Trong gần ba thập kỷ tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm, đóng góp thiết thực vào việc thúc đẩy hợp tác, kết nối và định hình các ưu tiên phát triển của khu vực. Những thành quả phát triển kinh tế, kinh nghiệm hội nhập cùng khả năng thúc đẩy đồng thuận đã tạo nên dấu ấn riêng của Việt Nam trong diễn đàn gồm 21 nền kinh tế. Việc tiếp tục đảm nhận vai trò chủ nhà APEC năm 2027 được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội để Việt Nam phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò kiến tạo, đóng góp cho một khu vực châu Á – Thái Bình Dương hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Chủ động đóng góp, thúc đẩy hợp tác khu vực

Gia nhập APEC tháng 11/1998, Việt Nam trở thành thành viên một trong những cơ chế hợp tác kinh tế quan trọng hàng đầu thế giới, nơi hội tụ 21 nền kinh tế chiếm khoảng 60% GDP và gần một nửa thương mại toàn cầu. Đây không chỉ là bước đi quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, mà còn thể hiện tư duy chủ động tham gia, đóng góp vào các cơ chế hợp tác đa phương, cùng giải quyết những vấn đề chung của khu vực.

Dấu ấn Việt Nam tại APEC ngày càng được thể hiện rõ nét qua sự tham gia tích cực vào cả ba trụ cột hợp tác: tự do hóa thương mại và đầu tư; thuận lợi hóa kinh doanh; hợp tác kinh tế và kỹ thuật. Đáng chú ý, Việt Nam không chỉ tham gia các chương trình nghị sự chung mà còn chủ động đề xuất sáng kiến, đảm nhận vai trò điều phối, chủ trì nhiều hoạt động hợp tác chuyên ngành, góp phần đưa các cam kết của diễn đàn vào những lĩnh vực cụ thể của đời sống kinh tế.

Năm 2006 đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà APEC. Với việc tổ chức thành công hơn 100 hoạt động, trong đó có Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ 14 tại Hà Nội, Việt Nam đã góp phần tạo động lực mới cho hợp tác khu vực. Một trong những kết quả quan trọng là việc các nhà lãnh đạo thông qua Kế hoạch hành động Hà Nội nhằm triển khai Lộ trình Busan hướng tới các Mục tiêu Bogor về tự do hóa thương mại và đầu tư. Các nhà lãnh đạo cũng nhất trí những định hướng cải cách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của APEC, tăng cường hợp tác về an ninh con người, năng lượng và ứng phó với các thách thức chung. Đây là những đóng góp có ý nghĩa của APEC 2006 đối với tiến trình phát triển của diễn đàn trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tích cực đóng góp vào các lĩnh vực hợp tác chuyên sâu trong khuôn khổ APEC. Hội nghị Bộ trưởng APEC lần thứ 6 về phát triển nguồn nhân lực tổ chức tại Hà Nội năm 2014 đã thông qua Kế hoạch hành động APEC giai đoạn 2015–2018, thúc đẩy đào tạo việc làm chất lượng và kết nối con người. Các bộ, ngành Việt Nam cũng đã chủ trì, đồng chủ trì nhiều dự án của APEC trên các lĩnh vực như tạo thuận lợi thương mại, phát triển mô hình tăng trưởng mới, quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị toàn cầu và bảo đảm an ninh lương thực.

Bà Louise Adams, Tổng Giám đốc điều hành công ty Aurecon, thành viên Hội đồng Cố vấn Viện Chính sách Australia – Việt Nam, đánh giá cao những kinh nghiệm thực tiễn mà Việt Nam có thể chia sẻ với các đối tác trong khu vực:

“Tôi cho rằng mọi người có thể bàn về sự phát triển kinh tế thành công, không chỉ trên lý thuyết mà còn trong thực tiễn. Hành trình mà Việt Nam đã trải qua trong suốt nhiều năm qua, cùng những thành quả đạt được trong việc xây dựng nền kinh tế và tạo dựng sự thịnh vượng thông qua việc đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng. Tất cả những điều này đã được Việt Nam hiện thực hóa. Nhờ vậy, Việt Nam có lợi thế là có thể chia sẻ về vấn đề này dựa trên kinh nghiệm thực tế, chứ không chỉ dừng lại ở lý thuyết suông.”

Kiến tạo đồng thuận, kết nối những lợi ích chung

APEC quy tụ những nền kinh tế có quy mô, trình độ phát triển, mô hình quản lý và lợi ích không hoàn toàn giống nhau. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, căng thẳng thương mại, xu hướng bảo hộ và nguy cơ phân mảnh kinh tế ngày càng gia tăng, việc duy trì đối thoại, củng cố lòng tin và tìm kiếm tiếng nói chung trở thành yêu cầu quan trọng đối với diễn đàn.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Việt Nam không chỉ được thể hiện qua những sáng kiến kinh tế cụ thể mà còn ở khả năng kết nối, thúc đẩy hợp tác và đóng góp vào việc duy trì môi trường đối thoại cởi mở giữa các thành viên. Là một nền kinh tế có độ mở cao, đồng thời duy trì quan hệ hợp tác với nhiều đối tác lớn, Việt Nam có lợi thế trong việc thúc đẩy cách tiếp cận hài hòa lợi ích, đề cao đối thoại và tôn trọng sự khác biệt.

Lần thứ hai đảm nhận vai trò chủ nhà APEC vào năm 2017, Việt Nam đã lựa chọn chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”. Trong Tuần lễ Cấp cao APEC 2017, lãnh đạo 21 nền kinh tế đã thông qua Tuyên bố Đà Nẵng, thống nhất thúc đẩy tăng trưởng đổi mới, bao trùm và bền vững; tạo động lực mới cho liên kết kinh tế khu vực; nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; tăng cường an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững. Hai văn kiện quan trọng đi kèm là Chương trình hành động APEC về thúc đẩy bao trùm kinh tế, tài chính và xã hội, cùng Khuôn khổ APEC về phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số. Những kết quả này phản ánh nỗ lực của Việt Nam trong việc lựa chọn các vấn đề có tính thời sự, đáp ứng lợi ích chung và tạo được sự đồng thuận giữa các thành viên.

Vai trò kiến tạo của Việt Nam cũng được nhìn nhận trong sự gắn kết giữa hợp tác kinh tế với những giá trị rộng lớn hơn như hòa bình, ổn định, thượng tôn pháp luật và chủ nghĩa đa phương. Đây là những nền tảng quan trọng để các nền kinh tế duy trì môi trường thuận lợi cho thương mại, đầu tư và phát triển. Trong một khu vực có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng như châu Á – Thái Bình Dương, việc duy trì các cơ chế đối thoại và hợp tác đa phương càng có ý nghĩa thiết thực.

Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam Julien Guerrier đánh giá cao vị thế ngày càng được khẳng định của Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh kỳ vọng đối với vai trò của Việt Nam tại APEC 2027:

“Chúng tôi rất phấn khởi khi thấy Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế quan trọng trên trường quốc tế. Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027. Đây là điều chúng tôi rất hoan nghênh, khuyến khích, đồng thời sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ. Tại diễn đàn này, Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải những thông điệp mà chúng ta cùng chia sẻ về hòa bình, an ninh, trật tự quốc tế, thượng tôn pháp luật và tôn trọng chủ nghĩa đa phương. Chúng tôi rất hy vọng có thể góp phần vào sự thành công của Hội nghị thượng đỉnh APEC, đồng thời mong muốn APEC trở thành nền tảng để thảo luận về hòa bình và an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và xa hơn nữa, cũng như về thương mại quốc tế và các vấn đề cùng quan tâm khác – những lĩnh vực mà nhiều thành viên APEC có cùng quan điểm với chúng tôi.”

APEC 2027 – cơ hội khẳng định tầm vóc và trách nhiệm của Việt Nam

Thế giới đang chứng kiến những chuyển dịch sâu sắc trong cấu trúc kinh tế và địa chính trị. Cạnh tranh công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, chuyển dịch năng lượng, biến đổi khí hậu và những gián đoạn trong chuỗi cung ứng đang đặt ra yêu cầu mới đối với hợp tác khu vực. Với APEC, thách thức không chỉ là duy trì các cam kết mở cửa thị trường mà còn phải tìm ra những động lực tăng trưởng mới, bảo đảm tính bao trùm và nâng cao khả năng chống chịu của các nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà APEC lần thứ ba vào năm 2027 có ý nghĩa đặc biệt. Đây là sự kiện đối ngoại quan trọng, đồng thời là cơ hội để Việt Nam tiếp tục đóng góp vào việc xác định những ưu tiên hợp tác phù hợp với bối cảnh mới. Những kinh nghiệm về chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh có thể trở thành những nội dung hợp tác thiết thực mà Việt Nam chia sẻ với các thành viên.

Những đánh giá tích cực của các đối tác quốc tế, cùng những đóng góp đã được ghi nhận qua các kỳ APEC trước đây, là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo trong giai đoạn mới. Với kinh nghiệm tổ chức, năng lực hội nhập ngày càng sâu rộng và những thành tựu phát triển được tích lũy qua nhiều năm, Việt Nam có điều kiện đóng góp tiếng nói thực chất hơn vào các vấn đề chung của khu vực./.