Phóng viên Đài TNVN thường trú tại khu vực ASEAN trao đổi với ông Lê Anh Đức - chuyên gia AI tại tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, Trưởng tiểu ban Khoa học Công nghệ (Ban Liên lạc người Việt tại Singapore) về những góc nhìn thực tiễn và đề xuất nhằm hiện thực hóa mục tiêu chiến lược này.
Dữ liệu là “cương thổ” quốc gia trong kỷ nguyên mới
PV: Thưa ông, Đại hội XIV xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng. Từ thực tiễn tại Singapore, theo ông Việt Nam cần làm gì để xây dựng hạ tầng dữ liệu đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình?
Ông Lê Anh Đức: Chuyến hải trình đến Trường Sa trong năm vừa qua đã cho tôi một cái góc nhìn hoàn toàn mới: nếu biển đảo của chúng ta là cương thổ của quốc gia Việt Nam thì dữ liệu chính là tài nguyên giúp cho chúng ta vươn mình trong kỷ nguyên số. Để hiện thực hóa khát vọng vươn mình mà Đại hội XIV đang thảo luận, chúng ta không chỉ xây dựng các trung tâm dữ liệu là nơi chứa dữ liệu nữa, mà cần phải hướng tới xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam là nơi xử lý và làm giàu dữ liệu để nó trở thành một cái đầu vào rất là tốt cho những mô hình AI.
Dựa trên kinh nghiệm làm việc 12 năm tại Singapore thì tôi thấy là Việt Nam mình cũng cần xây dựng cái hạ tầng dữ liệu dựa lên cái thế mà mình gọi là kiềng ba chân.
Thứ nhất là dữ liệu phải sạch. Bài toán khó nhất là làm sao để cân bằng giữa cái việc an ninh và Privacy của dữ liệu với việc phát triển cái dữ liệu đấy để phát triển trong nội bộ đất nước và vươn mình ra toàn thế giới. Singapore họ chia dữ liệu ra là rất là nhiều cái lớp: lớp thứ nhất là lớp tuyệt mật; lớp thứ hai là các lớp dữ liệu quan trọng và nhạy cảm hay còn gọi là Confidential Data; lớp thứ ba gọi là lớp công khai, tức là Public Data. Đây chính là nguồn dữ liệu quan trọng nhất, cần phải mở API, mở truy cập cho các công ty và chuẩn hóa nó để các doanh nghiệp có thể truy xuất, xem đó là một cái nguyên liệu đầu vào để đào tạo những cái mô hình ngôn ngữ lớn.
Thứ hai nữa là phải có một cái hạ tầng tính toán đủ mạnh. Việt Nam cần có một cơ chế đặc biệt để xây dựng các trung tâm dữ liệu tập trung vào AI và Data hay còn gọi là những AI Data Center. Đồng thời là cần phải quy hoạch các Green Data Zone, tức là vùng xanh dữ liệu để sử dụng những nguồn năng lượng tái tạo.
Thứ ba là nhân lực bắt buộc là phải rất là tinh hoa. Máy móc hoặc là thiết bị thì mình có thể mua nhưng mà tư duy kinh nghiệm và tài nguyên con người thì chúng ta phải cần thời gian để bồi dưỡng và vun trồng mỗi ngày. Chúng ta cần phải chuyển dịch cái đào tạo từ cái việc chỉ đơn giản là đào tạo một cái thợ code sang việc làm kiến trúc sư hệ thống, tức là System Architect.
Hiện thực hóa "Make in Vietnam" qua cơ chế Sandbox
PV: Đại hội XIV nhấn mạnh vào nỗ lực khơi thông sức sáng tạo. Ông có kiến nghị gì về cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) để các giải pháp AI "Make in Vietnam" bứt phá?
Ông Lê Anh Đức: Để kỷ nguyên vươn mình không chỉ là khẩu hiệu, chúng ta phải dám chấp nhận cái mới. Tôi kiến nghị Việt Nam nên sớm xây dựng một cái bộ tiêu chuẩn gọi là "Vietnam AI Trust Index" hoặc là AI Verify giống như Singapore. Tất cả những bộ tiêu chuẩn này đều public hết. Bất cứ một giải pháp “Make in Việt Nam” nào mà vượt qua được các bài test về kỹ thuật, về an toàn, về bảo mật sẽ được Nhà nước gắn nhãn Ok, cái giải pháp này tín nhiệm, sẽ tạo ra một cái đích đến về chất lượng rõ ràng cho các đội công ty Startup phấn đấu.
Thứ hai, thay vì góp vốn bằng tiền bạc, Nhà nước hãy góp vốn bằng dữ liệu cho doanh nghiệp. Góp vốn bằng dữ liệu quan trọng hơn rất nhiều, giúp các công ty khởi nghiệp tiến nhanh hơn, mạnh hơn và xa hơn. Trong Sandbox, hãy cho phép các công ty khởi nghiệp được Access (truy cập) vào những kho dữ liệu quốc gia để xây dựng mô hình cho riêng mình.
Thứ ba, Nhà nước cần đóng vai trò là "khách hàng đầu tiên". Sau khi doanh nghiệp qua được vòng Sandbox, Nhà nước nên ưu tiên mua sắm công từ những công ty đấy luôn để sử dụng vào các bộ ban ngành. Đây chính là cái bảo chứng không thể tốt hơn, là "cú hích" để các Startup Việt trở thành những Unicorn (kỳ lân) vươn ra toàn thế giới.
"Tuần hoàn chất xám" – Huy động nguồn lực kiều bào cho phát triển bền vững
PV: Trong bối cảnh Đại hội XIV kêu gọi đại đoàn kết dân tộc để phát triển đất nước, nguồn lực trí thức kiều bào cần được huy động như thế nào, thưa ông?
Ông Lê Anh Đức: Thay vì chúng ta sợ chảy máu chất xám thì bây giờ chúng ta có một tư duy gọi là "Tuần hoàn chất xám" (Brain circulation). Nếu Nhà nước thiết lập cơ chế "Mạng lưới chuyên gia cộng tác số", kiều bào tại Singapore hay Silicon Valley (Mỹ) có thể tham gia làm cố vấn, làm Giám đốc công nghệ danh dự cho các dự án quốc gia mà không cần hiện diện vật lý 100%.
Hãy để trí thức kiều bào có thể về nhà và cống hiến mỗi ngày cho đất nước trên không gian số. Ai cũng có niềm yêu nước và muốn đóng góp cho sự phát triển của đất nước mình, đặc biệt là trong thời khắc mang tính lịch sử của Đại hội XIV này.
PV: Xin cảm ơn ông về những chia sẻ tâm huyết này!
Ngọc Diệp (thực hiện)
Bình luận