Từ những ngày đầu thành lập Sở Quản lý truyền tải điện (15/9/1976) với cơ sở vật chất thiếu thốn, thiết bị xuống cấp, nhân lực mỏng, đến một hệ thống truyền tải hơn 8.500 km đường dây, 78 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp hơn 52.500 MVA, Công ty Truyền tải điện 4 – PTC4 đã trải qua nửa thế kỷ xây dựng, trưởng thành và không ngừng đổi mới.

50 năm, từ nhiệm vụ quản lý, vận hành lưới điện cao thế ở các tỉnh, thành phố phía Nam, PTC4 từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống truyền tải điện quốc gia, góp phần bảo đảm cung ứng điện cho TP.HCM, Đông Nam Bộ và các khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam.

Từ những ngày đầu gian khó

Ngày 15/9/1976, Sở Quản lý Truyền tải điện – tiền thân của Công ty Truyền tải điện 4 – được thành lập theo Quyết định số 1878 của Bộ Điện và Than, với nhiệm vụ quản lý, vận hành lưới điện cao thế từ 66kV trở lên tại các tỉnh, thành phố phía Nam. Thời điểm đó, đơn vị phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất thiếu thốn, thiết bị xuống cấp, vật tư khan hiếm, giao thông và thông tin liên lạc hạn chế, trong khi lực lượng cán bộ, kỹ sư, công nhân vừa thiếu vừa chưa có nhiều kinh nghiệm.

Trong điều kiện đó, nhiệm vụ cấp thiết đặt ra là nhanh chóng tiếp nhận, sửa chữa và khôi phục các công trình truyền tải điện quan trọng. Các thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân đã từng bước khôi phục đường dây 230kV Đa Nhim – Sài Gòn và trạm biến áp 230kV Sài Gòn, qua đó từng bước liên kết lưới điện các khu vực Cao nguyên, miền Đông và miền Tây Nam Bộ.

Ngay trong năm đầu tiên, đơn vị quản lý khoảng 800 km đường dây truyền tải, 29 trạm biến áp với tổng dung lượng máy biến áp 600 MVA và 649 cán bộ, công nhân viên. Sản lượng điện truyền tải đạt 847,455 triệu kWh. Đó là những con số còn khiêm tốn nếu so với quy mô ngày nay, nhưng lại là nền móng đầu tiên của một hành trình kéo dài nửa thế kỷ.

Cùng hệ thống điện miền Nam lớn mạnh

Bước vào thời kỳ đổi mới, nhu cầu điện năng tại miền Nam, đặc biệt là TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ, tăng nhanh cùng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa. Điều này đặt ra yêu cầu phải mở rộng và nâng cao năng lực hệ thống truyền tải.

PTC4 từng bước đầu tư, tiếp nhận và đưa vào vận hành nhiều công trình đường dây, trạm biến áp 110kV, 220kV, góp phần nâng cao khả năng cung cấp điện cho các khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm kinh tế trọng điểm phía Nam.

Một dấu mốc quan trọng là ngày 30/4/1988, Nhà máy Thủy điện Trị An chính thức hòa lưới điện quốc gia ở cấp điện áp 220kV. Nguồn công suất từ Trị An được truyền tải qua hệ thống 220kV tới các trạm Long Bình và Hóc Môn do PTC4 quản lý, bổ sung nguồn điện quan trọng cho TP.HCM và vùng công nghiệp Đông Nam Bộ.

Đến năm 1994, đường dây 500kV Bắc – Nam mạch 1, đường dây 500kV đầu tiên của đất nước, hoàn thành đóng điện. PTC4 tham gia tiếp nhận và quản lý vận hành tuyến đường dây đặc biệt quan trọng này.

Từ đây, hệ thống điện quốc gia được liên kết mạnh mẽ hơn, công suất từ miền Bắc và miền Trung có thể truyền tải vào miền Nam, góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện, duy trì nguồn điện phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân.

Ngày 1/7/2008, PTC4 trở thành đơn vị trực thuộc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia, mở ra một giai đoạn phát triển mới trong mô hình quản lý thống nhất hệ thống truyền tải điện quốc gia.

Đặc biệt, giai đoạn 2009–2021 chứng kiến sự phát triển mạnh về quy mô lưới điện, năng lực thiết bị, trình độ công nghệ và hiệu quả quản trị của Công ty. Nhiều công trình 220kV, 500kV trọng điểm được đầu tư, tiếp nhận và đưa vào vận hành, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội khu vực phía Nam và kết nối các trung tâm nguồn điện mới.

Cùng với sự phát triển của các nguồn điện lớn như cụm Nhà máy điện Phú Mỹ, Nhơn Trạch 1 và 2, Cà Mau 1 và 2, Duyên Hải 1, 2, 3 và 3 mở rộng với tổng công suất 4.500 MW, lưới điện do PTC4 quản lý ngày càng phát huy vai trò như một “đường cao tốc năng lượng”, tiếp nhận, giải tỏa và truyền tải công suất từ các trung tâm nguồn lớn.

Nếu trước đây miền Nam chủ yếu nhận điện từ miền Bắc và miền Trung thì phương thức truyền tải ngày càng linh hoạt hơn, thậm chí có thể chuyển công suất từ miền Nam ra miền Trung và miền Bắc. Điều này cho thấy vai trò ngày càng lớn của lưới truyền tải trong cân bằng, liên kết và dự phòng cho hệ thống điện quốc gia.

Khi lưới điện bước vào kỷ nguyên số

Sự phát triển nhanh của điện mặt trời, điện gió và các nguồn điện phân tán tại phía Nam trong giai đoạn 2019–2021 tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác truyền tải.

PTC4 phải thích ứng với phương thức truyền tải công suất hai chiều, sự biến động nhanh của nguồn và phụ tải, tình trạng điện áp cao khi phụ tải thấp cũng như nguy cơ quá tải cục bộ.

Trong bối cảnh đó, hiện đại hóa công tác quản lý tài sản, áp dụng bảo dưỡng theo tình trạng thiết bị, nâng cao độ tin cậy và hoàn thiện tiêu chí N-1 trở thành những yêu cầu quan trọng.

Giai đoạn 2022–2026, chuyển đổi số, hiện đại hóa quản trị và vận hành được PTC4 xác định là những trọng tâm để hướng tới một hệ thống truyền tải hiện đại, thông minh, an toàn và bền vững. Công ty tập trung số hóa dữ liệu và hồ sơ kỹ thuật, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý tài sản tập trung; ứng dụng UAV, trí tuệ nhân tạo, camera nhiệt và các thiết bị giám sát trực tuyến trong kiểm tra đường dây, trạm biến áp; phát triển các trạm biến áp không người trực và chuẩn hóa quy trình quản trị doanh nghiệp trên nền tảng số.

Như vậy, sau 50 năm, PTC4 không chỉ lớn lên về quy mô mà còn thay đổi căn bản phương thức quản lý và vận hành hệ thống. Từ khoảng 800 km đường dây và 29 trạm biến áp trong năm đầu thành lập, đến nay Công ty quản lý hơn 8.500 km đường dây, 78 trạm biến áp, tổng dung lượng máy biến áp 52.564 MVA. Sản lượng điện truyền tải từ 847,455 triệu kWh năm đầu tiên đã tăng lên mức kế hoạch 122,72 tỷ kWh trong năm 2026. Những con số ấy cho thấy một bước phát triển vượt bậc. Nhưng đằng sau quy mô của hệ thống là 50 năm lao động, sáng tạo, thích ứng và cống hiến của nhiều thế hệ người lao động PTC4.

Thành quả lớn nhất là con người

 Trong hành trình nửa thế kỷ, yếu tố con người luôn được PTC4 xác định là nền tảng. Các phong trào thi đua, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật đã phát huy trí tuệ và sức sáng tạo của đội ngũ. Đến nay, 38 cá nhân được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao Bằng Lao động sáng tạo; 18 cá nhân được trao Giải thưởng Tôn Đức Thắng. Công đoàn Công ty được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất.

PTC4 cũng được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2013; các Huân chương Lao động, Huân chương Độc lập cùng nhiều Cờ thi đua, Bằng khen của Chính phủ, các bộ, ngành, EVN, EVNNPT và địa phương.

Tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập PTC4 ngày 15/9/2026 tại TP.HCM, Quyền Tổng giám đốc EVNNPT Hoàng Xuân Khôi nhấn mạnh niềm tự hào về chặng đường nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành của Công ty, đồng thời trân trọng những đóng góp của các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, công nhân viên PTC4.

Theo lãnh đạo EVNNPT, thành quả của PTC4 không chỉ được đo bằng những phần thưởng hay những con số. “Thành quả lớn nhất chính là con người” – những người công nhân đã dành cả tuổi trẻ cho đường dây, trạm điện; những kỹ sư, cán bộ kỹ thuật luôn tìm cách để hệ thống vận hành an toàn hơn; những người không quản ngày đêm, mưa nắng, có mặt ở những nơi khó khăn nhất khi hệ thống cần.

Công việc của người truyền tải điện nhiều khi rất thầm lặng. Người dân không nhìn thấy dòng điện chạy trên đường dây và cũng không nhìn thấy những người đang ngày đêm giữ cho dòng điện ấy được liên tục. Nhưng phía sau sự ổn định của hệ thống điện là công sức, mồ hôi và trách nhiệm của biết bao người lao động. Mỗi sự cố được xử lý kịp thời, mỗi nguy cơ được phát hiện sớm, mỗi công trình hoàn thành đúng tiến độ hay mỗi ca trực được thực hiện nghiêm túc đều góp phần tạo nên sự ổn định của cả hệ thống điện.

Viết tiếp hành trình 50 năm

Kỷ niệm 50 năm thành lập vì thế không chỉ là dịp nhìn lại một chặng đường đã qua, mà còn là điểm khởi đầu cho những yêu cầu mới. Quy mô hệ thống điện tiếp tục phát triển, nguồn điện và phụ tải thay đổi nhanh, trong khi yêu cầu về độ tin cậy, an toàn và chất lượng cung cấp điện ngày càng cao. Chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới sẽ tiếp tục tác động mạnh đến phương thức quản lý, vận hành hệ thống truyền tải.

Trong bối cảnh đó, PTC4 được yêu cầu tiếp tục phát huy truyền thống, đồng thời mạnh dạn đổi mới, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Đặc biệt, an toàn phải luôn được đặt lên hàng đầu; không có tiến độ hay thành tích nào quan trọng hơn an toàn của người lao động và an toàn của hệ thống.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đào tạo, truyền nghề và xây dựng đội ngũ kế cận. Những kinh nghiệm quý báu của các thế hệ đi trước cần được trao lại cho thế hệ trẻ; trong khi thế hệ trẻ phải tiếp tục học hỏi, sáng tạo và làm chủ công nghệ mới.

Nửa thế kỷ đã qua là một hành trình từ những đường dây, trạm điện ban đầu đến một hệ thống truyền tải quy mô lớn; từ phương thức quản lý thủ công đến tự động hóa, số hóa và ứng dụng công nghệ hiện đại. Nhưng điều làm nên giá trị của hành trình ấy không chỉ là những km đường dây, những MVA công suất hay sản lượng điện truyền tải. Đó còn là truyền thống đoàn kết, kỷ luật, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của những con người đã âm thầm giữ mạch điện cho phía Nam và góp phần bảo đảm sự vận hành an toàn, liên tục, ổn định của hệ thống điện quốc gia.

50 năm là một dấu mốc đẹp. Và từ dấu mốc ấy, PTC4 tiếp tục viết những chặng đường mới – bằng công nghệ hiện đại hơn, quản trị hiệu quả hơn và trên hết, bằng một đội ngũ con người đủ năng lực để giữ vững dòng điện cho sự phát triển của đất nước./.

Nguyên Long