Sau nhiều năm triển khai, mô hình không chỉ giúp bà con thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mang lại nguồn thu nhập cao gấp nhiều lần so với sản xuất lúa truyền thống, góp phần làm thay đổi diện mạo vùng quê ven sông Ngan Dừa, mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho địa phương.

Trước đây, về xã Lương Tâm đi dọc tuyến sông Ngan Dừa thấy nhiều diện tích đất bên ngoài đê bao ngăn mặn nông dân không xuống giống vụ lúa Hè Thu mà bỏ hoang, nhiều nơi cây tạp mọc um tùm, đời sống bà con gặp không ít khó khăn. Thế nhưng giờ đây, khi đi qua khu vực này, dễ dàng nhận thấy diện mạo nông thôn có nhiều đổi thay. Những ngôi nhà khang trang mọc lên ngày càng nhiều, sát bên những ruộng nuôi tôm mênh mông nước, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao.

Bà Nguyễn Thị Hương ở ấp 6, xã Lương Tâm cho biết, gia đình bà đã gắn bó với mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng, tôm sú và tôm càng xanh khoảng 4 năm nay. Theo bà Hương, so với sản xuất lúa Hè Thu, nuôi tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần. Riêng tôm thẻ chân trắng có thời gian nuôi ngắn, chỉ khoảng hơn 40 ngày là có thể thu hoạch. Mới đây gia đình bà đã thu hoạch đợt đầu được hơn 1 tấn tôm thẻ chân trắng bán được hơn 70 triệu đồng.

Theo bà Hương, nhờ hiệu quả kinh tế từ mô hình nuôi tôm, đời sống của nhiều hộ dân nơi đây được cải thiện đáng kể, tạo thêm động lực để mọi người tiếp tục chuyển đổi sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương. "Năm nay đạt dữ lắm. Thấy nuôi tôm này khỏe hơn mần lúa dữ lắm, lợi nhuận nhiều hơn. Tại vì lúa thì cho 15, 16 triệu đồng, mà mình tiền cắt, tiền phân này kia chỉ còn khoảng chục triệu mà mần tới 3, 4 tháng. Còn mình nuôi tôm sú nè, thẻ nè, càng xanh nè gấp mấy lần làm lúa. Trước không có biết nuôi thì cán bộ xã hướng dẫn chỉ, rồi mình học hỏi những người nuôi trước".

Ông Lâm Văn Việt- Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lương Tâm cho biết, trước đây nông dân trong xã có đất bên ngoài đê bao ngăn mặn chủ yếu sản xuất 2 vụ lúa mỗi năm, gồm vụ Đông Xuân và vụ Hè Thu. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của phèn mặn, nông dân phải chờ đến khi có những cơn mưa lớn rửa mặn, đủ nguồn nước ngọt mới có thể xuống giống vụ Hè Thu, thường vào khoảng tháng 5, tháng 6. Việc chờ đợi kéo dài khiến cỏ dại phát triển mạnh, tăng chi phí làm đất, xử lý cỏ và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường sản xuất. Bên cạnh đó vụ lúa này cũng èo uột do thường xuyên bị nước mặn xâm nhập từ triều biển Tây nên cho thu nhập không cao, nhiều lúc bị lỗ vốn.

Trước thực tế đó, một số hộ dân đã tìm tòi, học hỏi mô hình nuôi tôm từ các tỉnh lân cận. Những năm đầu còn gặp nhiều khó khăn, nhưng nhờ chủ trương khuyến khích phát triển các mô hình thích ứng biến đổi khí hậu của tỉnh Hậu Giang trước đây, cùng với việc được tham quan, học tập kinh nghiệm và tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, người dân đã từng bước áp dụng thành công mô hình này tại địa phương. Từ vài hộ nuôi tôm trên vài công đất ban đầu, đến nay đã có hơn 180 hộ nuôi trên diện tích hơn 250ha. Mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần so với sản xuất lúa, phù hợp với điều kiện tự nhiên cũng như nguyện vọng phát triển sản xuất của người dân địa phương.

"Từ trồng lúa mà chuyển sang nuôi tôm cũng là một cái quá trình rất là khó khăn. Bởi vì lúc đầu thì nông dân cũng chưa có nắm nhiều cái kiến thức khoa học kỹ thuật, còn lo ngại. Nhờ chính quyền địa phương hỗ trợ thêm con giống, vật tư, rồi tập huấn kỹ thuật để nhẹ chi phí đầu tư cho nông dân. Từ đó nông dân cũng đã an tâm hơn để mà đầu tư mô hình. Thì từng bước, từng bước có kết quả, đến thời điểm này phải nói là dân ở đây có thể chủ động sản xuất trong cái điều kiện thay đổi khí hậu bất thường".

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Lương Tâm Trịnh Quốc Quí, mô hình tôm- lúa được xác định là một trong những hướng phát triển nông nghiệp trọng tâm của địa phương bởi đây là mô hình thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất và tăng thu nhập cho người dân.

Trong thời gian tới, xã sẽ tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, tổ chức các lớp tập huấn về nuôi tôm và sản xuất lúa; lồng ghép các chương trình hỗ trợ vốn, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia sản xuất. Bên cạnh đó, địa phương cũng chú trọng xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm tôm- lúa, góp phần tăng thu nhập cho bà con nông dân. "Địa phương sẽ tập trung tuyên truyền vận động bà con tham gia chuyển đổi các vùng đất sản xuất kém hiệu quả cũng như là các cái vùng lúa chuyên canh mà hiệu quả không cao để mà thực hiện cái mô hình tôm lúa này. Về phía xã thì cũng đã liên kết được với Chi cục Thủy sản của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đăng ký vùng nuôi tôm cho bà con. Địa phương cũng sẽ tập trung liên kết trong cái sản xuất cũng như là tiêu thụ để làm sao mang lại cái hiệu quả thu nhập cho bà con được cao hơn trong thời gian tới".

Mới đây, UBND thành phố Cần Thơ đã ban hành Kế hoạch phát triển sản xuất vùng nuôi tôm- lúa giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn thành phố với mục tiêu phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững, hiệu quả và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, khai thác hợp lý tiềm năng, lợi thế của địa phương, nâng cao giá trị gia tăng, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm, nhất là tôm nước lợ và mô hình tôm - lúa; gắn sản xuất với bảo vệ môi trường sinh thái, an toàn thực phẩm và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, góp phần tăng thu nhập, ổn định sinh kế cho người dân, duy trì và phát triển mô hình tôm - lúa như một giải pháp sản xuất bền vững, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo Kế hoạch này, Cần Thơ phấn đấu đến năm 2030, các xã Ngọc Tố, Hòa Tú, Nhu Gia, Gia Hòa, Vĩnh Viễn và Lương Tâm… là vùng chuyển dịch trọng điểm áp dụng mô hình tôm - lúa của thành phố, với diện tích nuôi tôm - lúa  gần 6.000ha, sản lượng lúa đạt 36.792 tấn, sản lượng tôm đạt 8.114 tấn. Thành phố sẽ xây dựng 27 mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất tôm - lúa tại các xã trên; xây dựng 5 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm tôm - lúa; triển khai cơ chế chính sách khuyến khích, thu hút đầu tư lĩnh vực thủy sản và tổ chức sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ…

  Nguyễn Tấn Phong/VOV ĐBSCL