Khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN), các hộ gia đình và doanh nghiệp vừa chủ động được nguồn điện, vừa giảm đáng kể chi phí tiền điện hàng tháng, nhất là đối với các hộ tiêu thụ nhiều điện năng. Đó là chưa kể khi có các tấm năng lượng mặt trời che chắn trên mái, còn góp phần chống nóng, cách nhiệt cho công trình. Chi phí đầu tư ĐMTMN hiện nay đã hạ hơn nhiều so với trước đây, vừa lắp đặt dễ dàng, nhanh chóng, lại được sử dụng nguồn năng lượng sạch, bền vững. Thực tế cho thấy, ngay cả ở khu vực miền Bắc, với nhiệt độ ngày càng có xu hướng tăng lên, việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà đem lại lợi ích thiết thực cho cả khách hàng, ngành điện và môi trường. 

                      Nghe âm thanh tại đây:

“Từ khi lắp cái điện mặt trời đây thì cứ hàng tháng tiền điện nhà mình cũng giảm đi khoảng một nửa và có thể bán lại cho điện lực khoảng 20%. Nhà mình lắp khoảng 3,1 “kí”  (3kWp), mùa hè thì sử dụng cũng 2 điều hòa, tủ lạnh, tivi. Thì ở nhà cũng thường xuyên. Trước đây, khi chưa lắp điện mặt trời thì một tháng tháng vẫn phải tầm hơn 1 triệu đến triệu rưỡi tiền điện, còn bây giờ thì cũng còn tầm hơn 700 nghìn”. Đó là chia sẻ của chị Lê Thị Nga, hộ tiêu thụ điện tại địa chỉ 23 Tây Sơn, Phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hoá về những lợi ích sau hơn 5 năm lắp ĐMTMN theo hình thức tự sản, tự tiêu.

Với địa thế nằm ở khu vực biển Sầm Sơn đầy nắng gió, mùa hè nắng nóng từ tháng 4 đã “như đổ lửa”, Khu quần thể Khách sạn FLC Sầm Sơn nếu ngày thường chỉ phải trả chi phí tiền điện khoảng 1,1-1,2 tỷ đồng/tháng thì thời gian cao điểm hè, để phục vụ cho khoảng 80-90% lượng khách được lấp đầy trong tổng số 1.010 phòng tiêu chuẩn 5 sao và các dịch vụ phụ trợ khác, chi phí tiền điện lên tới 17-18 tỷ đồng/tháng, tức là gấp tới 17 lần so với ngày thường. ĐMTMN đã giúp ích không nhỏ trong giảm lượng điện tiêu thụ phải mua từ ngành điện.

Ông Thái Khắc Quang - Giám đốc kỹ thuật Quần thể FLC Sầm Sơn cho biết: "Hiện tại năng lượng mặt trời là hầu như tất cả các mái to là đều lắp hết cả rồi, nó rơi vô cỡ độ hơn 1.000kWp rồi. Thực sự ra thì nhờ có năng lượng mặt trời mà cái quần thể này nó mới giúp giảm được chi phí điện tiêu hao của hệ thống tốt. Đơn vị cũng đã có kế hoạch lắp mới và lắp bổ sung rất nhiều các vị trí có thể lắp được sử dụng pin năng lượng mặt trời, dự tính khoảng tầm 3.000 - 4.000kWp".

Là tỉnh nằm ở khu vực Bắc Miền Trung, Thanh Hoá có nền nhiệt độ cao, ánh sáng dồi dào là điều kiện thuận lợi cho phát triển ĐMTMN. Ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hoá cho biết, thực hiện Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, tỉnh đặc biệt chú trọng việc phát triển điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các tòa nhà, công sở và sẽ có chỉ đạo để khuyến khích các hộ dân thực hiện trong giai đoạn 2026-2030.

"Một thuận lợi là các hướng dẫn, thủ tục của Bộ Công Thương cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam hiện nay rất thuận lợi trong phát triển ĐMTMN và điện tự sản, tự tiêu. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp về nhu cầu sử dụng điện, sử dụng tiết kiệm hiệu quả thì sẽ có ý nghĩa đặc biệt, góp phần giảm phụ tải và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực về đầu tư nguồn điện mới - trong khi những nguồn điện chính, nguồn điện công suất lớn như điện khí chúng ta chưa kịp triển khai ngay được trong thời gian ngắn… Đối với việc triển khai các dự án điện mặt trời tự sản, tự tiêu và đặc biệt đối với từng hộ gia đình thì cũng nâng cao hiệu quả tiết kiệm và cũng là hiệu quả cho từng gia đình. Do đó trong thời gian tới chúng tôi sẽ tiếp tục công tác tuyên truyền và tạo điều kiện thuận lợi nhất về các thủ tục, thì tin chắc là sẽ được đông đảo người dân ủng hộ đối với việc thực thi Chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng" - ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hoá nhấn mạnh.

Cụ thể, tại Chỉ thị 10/CT-TTg, Thủ tướng yêu cầu các tỉnh, thành phố có trách nhiệm tuyên truyền, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tham gia lắp đặt ĐMTMN; phấn đấu đạt mục tiêu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình tại địa phương lắp đặt, sử dụng ĐMTMN; hoặc phấn đấu tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt ĐMTMN trong kế hoạch phát triển ĐMTMN giai đoạn 2026 - 2030 của địa phương.

Thanh Hoá có lẽ là tỉnh tiên phong trong lắp đặt ĐMTMN ở miền Bắc và triển khai Chỉ thị 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ông Lê Thanh Bình, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thanh Hóa cho biết: "Bên cạnh chương trình tiết kiệm điện chúng tôi cũng hết sức coi trọng chương trình lắp đặt điện mặt trời. Đối với điện mặt trời thì trong tương lai toàn bộ các mái nhà trụsở làm việc và các cơ quan công quyền, các nhà máy… chúng tôi sẽ thuyết phục khách hàng lắp đặt điện mặt trời. Còn đối với các cán bộ công nhân viên của ngành điện Thanh Hoá thì 100% sẽ tham gia chương trình lắp ĐMTMN, và đến bây giờ thì đã triển khai rất rầm rộ trên tất cả các Điện lực của tỉnh Thanh Hoá".

Trước đây, khi có chủ trương khuyến khích lắp đặt ĐMTMN, không ít hộ tiêu thụ điện ở miền Bắc lo ngại khu vực này có số giờ nắng ít hơn, việc đầu tư sẽ không hiệu quả. Tuy nhiên, theo phân tích của nhiều chuyên gia, chi phí lắp đặt ĐMTMN hiện đã giảm khá mạnh, ở mức 40 - 50% so với khoảng 5 năm trước. Điều này cũng đồng nghĩa, nếu một dự án trước đây cần 8-10 năm mới hoàn vốn, thì nay chỉ khoảng 5 năm là hoàn vốn. Lắp đặt ĐMTMN ở khu vực miền Bắc đang cho thấy hiệu quả rõ rệt khi chi phí đầu tư giảm và công nghệ ngày càng được cải thiện.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn cho rằng: "ĐMTMN có nhiều ưu điểm, là nguồn điện sạch, dễ lắp đặt, thời gian hoàn vốn đầu tư nhanh, đáp ứng các cam kết về khí hậu của Chính phủ Việt Nam. Đỉnh công suất phát phù hợp với thời điểm nắng nóng nên góp phần giảm áp lực cung ứng điện với các nhu cầu làm mát… Tuy nhiên cũng có nhiều điểm hạn chế như ko phải nguồn phát chủ động mà phụ thuộc điều kiện thời tiết, với quy mô lắp đặt lớn mà không có kiểm soát điều tiết phù hợp sẽ có tác động xấu tới tính ổn định của lưới điện phân phối - đặc biệt có thể gây sự cố mất điện cục bộ. Do đó việc lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ giúp điều chỉnh nguồn phát phù hợp phụ tải, và có dự trữ để sử dụng khi nhu cầu phụ tải tăng cao".

Theo ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), trụ sở của 16 Công ty Điện lực và Công ty Dịch vụ Điện lực miền Bắc thuộc EVNNPC đang tiên phong triển khai các dự án ĐMTMN tại 203 điểm, với tổng công suất lắp đặt khoảng 7.100 kWp (7,1MWp). Song song với đó, EVNNPC cũng đang đẩy nhanh tiến độ các dự án lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) với tổng công suất 305 MW/610 MWh.“Đây không chỉ là giải pháp góp phần giảm điện năng tiêu thụ từ lưới điện, mà còn đóng vai trò mô hình mẫu, tạo niềm tin và lan tỏa tới khách hàng trong việc phát triển năng lượng sạch”.

Nhấn mạnh việc khách hàng đầu tư, lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà để tự sản xuất, tự tiêu thụ ngay tại điểm sử dụng mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả khách hàng, ngành điện và môi trường, lãnh đạo EVNNPC cho biết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, EVNNPC đã chỉ đạo các Công ty Điện lực tăng cường phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố và các sở, ngành liên quan nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của khách hàng về phát triển ĐMTMN. Đồng thời, giao kế hoạch cụ thể về phát triển nguồn ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ cho các đơn vị trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Cũng theo ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), thời gian qua, EVNNPC đã chủ động nghiên cứu và tích cực tham gia đóng góp ý kiến với EVN và Bộ Công Thương trong quá trình xây dựng Dự thảo sửa đổi Nghị định 58 của Chính phủ (Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới). Dự thảo này có nhiều nội dung điều chỉnh so với quy định hiện hành. Ngay khi Nghị định sửa đổi được ban hành, EVNNPC sẽ kịp thời cập nhật và hướng dẫn cụ thể để các đơn vị triển khai thống nhất../.

Thông tin tham khảo: Chi phí lắp đặt hệ thống điện mặt trời 3kW (3kWp) trọn gói hiện nay dao động phổ biến trong khoảng 30-60 triệu đồng cho hệ hòa lưới (không lưu trữ). Hệ thống này phù hợp cho gia đình có hóa đơn tiền điện khoảng 1 - 1,5 triệu đồng/tháng, sản sinh ra khoảng 12-15 kWh điện mỗi ngày / 300 - 400 kWh điện mỗi tháng.

Nguyên Long