gian đa dạng này tạo ra nhiều bài toán để phương tiện bay không người lái (UAV) và các phương tiện bay tầm thấp có thể phát huy hiệu quả:

“Xây dựng và triển khai Đề án phát triển kinh tế tầm thấp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng theo hướng thí điểm trong thời gian đầu; đánh giá và triển khai rộng rãi, hình thành nền kinh tế mới, tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố; đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ hoàn thiện cơ chế, chính sách và pháp luật”.

Theo cách nhìn rộng hơn về lĩnh vực này, kinh tế không gian tầm thấp không đơn thuần là câu chuyện về thiết bị bay không người lái hay một lĩnh vực công nghệ mới, mà là một không gian phát triển mới, gắn kết giữa không gian bay, hạ tầng kỹ thuật, nền tảng số, dữ liệu, doanh nghiệp, viện, trường và cơ chế chính sách.

Một trong những hướng ứng dụng được kỳ vọng tạo ra giá trị kinh tế rõ nét là logistics. Theo Đề án của thành phố Đà Nẵng, kinh tế tầm thấp sẽ bổ sung một “lớp hạ tầng vận tải trên không”, kết nối linh hoạt giữa cảng biển, sân bay, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do, trung tâm logistics và các khu vực đô thị. Qua đó có thể rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí logistics chặng cuối và hỗ trợ thương mại điện tử, chuyển phát nhanh cũng như logistics y tế…

Sự phát triển của kinh tế tầm thấp hiện đã hội tụ nhiều điều kiện về công nghệ và thị trường. Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, 5G, vật liệu mới và in 3D đang tạo nền tảng để phát triển các phương tiện bay và dịch vụ tầm thấp với chi phí ngày càng phù hợp.

UAV có thể thay thế hoặc bổ sung một số phương thức truyền thống đang bộc lộ hạn chế. Trong khi đó logistics, thiết bị bay không người lái có thể vận chuyển hàng hóa, thuốc men tới những khu vực khó tiếp cận; trong đô thị, có thể rút ngắn thời gian giao hàng bằng cách vượt qua những điểm ùn tắc trên mặt đất. Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định:

"Điều Đà Nẵng cần hướng tới là trở thành nơi công nghệ mới có thể được thử nghiệm thuận lợi, hoạt động bay được quản lý hiệu quả, doanh nghiệp có thể nhanh chóng đưa dịch vụ ra thị trường và những mô hình thành công có thể lan tỏa ra khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Để làm được điều đó, Đà Nẵng không chỉ phát triển kinh tế không gian tầm thấp cho riêng mình, mà còn có thể trở thành một phòng thí nghiệm thực tế để Trung ương kiểm chứng và hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, mô hình quản lý trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước”.

Để kinh tế tầm thấp thực sự tạo ra giá trị, việc lựa chọn bài toán thí điểm được các chuyên gia lưu ý phải dựa trên nhu cầu thực tế chứ không phải chạy theo công nghệ. Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng của Đề án. Thành phố Đà Nẵng không triển khai đại trà ngay từ đầu mà thí điểm trong khoảng 18 tháng, trước mắt ít nhất 3 ứng dụng dịch vụ bay tầm thấp; phấn đấu có 5 doanh nghiệp tham gia bay thí điểm, 10 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và 5 trường đại học có môn học về kinh tế không gian tầm thấp. Mục tiêu đặt ra là các chuyến bay thí điểm có thể giảm trung bình 40% thời gian và 30% chi phí so với phương thức trước đây.

Một điểm quan trọng trong mô hình Đà Nẵng đang xây dựng là phân định rõ vai trò giữa Nhà nước và thị trường. Đề án xác định, Nhà nước tạo cơ chế, tạo “sân chơi” để doanh nghiệp tham gia và có thể trở thành “khách hàng đầu tiên”, qua đó vừa giải quyết các bài toán quản lý nhà nước, vừa tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp.

Theo hướng này, thành phố Đà Nẵng có thể giảm áp lực đầu tư trực tiếp từ ngân sách, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh và thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng liên quan đến UAV, từ sản xuất, sửa chữa, bảo dưỡng đến vận hành và cung cấp dịch vụ…

Theo Tiến sĩ Lương Việt Quốc, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Real-time Robotics (RtR), Đà Nẵng cần giải quyết tốt các bài toán thực tiễn tại địa phương, từ đó từng bước hoàn thiện giải pháp để có thể đưa ra thị trường và xuất khẩu.

“Chiến lược xuyên suốt của Đà Nẵng không chỉ là giải quyết các bài toán của địa phương. Các giải pháp UAV phải có năng suất cao hơn những giải pháp hiện tại và quan trọng hơn là phải hướng tới khả năng cạnh tranh với thế giới. Giải quyết tốt bài toán tại địa phương, từ đó hoàn thiện sản phẩm để có thể đưa ra thị trường và xuất khẩu”.

Kinh tế tầm thấp càng phát triển thì yêu cầu quản lý càng trở nên quan trọng. Đà Nẵng có sân bay quốc tế, cảng biển, các khu vực quốc phòng, đô thị đông dân và hệ thống hạ tầng quan trọng nằm trong một không gian tương đối gần nhau. Vì vậy, phát triển kinh tế tầm thấp phải song hành với bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không, an toàn dữ liệu và trật tự xã hội.

Đại tá, PGS. TS Nguyễn Huy Hoàng, Học viện Kỹ thuật quân sự (Bộ Quốc phòng) đề xuất, những hoạt động thí điểm phải được giới hạn về phạm vi, thời gian, khu vực và điều kiện kỹ thuật; đồng thời có cơ chế giám sát, đánh giá, dừng thử nghiệm khi không bảo đảm an toàn hoặc phát sinh ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, hàng hải, hàng không và cộng đồng:

“Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố Đà Nẵng đã được hình thành. Cùng với sự quan tâm của chính quyền trong việc thí điểm các mô hình sandbox, đây sẽ là điều kiện thuận lợi để triển khai, thử nghiệm và từng bước thương mại hóa các dịch vụ kinh tế trong không gian tầm thấp, hướng tới xây dựng Đà Nẵng thành trung tâm về kỹ thuật và hậu cần kỹ thuật cho kinh tế tầm thấp của khu vực miền Trung”.

Kinh tế tầm thấp đang được Đà Nẵng tiếp cận như một không gian phát triển mới, không phải cuộc đua mua sắm thiết bị bay. Thành công sẽ phụ thuộc vào việc chọn đúng bài toán, làm chủ công nghệ, phát triển hạ tầng, tạo thị trường và quản lý linh hoạt, an toàn. Từ đó, mở thêm một không gian tăng trưởng mới cho Đà Nẵng trong nền kinh tế số.

Vinh Thông/VOV-Miền Trung