Những ngày này, trên các ngư trường trọng điểm, tàu của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam vẫn ngày đêm bám biển. Mỗi chuyến tuần tra không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, trật tự trên biển mà còn là những đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Tại các ngư trường và cửa biển, cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển trực tiếp kiểm tra giấy phép khai thác, nhật ký khai thác, thiết bị giám sát hành trình (VMS), đối chiếu dữ liệu hành trình và nhắc nhở ngư dân chấp hành nghiêm các quy định trong quá trình vươn khơi. Đối với các trường hợp cố tình ngắt kết nối VMS, gửi thiết bị sang tàu khác hoặc sử dụng các thủ đoạn để vi phạm vùng biển nước ngoài, lực lượng chức năng kiên quyết lập hồ sơ xử lý theo quy định.

Song song với thực thi pháp luật, công tác tuyên truyền được triển khai ngay trên biển và tại các cảng cá. Thay vì chỉ xử phạt, nhiều tổ công tác dành thời gian giải thích cho ngư dân về các quy định mới, hướng dẫn ghi nhật ký khai thác, duy trì kết nối VMS và phổ biến các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) đối với nghề cá Việt Nam.

Đại tá Ngô Minh Tùng, Phó Tham mưu trưởng Cảnh sát biển Việt Nam cho biết, quan điểm của lực lượng là xử lý nghiêm các hành vi cố tình vi phạm nhưng luôn đặt công tác tuyên truyền, giáo dục lên hàng đầu.

"Việc xử lý vi phạm ngư dân có hành vi vi phạm các quy định pháp luật thì phải thấu tình, đạt lý nhưng phải kiên quyết và nghiêm minh, đúng pháp luật. Tuy nhiên, việc lấy tuyên truyền cũng vẫn là chính, nhất là đối với các hành vi vi phạm lần đầu không mang tính cố tình thì chúng tôi vẫn giải quyết những vấn đề tuyên truyền nhằm giúp cho ngư dân nâng cao ý thức và nhận thức. Bởi vì khi nhận thức và ý thức của ngư dân tốt đối với việc chấp hành pháp luật của Việt Nam thì trong quá trình hành động của ngư dân cũng sẽ tốt và đúng. Còn các hành vi cố tình vi phạm như gửi thiết bị VMS, ngắt kết nối quá quy định hay dùng nhiều thủ đoạn khác để vi phạm thì chắc chắn sẽ được xử lý rất nghiêm minh." Đại tá Ngô Minh Tùng nhấn mạnh

Cách làm đó đang tạo chuyển biến tích cực ngay từ nhận thức của ngư dân. Anh Nguyễn Văn Hùng, chủ tàu cá tại xã Mỹ Long (tỉnh Vĩnh Long), cho biết sau nhiều lần được lực lượng Cảnh sát biển tuyên truyền và kiểm tra trên biển, anh và các thuyền viên hiểu rõ hơn trách nhiệm trong việc duy trì kết nối thiết bị VMS, ghi đầy đủ nhật ký khai thác và tuyệt đối không xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Theo anh Hùng, trước đây nhiều ngư dân chỉ nghĩ việc lắp thiết bị giám sát là để phục vụ công tác quản lý. Nhưng sau khi được cán bộ Cảnh sát biển phân tích cụ thể về các quy định quốc tế, tác động của "thẻ vàng" EC đối với xuất khẩu thủy sản và chính sinh kế của ngư dân, bà con đã chủ động chấp hành tốt hơn, coi việc tuân thủ pháp luật là trách nhiệm của mỗi chuyến biển.

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, lực lượng Cảnh sát biển còn thường xuyên phối hợp với Bộ đội Biên phòng, lực lượng Kiểm ngư và chính quyền địa phương trao đổi thông tin, rà soát các tàu cá có nguy cơ cao, kịp thời ngăn chặn ngay từ khi tàu chuẩn bị xuất bến. Nhờ đó, nhiều hành vi vi phạm đã được phát hiện, xử lý từ sớm, hạn chế nguy cơ tàu cá xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Thực tế cho thấy, chống khai thác IUU không chỉ là câu chuyện của chế tài mà còn là quá trình thay đổi nhận thức. Sự hiện diện thường xuyên của lực lượng Cảnh sát biển trên ngư trường, cùng phương châm "kiên quyết trong xử lý, kiên trì trong tuyên truyền", đang góp phần hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật của ngư dân, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và bền vững, hướng tới mục tiêu sớm gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC).

 Hà Phương