Kinh tế Mỹ đang bước vào giai đoạn nhiều sức ép khi lạm phát tăng mạnh trở lại, giá năng lượng leo thang do căng thẳng Trung Đông và chính sách thuế quan mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục gây tranh cãi. Giới chuyên gia cảnh báo những biến động tại nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể kéo theo tác động dây chuyền tới tăng trưởng, thương mại và thị trường tài chính toàn cầu trong những tháng tới.

Theo Bộ Lao động Mỹ, Chỉ số giá tiêu dùng CPI tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng mạnh nhất trong khoảng 3 năm trở lại đây. Động lực chính của đợt tăng lạm phát lần này đến từ giá năng lượng, trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Iran và nguy cơ bất ổn tại eo biển Hormuz khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động mạnh. Giá xăng dầu, vận tải, logistics và nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu tại Mỹ đồng loạt tăng trong những tuần gần đây.

Hãng tin Reuters cho biết riêng nhóm năng lượng đã đóng góp hơn 40% mức tăng CPI trong tháng vừa qua. Không chỉ giá nhiên liệu, nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ khác cũng ghi nhận mức tăng đáng kể, từ thực phẩm, cà phê, rau quả tới vé máy bay và chi phí điện nước.

Chuyên gia tài chính Stephen Kates của Bankrate nhận định: “Điều này sẽ đặc biệt khó khăn đối với những hộ gia đình đang cảm thấy bị thắt chặt chi tiêu vì sẽ có ít tiền hơn để luân chuyển. Tháng trước, tôi đã nói về ý tưởng rằng mọi người có thể cố gắng chuyển một số tiền dự phòng, nếu có, từ danh mục chi tiêu này sang danh mục khác. Khi chúng ta thấy ngày càng nhiều danh mục bắt đầu tăng tốc và phát triển về tốc độ thay đổi, tức là sự tăng giá, các hộ gia đình sẽ ngày càng khó tìm ra những khoản tiền dự phòng đó để trang trải cho tất cả các mức giá đang tăng khác nhau này”

Diễn biến kinh tế mới cũng đang đẩy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào thế khó. Nếu tiếp tục giữ lãi suất cao để kiềm chế lạm phát, kinh tế Mỹ có nguy cơ tăng trưởng chậm lại mạnh hơn dự kiến. Tuy nhiên, nếu nới lỏng chính sách tiền tệ quá sớm, áp lực giá cả có thể tiếp tục leo thang.

Chuyên gia tài chính Stephen Kates cho rằng Cục dự trữ liên bang Mỹ sẽ không thực hiện cắt giảm lãi suất để giảm lạm phát.

“Tôi nghĩ rằng chúng ta có thể khép lại hồ sơ về việc cắt giảm lãi suất cho năm 2026. Tôi nghĩ mối lo ngại lớn nhất hiện nay sẽ là nếu giá thực phẩm và giá năng lượng đang tăng và người tiêu dùng bắt đầu cảm thấy lo lắng về những gì sắp xảy ra tiếp theo. Cục Dự trữ Liên bang đang sử dụng một thuật ngữ gọi là lạm phát "được neo giữ tốt" hoặc "không được neo giữ". Nhưng nếu lạm phát không được neo giữ, hoặc mọi người bắt đầu nghĩ rằng giá cả sẽ tăng với tốc độ nhanh hơn, thì cũng không loại trừ khả năng họ sẽ phải thực hiện các biện pháp quyết liệt hơn và thể hiện sự quyết tâm lớn hơn” – ông Stephen Kates nói.

Chủ tịch Fed Jerome Powell trước đó cũng cảnh báo giá năng lượng và các biện pháp thuế quan mới đang khiến lạm phát duy trì dai dẳng hơn dự báo ban đầu. Hiện Fed vẫn giữ lãi suất ở mức 3,5–3,75%, song thị trường ngày càng lo ngại nền kinh tế Mỹ có thể rơi vào trạng thái “stagflation nhẹ” – tức tăng trưởng chậm đi kèm lạm phát cao. Đây là kịch bản từng gây nhiều khó khăn cho kinh tế Mỹ trong các giai đoạn khủng hoảng trước đây.

Một trong những chủ đề gây tranh cãi lớn nhất hiện nay là chính sách thuế quan mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Một nghiên cứu từ Tổ chức nghiên cứu chính sách thuế Tax Foundation cho rằng phần lớn chi phí thuế nhập khẩu đang được chuyển trực tiếp sang người tiêu dùng Mỹ thông qua giá hàng hóa tăng cao. Theo ước tính, mỗi hộ gia đình Mỹ có thể phải chi thêm từ 700 đến 1.000 USD mỗi năm do tác động của các gói thuế quan mới.

Các chuyên gia kinh tế nhận định việc tăng thuế nhập khẩu không chỉ làm chi phí sản xuất tăng lên mà còn tiếp tục làm phân mảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã chịu nhiều xáo trộn trong những năm gần đây. Công ty phân tích kinh tế Moody’s Analytics đánh giá các chính sách thuế quan mới đang gây “tổn hại đáng kể” cho nền kinh tế Mỹ.

Tác động từ các biến động kinh tế tại Mỹ hiện đã lan rộng ra nhiều khu vực khác trên thế giới. Theo OECD, lạm phát tại châu Âu và nhiều nền kinh tế châu Á đang tăng trở lại do giá năng lượng leo thang. Các quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Âu được đánh giá đặc biệt dễ tổn thương nếu tình hình tại Hormuz tiếp tục bất ổn.

Bên cạnh đó, thị trường tài chính toàn cầu cũng đang phản ứng mạnh trước các rủi ro mới. Chứng khoán Mỹ biến động liên tục, trong khi dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển sang vàng, dầu mỏ và các tài sản phòng thủ. Chi phí vận tải biển quốc tế cũng bắt đầu tăng nhanh trở lại do lo ngại gián đoạn nguồn cung năng lượng và thương mại.

Ảnh: Tòa nhà Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed)/Reuters

Châu Anh