Hơn 60 năm sau khi được xây dựng, Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia A1 đã nhiều lần được tôn tạo. Những lớp đất đá được bồi đắp qua thời gian khiến nhiều phần mộ nằm sâu dưới mặt đất, có nơi hơn 2 mét. Mỗi lần khai quật là một lần cán bộ, chiến sĩ phải hết sức cẩn trọng. Từng thao tác được tính toán kỹ, vừa bảo đảm tiến độ, vừa giữ nguyên trạng hài cốt và chất lượng mẫu sinh phẩm.

Giữa nắng rát tháng Tám, những bộ quân phục thấm đẫm mồ hôi. Khi mưa xuống, mặt đất trơn trượt, việc mở từng phần mộ càng khó khăn. Nhưng công việc vẫn tiếp tục.

Chiến sĩ Nguyễn Đình Minh, Trung đoàn 741, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, chia sẻ: "Trong quá trình quy tập có rất nhiều khó khăn nhưng mà anh em chiến sĩ đều quyết tâm cố gắng vượt nắng, thắng mưa không ngại gian khổ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ này".

Không chỉ thời tiết và địa hình, áp lực về thời gian cũng đang đặt ra rất lớn. Ban đầu, kế hoạch lấy mẫu được đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/9/2026. Nay, Điện Biên phấn đấu hoàn thành trong đầu tháng 9, hướng tới mốc trước ngày 2/9.

Để rút ngắn tiến độ, thời gian làm việc được kéo dài. Có những ngày, cán bộ, chiến sĩ bắt đầu công việc từ sáng sớm và kết thúc khi trời đã tối.

Trung tá Đặng Xuân Hoà, Phó Chủ nhiệm Hậu cần – Kỹ thuật, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, nói: "Anh em đều đã xác định là làm thêm nhiều giờ. Chúng tôi xác định một ngày làm 50 mộ chẳng hạn thì chúng tôi sẽ đi từ 6h. Buổi sáng thời gian dài hơn thì chúng tôi sẽ làm từ 30-31 mộ, xong khi nào thì mới về, có hôm gần 12h trưa chúng tôi mới về. Buổi chiều còn 20 mộ cũng xác định cũng vậy, chúng tôi đi từ 13h30 và có những hôm là đến 7h tối chúng tôi mới về".

Nếu ở Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia A1, những phần mộ sâu và đã qua nhiều lần tôn tạo là trở ngại lớn, thì tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Độc Lập, mưa nắng thất thường lại là thử thách thường trực. Nắng có thể gay gắt vào buổi sáng. Nhưng chỉ ít giờ sau, những cơn mưa lớn bất chợt khiến khu vực khai quật lầy lội, trơn trượt.

Thượng sĩ Lò Văn Quyền, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 741, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, chia sẻ: "Là một chiến sĩ khi chúng tôi thực hiện nhiệm vụ ở Nghĩa trang Độc Lập, chúng tôi luôn cố gắng nêu cao tinh thần vượt nắng thắng mưa để cố hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, trả lại tên về cho các anh hùng liệt sĩ".

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Độc Lập hiện có 2.432 phần mộ. Trong đó, 2.042 phần mộ chưa xác định được thông tin, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Khối lượng công việc rất lớn. Nhưng điều quan trọng hơn cả số lượng là chất lượng của từng mẫu sinh phẩm.

Sau khi khai quật, các lực lượng phải lựa chọn mẫu phù hợp, bảo đảm chất lượng để phục vụ quá trình phân tích, đối sánh ADN.

Bác sĩ Nguyễn Đỗ Chuẩn, Bệnh viện Y dược cổ truyền – Phục hồi chức năng tỉnh Điện Biên, cho biết: "Quá trình lấy mẫu, chúng tôi phối hợp chặt chẽ với các bộ phận và khi lấy mẫu chúng tôi sẽ chọn rất là tỉ mỉ để chọn những mẫu chất lượng tốt để có thể mang giá trị xác định cao nhất".

Tính đến ngày 15/8, toàn tỉnh Điện Biên đã khai quật 3.400 phần mộ. Trong đó, 3.211 hài cốt đủ điều kiện lấy mẫu gửi giám định ADN. Gần 2.700 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội và hơn 510 mẫu cho Trung tâm Pháp y tỉnh để phân tích, đối sánh.

Khối lượng công việc đã thực hiện rất lớn. Nhưng phần việc phía trước vẫn còn nhiều, trong khi thời gian tiếp tục được rút ngắn.

Thượng tá Lê Đình Hải, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết, các lực lượng đang tăng tốc, huy động thêm nhân lực, kéo dài thời gian làm việc và tranh thủ từng khoảng thời gian thời tiết thuận lợi. "Dưới sự lãnh đạo của Ban Chỉ đạo tỉnh cũng như cơ quan thường trực Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, chúng tôi quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ lấy mẫu trong tháng 9. Và để đảm bảo tiến độ này, thủ trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tăng cường lực lượng cho chúng tôi, trong đó có cả lực lượng biên phòng. Mặc dù thời tiết rất khắc nghiệt, mưa gió thất thường, đặc biệt là có những trận mưa lớn nhưng chúng tôi cũng đã động viên anh em bất kể mưa nắng đều thực hiện nhiệm vụ với tinh thần quyết tâm cao nhất".

Từ những phần mộ nằm sâu trong lòng đất đến những ngày mưa nắng thất thường; từ áp lực về khối lượng công việc đến yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng từng mẫu sinh phẩm, hành trình tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ tại Điện Biên đang đặt ra không ít thử thách. Nhưng càng khó khăn, quyết tâm càng được thể hiện rõ. Những ngày làm việc kéo dài, những bàn tay lấm đất và những bước chân không ngừng nghỉ đang góp phần rút ngắn hành trình tìm lại tên cho những anh hùng liệt si đã hy sinh vì độc lập dân tộc./.

Vũ Lợi/VOV Tây Bắc