Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã bắt đầu các cuộc thảo luận kín về dự thảo do Mỹ cùng các nước vùng Vịnh gồm Bahrain, Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Qatar xây dựng nhằm gây áp lực buộc Iran chấm dứt các hành động tấn công và rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Đồng thời, Mỹ đề xuất thành lập liên minh hàng hải đa quốc gia Maritime Freedom Construct (MFC), cho thấy sự chuyển hướng từ quân sự sang ngoại giao. Lý do được đưa ra là trước đó, Mỹ tiến hành các cuộc tấn công quân sự chống lại Iran mà không đạt được sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, và gây sức ép lên đồng minh hỗ trợ quân sự, nhưng vấp phải phản đối do lo ngại rủi ro pháp lý và xung đột kéo dài.

Do đó, dự thảo mới nhất do Mỹ cùng các nước vùng Vịnh đệ trình tập trung lên án Iran vi phạm lệnh ngừng bắn hiện tại, yêu cầu Iran ngừng ngay các cuộc tấn công tàu thương mại, công bố vị trí các bãi thủy lôi và không cản trở hoạt động rà phá và lưu thông hàng hải. Đáng chú ý, dự thảo được xây dựng theo Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an áp dụng các biện pháp mạnh như trừng phạt hoặc hành động quân sự nếu Iran không tuân thủ. Tuy nhiên, văn bản lần này đã tránh sử dụng ngôn ngữ trực tiếp cho phép sử dụng vũ lực, nhằm giảm khả năng bị phủ quyết. Ngoại trưởng Mỹ, Marco Rubio, khẳng định:

“Đây là một thử thách thực sự đối với Liên Hợp Quốc, với tư cách là một tổ chức có thể giải quyết các vấn đề toàn cầu. Mỹ không yêu cầu các nước điều động quân đội đến khu vực và giúp đánh bom các tàu của Iran. Tất cả điều Mỹ yêu cầu là lên án hành động của Iran, kêu gọi Iran ngừng đánh bom tàu ​​thuyền, gỡ bỏ các quả thủy lôi và cho phép hàng viện trợ nhân đạo đi qua vì có hàng viện trợ nhân đạo đang bị mắc kẹt.”

Theo các nhà quan sát, dự thảo nghị quyết mới là một phần của chiến lược của Mỹ nhằm gây áp lực ngoại giao lên Iran và lên kế hoạch cho tình hình hậu xung đột. Hôm qua, Tổng thống Donald Trump thông báo sẽ tạm dừng “Chiến dịch Tự do” khi các bên ghi nhận những “tiến triển đáng kể” hướng tới một thoả thuận “toàn diện và cuối cùng” với Iran, đồng thời dựa trên “thành công quân sự lớn” mà Mỹ đạt được trong chiến dịch nhằm vào Iran. Tuy nhiên, tình hình thực địa vẫn căng thẳng khi Mỹ tuyên bố đã phá hủy 6 tàu nhỏ của Iran, tên lửa Iran tấn công một cảng dầu của UAE. Người phát ngôn của Liên Hợp Quốc, Stephen Dujarric, bày tỏ quan ngại về những diễn biến này sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tái diễn các cuộc xung đột trong khu vực:

“Liên hợp quốc kêu gọi tất cả các bên kiềm chế tối đa và tránh mọi hành động có thể làm leo thang căng thẳng và làm suy yếu các nỗ lực ngoại giao và hòa giải đang diễn ra. Không có giải pháp thay thế khả thi nào khác ngoài việc giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế, hoàn toàn phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm cả Hiến chương Liên Hợp Quốc.”

Các nhà ngoại giao cho biết Mỹ hy vọng sẽ nhanh chóng kết thúc thảo luận tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, hướng tới mục tiêu lưu hành bản dự thảo cuối cùng vào ngày 8 tháng 5 và tổ chức bỏ phiếu vào đầu tuần tới. Tuy nhiên, triển vọng thông qua vẫn chưa chắc chắn khi Trung Quốc cho biết đang “đánh giá” dự thảo và Nga chưa đưa ra phản hồi chính thức. Hai nước này trước đó đã phủ quyết một nghị quyết tương tự.

Vì vậy, song song với nỗ lực tại Liên Hợp Quốc, Mỹ đề xuất thành lập liên minh hàng hải đa quốc gia nhằm đảm bảo an ninh lâu dài tại eo biển Hormuz, xây dựng cấu trúc an ninh khu vực hậu xung đột và hỗ trợ khôi phục lưu thông hàng hải. Tuy nhiên, một số nước yêu cầu phải có ủy quyền từ Liên Hợp Quốc.

Dự thảo mới nhất về Iran tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc được xem là nỗ lực ngoại giao quan trọng của Mỹ nhằm tăng áp lực ngoại giao lên Iran. Kết quả sắp tới sẽ có ý nghĩa quyết định đối với việc kiểm soát căng thẳng và ổn định tuyến hàng hải chiến lược Hormuz này./.

Thiều Dương/VOV1