Trong tiến trình đó, ASEAN được Nga coi là một trong những đối tác khu vực quan trọng, mà ở đó Việt Nam có vị trí đặc biệt khi vừa là Đối tác chiến lược toàn diện của Nga, vừa là một thành viên tích cực của ASEAN. 

Chính sách “Hướng Đông” của Nga đã được tuyên bố từ năm 2012, và được đẩy nhanh sau các biện pháp trừng phạt của phương Tây vào năm 2022. Đối với Nga, ASEAN là một thể chế khu vực rất quan trọng và là một trong những chủ thể then chốt trong việc định hình mạng lưới thể chế này. Trong khuôn khổ đó, Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt đối với Nga, cả với tư cách là một đối tác chính trị và kinh tế lâu năm của Nga, cũng như một thành viên chủ động của ASEAN. Quan hệ Nga - Việt Nam là quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Nga coi Việt Nam là một quốc gia hữu nghị, có tiềm năng lớn để triển khai các dự án hợp tác chung, đồng thời hai nước cũng có những điểm tương đồng nhất định trong cách nhìn nhận các vấn đề rộng lớn hơn của thế giới."

Đó là ý kiến của Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học Quan hệ quốc tế quốc gia Moskva, MGIMO khi trao đổi với phóng viên thường trú Đài TNVN tại Liên bang Nga. Có thể thấy, vị trí của Việt Nam trong chính sách hướng Đông của Nga được tạo nên từ hai yếu tố. Một là nền tảng quan hệ song phương sâu rộng giữa Việt Nam và Nga. Hai là vai trò của Việt Nam trong ASEAN. Sự kết hợp này mở ra khả năng để Việt Nam không chỉ thúc đẩy hợp tác với Nga trên bình diện song phương, mà còn trở thành một điểm kết nối giữa Nga và Đông Nam Á. Đây không chỉ là một khái niệm mang tính ngoại giao. Những kết nối kinh tế giữa Việt Nam và Nga đang tạo cơ sở để vai trò này được cụ thể hóa.

Năm 2025, thương mại Việt Nam - Nga đạt khoảng 4,77 tỷ USD. Việt Nam cũng là quốc gia ASEAN đầu tiên ký Hiệp định thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á - Âu. Trong khi đó, Nga và ASEAN đang tìm kiếm những hướng hợp tác mới, nhằm tăng cường thương mại, đầu tư và kết nối giữa hai khu vực.

Một trong những hướng đi rõ nhất là logistics. Tại Đối thoại kinh doanh Nga - ASEAN, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế phương Đông lần thứ 11 ở Vladivostok (01 - 04/9), phía Việt Nam đề xuất nghiên cứu hình thành hành lang logistics Viễn Đông - Việt Nam - ASEAN. Ý tưởng này hướng tới kết nối cảng biển, kho lạnh, trung tâm phân phối và các chuỗi sản xuất. Nếu được triển khai, Việt Nam có thể trở thành một mắt xích quan trọng giúp hàng hóa từ vùng Viễn Đông của Nga tiếp cận thị trường Đông Nam Á.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam và ASEAN cũng có thêm một con đường để tiếp cận thị trường Nga và không gian kinh tế Á - Âu. Với chuyên gia Nga, đây chính là cách để biến vai trò “cầu nối” của Việt Nam thành những dự án hợp tác cụ thể. Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova khẳng định:

 “Đối với Nga, khi làm việc với ASEAN với tư cách một khối khu vực, điều quan trọng là phải có những đối tác then chốt. Nếu Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối trong quan hệ Nga - ASEAN, thì điều quan trọng nhất là triển khai được những dự án hợp tác lớn, mang tính hình mẫu, để từ đó có thể trở thành kinh nghiệm tham khảo cho các quốc gia ASEAN khác. Tôi cho rằng có thể thấy những cơ hội rõ ràng trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân, cũng như trong công nghệ thông tin, công nghệ xanh, nông nghiệp và giáo dục. Việt Nam hiện đã đóng vai trò là một cầu nối logistics cho các doanh nghiệp Nga tiếp cận ASEAN. Các doanh nghiệp hai bên hoàn toàn có thể tiếp tục phát triển theo hướng này.”

Logistics có thể là một điểm khởi đầu. Nhưng không gian hợp tác còn rộng hơn. Năng lượng tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Nga. Hai bên đang thúc đẩy dự án xây dựng Nhà máy điện hạt nhân số 1 tại Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác dầu khí và nghiên cứu những hướng đi mới trong năng lượng sạch.

Như vậy, thách thức hiện nay không còn chỉ là xác định Việt Nam có vị trí quan trọng hay không. Vấn đề là làm thế nào để vị trí đó tạo ra những dự án cụ thể, có quy mô, có tính kết nối và có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa trong khu vực.

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra đúng vào thời điểm những không gian hợp tác này đang được mở rộng, được kỳ vọng sẽ biến những ý tưởng thành dự án cụ thể.

Hương Trà/VOV- Moscow