Điều quan trọng nhất với họ không phải tạo ra một bức ảnh đẹp, mà là giúp người thân được nhìn lại đúng gương mặt người lính trong ký ức, sau hàng chục năm xa cách.

Dựng chân dung từ cóp nhặt ký ức

Điện thoại của Thiếu tá Phan Sơn Khải, Phòng Công tác chính trị - Công an TP.HCM đổ chuông đúng giữa trưa. Đầu dây bên kia, Trần Âu Thành Đạt - một thành viên trong Team Lee đang thực hiện phục dụng ảnh liệt sĩ - báo tin với giọng đầy hào hứng:

“Em đang còn 2 tấm cuối cùng, phải vẽ bằng tay. Em đang vẽ, giờ còn 1 tấm nữa.

- Thực ra có nhiều tấm ảnh tệ mờ luôn. Anh em vẽ một tấm gần như tốn mấy ngày trời.

- Cùng ráng thôi sư huynh ơi, chứ nếu làm mà người có người không có thì tội gia đình họ lắm ạ.

- Đúng vậy em nha”.

Khải mỉm cười. Anh hiểu “hai bức cuối cùng” mà Đạt nhắc đến không chỉ là hai tấm ảnh sắp hoàn thiện, mà còn là sự mong chờ của những gia đình đã nhiều năm chưa một lần được nhìn lại gương mặt người thân.

Những cuộc gọi như vậy đã diễn ra suốt hơn một tháng qua.

Trước đó, anh Khải và các thành viên Team Lee đã nhiều năm đồng hành trong các hoạt động phục dựng ảnh liệt sĩ. Đây là nhóm thiện nguyện gồm khoảng 20 bạn trẻ ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước, trong đó tập trung nhiều ở khu vực phía Bắc.  

Khi TP.HCM triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, anh đề xuất đưa hoạt động phục dựng ảnh cùng tham gia đồng hành. Từ sự kết nối này, Công an TP.HCM, Bộ Tư lệnh TP.HCM triển khai chương trình tiếp nhận, đáp ứng nhu cầu phục dựng ảnh liệt sĩ dành cho thân nhân liệt sĩ và gia đình chính sách trên địa bàn TP.HCM, với sự hỗ trợ của Team Lee.

Theo anh Khải, Chiến dịch 500 ngày đêm đã kết nối nhiều lực lượng cùng tham gia tri ân các anh hùng liệt sĩ. Với Team Lee, phần việc của nhóm là phục dựng chân dung, trao lại hình ảnh người thân cho các gia đình.

Đến nay, nhóm đã tiếp nhận gần 300 hồ sơ, trong đó khoảng 100 bức chân dung dự kiến sẽ được trao đến các gia đình dịp 27/7 năm nay.

Theo anh Khải, điều khó nhất không phải là làm rõ một bức ảnh cũ, mà là giữ được gương mặt của người lính trong ký ức của người thân. Có trường hợp không còn bất kỳ tấm ảnh nào, hoặc chỉ còn 1 vài kỷ vật như mảnh gỗ có khắc hình liệt sĩ.

Điều khiến anh trăn trở là nhiều người nghĩ chỉ cần đưa ảnh vào AI là có thể tạo ngay một bức chân dung. Nhưng nhiều bức ảnh lại giống nhau, thiếu những nét riêng mà chỉ gia đình mới nhớ.

Thiếu tá Phan Sơn Khải nói: “Thực ra bây giờ các bạn lên mạng rất là nhanh. Một bức ảnh chỉ cần chụp lên đưa vô AI quét ra một bức ảnh tương xứng y chang vậy luôn. Nhưng đó không phải là con người trong ký ức của người thân. Phải những người trong gia đình và những nhân chứng lịch sử, những người kề vai sát cánh chiến đấu - là đồng đội, họ có những ký ức, họ nhớ gì, người này có chi tiết này, người kia nhớ chi tiết khác. Lúc đó gương mặt mới hài hòa được, mới ra được đúng hình dạng, cảm xúc”.

Tri ân từ những hành động nhỏ

Với Trần Âu Thành Đạt, mỗi bức chân dung liệt sĩ không chỉ là một sản phẩm phục dựng.

Chàng trai 28 tuổi, quê Sóc Trăng, nhiều năm gắn bó với Team Lee qua các hoạt động thiện nguyện. Trong gia đình cũng có người thân là liệt sĩ, nên mỗi lần nhận một hồ sơ phục dựng, Đạt đều tự nhắc mình phải làm thật cẩn trọng, như một cách bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh. Đó không đơn thuần là một bức ảnh, mà là món quà tri ân gửi đến những gia đình đã chờ đợi người thân suốt nhiều chục năm:

“Có nhiều ảnh liệt sĩ rất trẻ, thậm chí mới 17-18 tuổi, có nhiều liệt sĩ thì 20-22, độ tuổi thanh xuân của thanh niên. Các liệt sĩ đã sẵn sàng hy sinh tuổi thanh xuân của mình để bảo vệ đất nước, bởi vậy từng tấm hình tụi em làm, mỗi ảnh đều mang đến một cảm xúc riêng biệt”.

Bởi vậy, Đạt không bao giờ vội vàng. Sau mỗi lần hoàn thiện, bức ảnh lại được gửi cho gia đình xem trước. Chỉ cần người thân góp ý một chi tiết nhỏ, Đạt lại lặng lẽ chỉnh sửa rồi gửi lại. Cứ như vậy cho đến khi mọi người đều đồng ý giống với những gì họ nhớ về người đã ra đi.

Với Đạt, điều đáng quý nhất không phải là hoàn thành nhanh, mà là khi trao tận tay bức chân dung, người thân có thể nhận ra ngay gương mặt của người mình thương nhớ.

Mỗi lần như vậy, chàng trai trẻ lại thấy công việc mình đang làm có ý nghĩa hơn, góp thêm một cách nhỏ để tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

“Bây giờ em cố gắng hoàn thiện hết, rồi em sẽ liên hệ với từng gia đình để xác nhận hình ảnh, thì nếu gia đình đồng ý không cần chỉnh nữa thì em bàn giao file cho anh em luôn. Còn nếu thân nhân họ cần chỉnh sửa chỗ này chỗ kia nữa thì để em lại chỉnh hoàn thiện thêm rồi mới gửi.

- Rồi, đồng ý em nha

- Dạ thống nhất vậy nhé sư huynh”.

Cuộc gọi với Thiếu tá Phan Sơn Khải khép lại. Đạt lại mở bức ảnh còn dang dở trên màn hình máy tính.

Vài nét cuối vẫn đang chờ được hoàn thiện, để ngày gần nhất, bức chân dung ấy sẽ được trao lại cho chính gia đình của người lính trẻ./.

Kim Dung - CTV Việt Trinh/VOV TPHCM