Diễn đàn Trí thức và Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Singapore 2026, với chủ đề “Kết nối trí thức Việt vì sự phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia”, được tổ chức ngay trước thềm chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Singapore. Do đó, đây không chỉ là một cuộc gặp gỡ học thuật đơn thuần mà đằng sau những phiên tọa đàm, trao đổi chuyên môn hay kết nối nghiên cứu là khát vọng hình thành một mạng lưới tri thức Việt toàn cầu có khả năng đồng hành lâu dài cùng sự phát triển khoa học - công nghệ của đất nước.

Diễn đàn quy tụ đông đảo giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia công nghệ, lãnh đạo doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và sinh viên người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Singapore. Họ đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn công nghệ lớn, mang theo không chỉ chuyên môn, mà còn là những trải nghiệm thực tiễn trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới.

Phát biểu tại Diễn đàn khoa học quan trọng này, Đại sứ Việt Nam tại Singapore Trần Phước Anh đánh giá cao ý tưởng tập hợp đội ngũ trí thức kiều bào để phát huy thế mạnh của Singapore trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo Đại sứ, việc các chuyên gia người Việt tại Singapore chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và phối hợp với các đơn vị trong nước nhằm khai thác tối đa tiềm năng khoa học công nghệ là điều có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hiện nay.

Thông điệp đó phản ánh một thực tế ngày càng rõ nét: cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài đang không còn đứng bên ngoài tiến trình phát triển của đất nước. Ngược lại, họ mong muốn trở thành một phần trong hệ sinh thái sáng tạo quốc gia, nơi tri thức được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh và giá trị phát triển dài hạn.

Không khí của diễn đàn vì thế cũng vượt ra khỏi khuôn khổ của một hội thảo chuyên môn thông thường. Những cuộc trao đổi không chỉ xoay quanh các công trình nghiên cứu hay thành tựu học thuật, mà tập trung nhiều hơn vào khả năng hợp tác thực chất giữa kiều bào trí thức với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong nước.

Bà Tạ Thùy Liên - Trưởng Ban Liên lạc Cộng đồng người Việt Nam tại Singapore, đại diện Ban Tổ chức - nhấn mạnh rằng diễn đàn năm nay mang theo một sứ mệnh “khắt khe hơn một hội thảo thông thường”.

“Diễn đàn này phải là một tọa độ hành động, nơi chúng ta bước qua giai đoạn kết nối để thực sự trở thành những đối tác đồng kiến tạo cùng với đất nước”, bà nói.

Tinh thần “đồng kiến tạo” đó được thể hiện rõ qua các nội dung thảo luận tại diễn đàn. Người tham dự được cập nhật về nhu cầu thu hút chuyên gia của các cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước; cùng trao đổi về chuyển giao công nghệ lõi và lời giải cho những bài toán phát triển quốc gia.

Các lĩnh vực được nhắc tới đều là những “mặt trận công nghệ” đang định hình tương lai kinh tế thế giới như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, lượng tử, công nghệ y sinh, vật liệu xanh, blockchain hay kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là những lĩnh vực mà nhiều chuyên gia Việt Nam tại Singapore đang trực tiếp tham gia nghiên cứu, giảng dạy hoặc phát triển sản phẩm.

Chia sẻ tại diễn đàn, Giáo sư Vũ Minh Khương thuộc Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore (NUS), cho rằng trong thời đại công nghệ số, khái niệm chủ quyền không nên được hiểu theo hướng khép kín hay tách biệt khỏi thế giới.  Theo ông, kinh nghiệm của Singapore cho thấy chủ quyền phải gắn liền với hội nhập sâu vào hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.

“Trong bối cảnh điện toán đám mây, AI và hạ tầng công nghệ phát triển rất nhanh, nếu phát triển theo hướng độc lập có thể dẫn tới nguy cơ bị lạc lõng. Vì vậy, các quốc gia cần hội nhập sâu vào hệ sinh thái này và trở thành một thành tố không thể tách rời”, Giáo sư Vũ Minh Khương nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng phản ánh tư duy đang ngày càng phổ biến trong cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài: phát triển công nghệ không chỉ là làm chủ một vài sản phẩm riêng lẻ, mà là khả năng tham gia vào mạng lưới tri thức và chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều đáng chú ý là với nhiều trí thức kiều bào, đóng góp cho quê hương không phải là một khẩu hiệu mang tính biểu tượng, mà là hành trình kéo dài hàng chục năm. PGS.TS. Lê Thị Nguyệt Minh - Giám đốc chương trình đào tạo sau đại học Khoa Dược lý, Trưởng phòng Drug Delivery tại Viện Y học Kỹ thuật số, Trường Y Yong Loo Lin thuộc NUS - kể rằng bà sang Singapore học tập từ năm 2001, trong giai đoạn công nghệ sinh học của khu vực vẫn còn ở bước đầu phát triển. Sau những năm đầu bỡ ngỡ hội nhập, bà dành tới 10 năm cho một dự án tâm huyết hướng về Việt Nam: dịch cuốn sách “Sinh học phân tử tế bào”.

Theo bà, mong muốn lớn nhất khi đó là đưa những tri thức nền tảng hiện đại về cho sinh viên và giới nghiên cứu trong nước, trong bối cảnh ngay cả Singapore khi ấy cũng chưa phát triển mạnh về công nghệ sinh học.

Câu chuyện ấy cho thấy đóng góp của trí thức kiều bào không chỉ nằm ở những dự án quy mô lớn hay nguồn đầu tư hàng triệu USD. Đôi khi, đó là sự bền bỉ âm thầm trong việc chuyển tải tri thức, xây dựng nền tảng học thuật và nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Ẩn sau những chia sẻ ấy là một tinh thần chung đang hiện hữu trong cộng đồng trí thức Việt tại Singapore: khát vọng được trở thành một phần trong hành trình nâng tầm năng lực khoa học - công nghệ quốc gia.

Diễn đàn khép lại, nhưng điều còn đọng lại không chỉ là những bản ghi nhớ hợp tác hay các phiên trao đổi chuyên môn. Giá trị lớn hơn nằm ở việc hình thành một nhận thức mới: cộng đồng trí thức kiều bào không chỉ là lực lượng hỗ trợ từ bên ngoài, mà đang từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Châu Anh