Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir với vai trò trung gian hôm qua đã đến Tehran để thông báo về việc hoàn tất dự thảo cuối cùng của thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ - Iran. Iran xác nhận đã nhận được "quan điểm hòa bình mới của phía Mỹ" và đang xem xét. Đề xuất của Mỹ đã giúp thu hẹp một phần khoảng cách giữa hai bên, nhưng hai bên hiện vẫn cách xa nhau về lập trường. Tổng thống Donald Trump yêu cầu Iran cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân bằng văn bản, nhưng Iran kiên quyết bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình, đồng thời yêu cầu Mỹ trước tiên chấm dứt phong tỏa và ngừng mọi hành động gây hấn. Trong một động thái có thể khiến đàm phán rơi vào bế tắc, lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã chỉ thị giữ toàn bộ lượng urani làm giàu cấp độ cao ở lại trong nước.

Khúc mắc lớn thứ hai là vấn đề eo biển Hormuz. Iran coi đây là vùng lãnh hải của mình và muốn thu phí lưu thông tàu thương mại, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng Iran.  Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ sẵn sàng chờ thêm "vài ngày" để nhận phản hồi từ Iran, để ngỏ khả năng đạt thỏa thuận  nhưng cảnh báo thời gian dành cho ngoại giao không còn nhiều.

Trên thực địa, Iran đang siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, khẳng định vị thế kiểm soát mới đối với một trong những điểm nghẽn vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Nhà phân tích người Israel Danny Citinowicz cảnh báo bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm thay đổi tình hình bằng biện pháp quân sự đều có thể dẫn đến leo thang.

“Thực trạng hiện nay có nghĩa là tàu thuyền không thể đi qua eo biển mà không có sự chấp thuận của chính quyền Iran. Và thật không may, điều này sẽ không thay đổi. Và nếu Mỹ cố gắng thay đổi tình hình này, thì leo thang căng thẳng là điều không thể tránh khỏi. Vì vậy, điểm mấu chốt của vấn đề hiện nay là nếu Iran không cho phép mở cửa eo biển và nếu Mỹ không có khả năng giải quyết vấn đề bằng biện pháp quân sự, thì các tàu thuyền sẽ phải chờ đợi cho đến khi có thỏa thuận từ chính phủ Iran cho phép họ đi ra khỏi eo biển hoặc một thỏa thuận nào đó giữa Iran và Mỹ cho phép họ đi qua eo biển.

Trước các động thái căng thẳng, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết các vấn đề giữa Mỹ và Iran phải được giải quyết bằng biện pháp ngoại giao và có tính đến lợi ích của Iran. Bà Zakharova cho biết rằng Nga hoàn toàn sẵn sàng hỗ trợ Iran và Mỹ thực hiện các quyết định về urani làm giàu có thể đạt được trong các cuộc đàm phán:

“Nga hoàn toàn sẵn sàng cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho Mỹ và Iran trong việc thực hiện bất kỳ thỏa thuận nào có thể đạt được trong quá trình đàm phán. Chúng tôi tin chắc rằng vấn đề này chỉ có thể được giải quyết thông qua các biện pháp chính trị và ngoại giao, dựa trên luật pháp quốc tế và có sự tôn trọng đúng mức đối với các lợi ích hợp pháp của Cộng hòa Hồi giáo Iran."

Dù đe doạ có thể tái tấn công Iran nếu không đạt được thoả thuận nhưng hiện tại, Nhà Trắng  đang chịu sức ép từ nhiều phía. Trong nước, giá nhiên liệu tăng cao kéo tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Trump xuống gần mức thấp nhất kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ 2. Nhiều nghị sỹ của cả đảng Cộng hoà và Dân chủ cho rằng Tổng thống Trump đã vượt quá thẩm quyền khi kéo dài chiến dịch quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội theo đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973. Việc lãnh đạo phe Cộng hoà tại Hạ viện phải trì hoãn bỏ phiếu về nghị quyết hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống một lần nữa cho thấy những chia rẽ ngày càng sâu sắc trong nội bộ chính giới Mỹ. Việc Mỹ phong tỏa các cảng biển của Iran và Iran kiểm soát eo biển Hormuz, đã làm phức tạp thêm các bỗ lực đàm phán. Iran đang nghi ngờ Mỹ có thể lợi dụng giai đoạn ngừng bắn để chuẩn bị cho các đợt không kích mới. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cũng cảnh báo các động thái quân sự của Mỹ ở khu vực như điều ít nhất 2 tàu khu trục mang hệ thống vũ khí laser hiện đại tới Trung Đông, cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị cho khả năng leo thang tiếp theo./.

Trần Nga/VOV1