Hơn nửa thế kỷ qua, hợp tác khoa học-công nghệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga đã góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng và phát triển đội ngũ khoa học của Việt Nam. Trong phần trả lời phỏng vấn của phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam ngay sau đây, GS.TS Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, từ nền tảng hợp tác đào tạo, Việt Nam và Liên bang Nga đang mở ra những hướng hợp tác sâu hơn, cùng nghiên cứu, phát triển và hướng tới làm chủ các công nghệ chiến lược.

PV: Hợp tác về khoa học, công nghệ là một trong những trọng tâm trong quan hệ hợp tác Việt Nam – Liên bang Nga. Nhìn lại quá trình hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với các viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học Nga, theo ông, đâu là những kết quả nổi bật đạt được thời gian qua?

GS.TS Trần Tuấn Anh: Tôi cho rằng, hợp tác với Liên bang Xô viết trước đây và Liên bang Nga hiện nay là một trong những trụ cột lớn đối với sự phát triển khoa học, công nghệ của Việt Nam nói chung và của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nói riêng.

Ngay từ sau năm 1975, với sự hỗ trợ của Liên Xô trước đây, chúng ta đã thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Đội ngũ nòng cốt của Viện khi đó là các nhà khoa học được đào tạo tại các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là tại Nga.

Sau 51 năm hình thành và phát triển, quan hệ hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với các viện nghiên cứu, trường đại học và Viện Hàn lâm Khoa học Nga ngày càng bền chặt.

Một thành tựu rất lớn của quá trình hợp tác này là đội ngũ các nhà khoa học hàng đầu của Việt Nam đã được học tập từ bậc đại học, sau đó là nghiên cứu sinh tại các trường đại học, viện nghiên cứu của Nga. Như chúng ta đã biết, các Chủ tịch Viện Hàn lâm qua các thời kỳ đều là những giáo sư, viện sĩ hàng đầu và được đào tạo tại Nga.

PV: Nga có thế mạnh truyền thống trong nhiều lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Trong khi Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ và làm chủ công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhìn thấy những lĩnh vực nào mà hợp tác với Nga có thể mang lại lợi thế đặc biệt cho Việt Nam, thưa ông? Đâu là những lĩnh vực cần chuyển từ hợp tác, trao đổi khoa học sang cùng nghiên cứu, cùng phát triển và làm chủ công nghệ?

GS.TS Trần Tuấn Anh: Trong 51 năm hợp tác với Liên bang Nga, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phát triển tương đối đồng đều cả nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng và phát triển công nghệ.

Một trong những hướng nghiên cứu chủ đạo là nghiên cứu biển. Viện Hàn lâm đã xây dựng lộ trình hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học Nga trong lĩnh vực này. Hằng năm, hai bên đều tổ chức các chuyến khảo sát chung về biển, sinh thái, địa chất và địa vật lý biển.

Tôi cho rằng đây là một trong những lĩnh vực trọng tâm mà trong thời gian tới Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục phát triển quan hệ hợp tác với phía Nga. Lộ trình hợp tác nghiên cứu biển đến năm 2035 cũng đã được hai bên ký kết. Đây là một nội dung quan trọng trong các cuộc họp liên Chính phủ.

Một nội dung quan trọng khác là các công nghệ chiến lược, đặc biệt là nghiên cứu lượng tử. Bên cạnh các đối tác quốc tế khác, Nga cũng là một đối tác hết sức quan trọng trong việc cùng nghiên cứu, cùng phát triển lĩnh vực này, từ đào tạo nguồn nhân lực đến xây dựng các hệ thống phòng thí nghiệm.

Trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Viện Hàn lâm cũng tham gia với các nội dung liên quan đến phát triển hợp tác nghiên cứu khoa học quốc tế về các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược. Đây là một trong những trọng tâm mà chúng tôi đã chuẩn bị từ khá lâu.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cũng như sự tham gia của lãnh đạo cấp cao Viện Hàn lâm Việt Nam có ý nghĩa quan trọng, góp phần hiện thực hóa và cụ thể hóa các chương trình hợp tác này.

Trong thời gian tới, với quyết tâm chính trị của hai nước cũng như của các cơ quan, đơn vị tham gia hợp tác Việt Nam – Nga, tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ xây dựng được những lộ trình cụ thể, có sự đầu tư trọng tâm, trọng điểm và đạt được những kết quả quan trọng.

Tất nhiên, nghiên cứu khoa học không thể đầu tư ngay và có kết quả ngay. Nhưng với sự đầu tư hiện nay, trong vòng 5 năm và xa hơn nữa, chúng ta sẽ có thể nhìn thấy những bước phát triển, những sự cất cánh của khoa học, công nghệ.

PV: Để làm chủ công nghệ, yêu cầu quan trọng là đào tạo nguồn nhân lực. Công tác này hiện đã và đang được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam triển khai như thế nào với sự phối hợp của các đối tác Nga, đặc biệt trong đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học trẻ, thưa ông?

GS.TS Trần Tuấn Anh: Đối với đối tác Nga cũng như các đối tác quốc tế khác, trọng tâm ưu tiên của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là đào tạo nguồn nhân lực thông qua các đề tài, nhiệm vụ và chương trình hợp tác quốc tế. Chúng tôi xác định đào tạo nguồn nhân lực là vấn đề then chốt.

Một phòng thí nghiệm có thể mua được, nhưng để đào tạo được một nhà khoa học đầu ngành, hay một nhà khoa học có trình độ cao, chúng ta phải mất ít nhất từ 8 đến 10 năm, từ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ đến sau tiến sĩ. Sau quá trình đó, chúng ta mới có những nhà khoa học đủ trình độ để có thể làm việc độc lập và tiệm cận trình độ quốc tế.

Vì vậy, chúng tôi cho rằng đối với tất cả các đối tác, không chỉ riêng với Nga, mục tiêu trọng tâm vẫn là thông qua hợp tác nghiên cứu để đào tạo được nguồn nhân lực.

PV: Xin trân trọng cảm ơn GS!