Các chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện báo chí khu vực tham gia Đối thoại cấp cao Hợp tác Châu Á - Thái Bình Dương 2026 mới đây tại quận bảo An, thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) đều cho rằng, công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi phục vụ cuộc sống con người, thúc đẩy phát triển bao trùm và thu hẹp khoảng cách số. Đây là những định hướng chiến lược gợi mở cho Việt Nam trong quá trình chuẩn bị đảm nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 tại Phú Quốc tới đây, để thúc đẩy một chương trình nghị sự số thiết thực và hiệu quả.

Thách thức và cơ hội từ AI

Nhấn mạnh thông điệp “Tiếp sức đổi mới sáng tạo: Khai thác trí tuệ nhân tạo và nền kinh tế số thúc đẩy sự thịnh vượng chung ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương”, các chuyên gia quốc tế cho rằng, các nền kinh tế thành viên APEC cần nâng cấp và cập nhật các công nghệ mới, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, thúc đẩy kết nối hạ tầng số, đáp ứng tiêu chuẩn và quản trị công nghệ có trách nhiệm nhằm thu hẹp khoảng cách số.

Đánh giá vai trò của công nghệ đối với tăng trưởng, ông Hoàng Đạt Nghiệp - Giám đốc danh dự Trung tâm Nghiên cứu tài chính Đại học Đài Loan, đồng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ngành ngân hàng Trung Quốc cho rằng, châu Á - Thái Bình Dương đã trở thành trung tâm ứng dụng và đổi mới sáng tạo AI toàn cầu, còn kinh tế số là động cơ mới thúc đẩy tăng trưởng khu vực; tuy nhiên, đi kèm với cơ hội lớn là thách thức phân hóa và quản trị. Ông Hoàng Đạt Nghiệp chỉ rõ: “Sự phát triển của AI có thể nới rộng khoảng cách giữa các ngành công nghệ và các ngành truyền thống; các vấn đề như tiêu hao năng lượng của các trung tâm dữ liệu cũng cần lưu tâm. Bên cạnh đó, công nghệ tài chính (FinTech) sẽ tái định hình bản đồ tài chính toàn cầu, vì vậy, các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương cần cùng nhau ứng phó với các thách thức về giám sát AI và phân phối của cải, cân bằng giữa lợi ích công nghệ và rủi ro tiềm ẩn, thúc đẩy trí tuệ nhân tạo và kinh tế số phục vụ thịnh vượng chung của cả khu vực”.

Đồng tình với quan điểm lấy con người làm trung tâm, ông Wirun Phichaiwongphakdi - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Vành đai và Con đường Thái Lan - Trung Quốc nhấn mạnh, “các bên ở châu Á - Thái Bình Dương cần lấy hạnh phúc của người dân làm định hướng, để công nghệ nâng cao chất lượng cuộc sống, áp dụng mô hình Trí tuệ nhân tạo+ (AI+) để tiếp sức cho các ngành công nghiệp truyền thống, thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất chất lượng mới và chuyển đổi xanh”.

Về chiến lược lâu dài, ông Wirun Phichaiwongphakdi đề xuất: “Cần chuyển dịch từ nhập khẩu sản phẩm sang hợp tác nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân tài và xây dựng hệ thống tài nguyên ngôn ngữ nhằm kiến tạo nền trí tuệ nhân tạo có chủ quyền mang tính mở. Cần thông qua Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc - ASEAN, Tổ chức Hợp tác trí tuệ nhân tạo thế giới cùng các dự án đào tạo, giao lưu nhân tài để làm sâu sắc hợp tác khu vực, góp phần vào sự thịnh vượng chung của châu Á - Thái Bình Dương”.

Công nghệ thay đổi cuộc sống - kinh nghiệm cho Việt Nam

Nhấn mạnh vai trò quan trọng của chuyển đổi số, Nhà báo phát thanh Ahmad Irfan Che Mohammad Ruzaidi của Hãng Thông tấn Quốc gia Malaysia (Bernama) khẳng định, “thước đo thực sự của tiến bộ khoa học công nghệ không nằm ở chỗ cỗ máy thông minh đến đâu, mà ở mức độ công nghệ có thể làm thay đổi cuộc sống con người”; rằng, phát triển công nghệ phải mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng. “Trí tuệ nhân tạo (AI) và kinh tế số cần thúc đẩy thịnh vượng chung mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, hợp tác khu vực cần bảo đảm các nền kinh tế cùng chia sẻ cơ hội chứ không phải dựng lên những rào cản mới. Sự thành công của AI phải được nhìn nhận qua việc nông dân có tăng được năng suất hay không, doanh nghiệp nhỏ có mở rộng được thị trường hay không, học sinh - sinh viên có tiếp cận được tri thức, nguồn lực tốt hơn hay không”, nhà báo nhấn mạnh.

Dưới góc độ truyền thông, nhà báo Mohammad Ruzaidi nêu rõ, các cơ quan truyền thông cần đồng hành giúp xã hội hiểu rõ hơn về chuyển dịch công nghệ, phân biệt rõ sự thật và thông tin sai lệch, bảo đảm lợi ích công cộng luôn đặt ở vị trí trung tâm của tiến bộ kinh tế và khoa học công nghệ. Đặc biệt, báo chí chính thống cần giữ vai trò then chốt kiểm chứng thông tin, bởi “AI có thể tạo ra câu trả lời, nhưng báo chí phải xác định xem câu trả lời đó có đúng sự thật hay không”. Ông cho rằng, “mục đích của đổi mới sáng tạo không chỉ đơn thuần là xây dựng một tương lai tiến bộ hơn mà là xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn mà tất cả cùng chia sẻ”.

Những góc nhìn của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, giới báo chí về công nghệ và chuyển đổi số đã mang đến nhiều kinh nghiệm giá trị và gợi mở chủ đề cho Việt Nam hướng tới vai trò chủ nhà Năm APEC 2027. Trong đó, Việt Nam đang đẩy mạnh ứng dụng AI trong sản xuất xanh, chuyển đổi số dịch vụ công và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc thực thi Hiệp định Khung về kinh tế số ASEAN (DEFA) dự kiến đạt 2.000 tỷ USD năm 2030 cùng các sáng kiến quản trị dữ liệu APEC, đang tạo môi trường thuận lợi để Việt Nam có thể tối ưu hóa động lực chuyển đổi số. Từ đó, Việt Nam có cơ hội lớn để dẫn dắt chương trình nghị sự số bao trùm trong Năm APEC 2027, lấy con người làm trung tâm, thúc đẩy hợp tác khu vực vì sự thịnh vượng chung./.